"Λευκές Νύχτες",Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι.Μεταφράσεις και μεταφραστές



Στην λέσχη αυτόν τον καιρό αποφασίσαμε να διαβάσουμε Ντοστογιέφσκι. Διαλέξαμε  ένα ολιγοσέλιδο  βιβλίο,"Λευκές Νύχτες" είναι ο τίτλος  του και πρόκειται για μια μικρή συλλογή με τρία όλα κι όλα διηγήματα και  προτιμήσαμε από τις υπάρχουσες εκδόσεις εκείνη στην οποία  τα έχει μεταφράσει ο Άρης Αλεξάνδρου για τις εκδόσεις Γκοβόστη.

Για τα ίδια τα διηγήματα δεν έχω να πω σχεδόν τίποτα,τι να πω,ο  μεγάλος Ρώσος συγγραφέας μαζί με κάποιους ακόμα συγγραφείς, μετρημένους στα δάχτυλα του ενός χεριού,είναι αδιαφιλονίκητα και θα παραμείνει ες αεί, το βαρύ πυροβολικό της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

 Ο Фёдор Михайлович Достоевский είναι διαφορετικός από όλους τους συγγραφείς που μπορώ να εντάξω σε αυτήν την  εκλεκτή ομάδα δημιουργών που τους αποκαλούμε κλασσικούς, είναι ολότελα διαφορετικός από τον Τολστόι,τον Ντίκενς,τον Σταντάλ,τον Φλωμπέρ,τον Ουγκώ,τον Γκαίτε  κτλ. 
Είναι, νομίζω, ο πιο σκοτεινός,ο πιο ψυχογραφικός,είναι εκείνος που υποφέρει περισσότερο απ΄ όλους από τα προσωπικά του δεινά και πάθη, τα οποία  δεν έχουν τελειωμό και τα οποία ξορκίζει μέσα από τα συνταρακτικά πρόσωπα-τα δεκάδες alter ego του άραγε ;- των μυθιστορημάτων του, καθώς κι εκείνος κι αυτά όλα τα τρομερά ανθρώπινα πλάσματα αναζητούν (την) λύτρωση.
Προσωπικά ανήκω στους βιβλιομανείς εκείνους που δεν έχουν τακτοποιήσει τους αναγνωστικούς τους λογαριασμούς με τον Ντοστογιέφσκι,δεν ξέρω τι τον θεωρώ,δεν τον θεωρώ ας πούμε  μηδενιστή και για να είμαι πιο ειλικρινής,τον αντιπαθώ και ταυτοχρόνως τον λατρεύω.Μισώ τον Ρασκόλνικώφ του,για παράδειγμα,όσο δεν μπορείτε να φανταστείτε,αυτό το ξέρω πια πολύ καλά, μα ανάθεμα κι αν έχω καταλάβει ακριβώς για ποιόν λόγο κι ας έχω διαβάσει αυτό το ρημαδοέργο το "Έγκλημα και Τιμωρία"  οχτακόσιες φορές, κάθε φορά -παρόλο που βαριέμαι φριχτά,μάλιστα βαριέμαι,κόβω τις φλέβες μου, αλλά το ξαναδιαβάζω όλο πάλι από την αρχή-συνειδητοποιώ ότι διαβάζω κάτι καινούργιο,κάτι που την προηγούμενη δεν το έβλεπα,δεν μπορούσα να το δω και ακόμα χειρότερα δεν μπορούσα να το αντιμετωπίσω κι έχει να κάνει κυρίως με την αντίληψη που διατυπώνει ο Ντοστογιέφσκι για την ελευθερία και που δεν είναι αυτό που οι δυτικοί φιλόσοφοι έχουν ως ψωμοτύρι:επιλογή μεταξύ του καλού και του κακού.
Ψευδοδιλήμματα,γελοιότητες για τον Ντοστογιέφσκι,που δεν γίνεται παρά να  είναι ξεκάθαρος σε ένα πράγμα από το πρώτο ως το ύστατο κείμενό του-αυτό που δεν έχω ακόμα διαβάσει ,το μοναδικό, να δω πότε θα αξιωθώ-τους "Αδελφούς Καραμαζώφ":το καλό και το κακό είναι  σύμφυτα  της ανθρώπινης ύπαρξης και μάλιστα σε ίσες ποσότητες.

Έτσι από το να πέσω σε βαθιά νερά χωρίς να ξέρω το απόλυτο κολύμπι προτίμησα στην παρούσα ανάρτηση να θίξω ένα παράπλευρο θέμα,εκείνο της μετάφρασης,άλλα λόγια ν΄αγαπιόμαστε δηλαδή....




Επειδή θυμόμουνότι το βιβλίο υπήρχε ήδη στην πατρική  βιβλιοθήκη κι αυτό που είχαμε ήταν σε μετάφραση της Κύρας Σίνου για τα τσέπης-τα θυμάστε;-των εκδόσεων Άγκυρα( με μετάφραση της Σίνου κυκλοφορεί και από τον Ζαχαρόπουλο και αυτό το εξώφυλλο έχω βάλει πάνω αριστερά) διάβασα ξανά και τις δυο μεταφράσεις.Έτσι προβληματίστηκα πάλι με το τεράστιο θέμα των μεταφράσεων,των αποδόσεων,των προσεγγίσεων, πέστε το όπως θέλετε,των λογής λογοτεχνικών πονημάτων όταν μπαίνει στην μέση της κάθε γλώσσας η διαφορετικότητα .  Ο Αλεξάνδρου μεταφράζει-έχω την αίσθηση διότι ρωσικά δεν ξέρω-από τη μητρική του γλώσσα λογοτεχνίζοντας θαυμάσια και συγκλονιστικά,δεν ξέρω αν και πόσο είναι σε βάρος επομένως του ρώσικου κειμένου,η Σίνου  πάλι μου φαίνεται δεν χρησιμοποιεί κανένα απολύτως μεταφραστικό μπαχάρι κι ίσως με  τη μετάφραση σε δεύτερο πλάνο να κερδίζω,ίσως ξαναλέω,κάτι παραπάνω από τον Ντοστογιέφσκι.΄Ισως, γιατί η αγάπη μου για τον Αλεξάνδρου με επηρεάζει και ο σεβασμός μου στην προσωπικότητά του συνολικά είναι μεγάλος.

Θα τα συζητήσουμε επομένως όλα αυτά.Τι είναι προτιμότερο,πώς εμβαθύνεις στον λογοτέχνη,αν έχει δικαίωμα και από πού παρμένο ο μεταφραστής να πάρει πρωτοβουλίες όντας ο ίδιος ( λαμπερός κιόλας όπως ο Αλεξάνδρου)λογοτέχνης ή αυτό απαγορεύεται ρητώς και δια λεξικού.


(Να σας πω την αμαρτία μου,για τη συζήτηση στη λέσχη παρόλο που λατρεύω τον Άρη Αλεξάνδρου-ναι,τα΄παμε αυτά,έχετε δίκιο- μου φαίνεται προτιμώ τώρα την ψιλοανάλατη μετάφραση της Σίνου διότι έτσι ίσως βγάλουμε πιο καθαρά τα συμπεράσματά μας για τον συγγραφέα και ειδικά γιατί μια τέτοια πένα σαν του Φιοντόρ πρέπει να είναι ο πόλος έλξης κι όχι ο μεταφραστής κι ας είναι απίστευτα σημαντικός όμως δεν είναι ο συγγραφέας).

Για να δούμε τι βγει στην συνάντηση...

Σχόλια