"Σκότωσε Ό,τι Αγαπάς",Αλέξης Σταμάτης

Από τους συγγραφείς μας που εμφανίστηκαν σχετικά πρόσφατα στην ελληνική λογοτεχνία ξεχωρίζω τον Αλέξη Σταμάτη ως ιδιαίτερα στοχαστικό και πλήρη στην γραφή του από κάθε άποψη και σε όλα του τα βιβλία. Εξαιρετικός ο χειρισμός της γλώσσας,πολλοί,συχνοί και αρμονικοί οι εγκιβωτισμοί,αναφορές στις άλλες τέχνες και πανταχού παρούσα βέβαια η αγάπη και η γνώση του για το σινεμά κι επιτέλους εντόπισα και κάτι άλλο σημαντικό:ο Σταμάτης πλάθει φυσιολογικούς χαρακτήρες,δεν καταπιάνεται με νεκροζώντανη κουρελαρία για να κάνει μόστρα των συγγραφικών του δεινοτήτων,βάζει τους ήρωές του να ακούνε πχ μουσική,να συμπεριφέρονται ως σημερινοί άνθρωποι,να ζούνε τις ζωές τους καλές ή λειψές,να σκέφτονται με έναν υπαρκτό ειρμό.

Και από κει και πέρα διατηρείτον έλεγχο και κάνει εκείνος παιχνίδι χαρτογραφώντας.... ψυχές.Με μοναδικό τρόπο. Προτιμώ λοιπόν αντί να σας παρουσιάσω το "Σκότωσε Ό,τι Αγαπάς" που βγήκε το 2009 από τον Καστανιώτη να σας παρουσιάσω μια πτυχή του ίδιου του συγγραφέα που λέει πολλά και αντιγράφω από το Music Portal Mic μια στήλη που έγραψε ο ίδιος:
  
Γιατί ένας λογοτέχνης γράφει για σινεμά;

Όταν σκέφτηκα να γράψω για τα δέκα καλύτερα μου σ' αυτή την στήλη, η πρώτη ιδέα ήταν να γράψω για βιβλία. Ύστερα αμέσως μου ήρθε στο νου το σινεμά. Καθόλου τυχαίο, μια και πρόσφατα είχα τελειώσει ένα μυθιστόρημα με τίτλο Σκότωσε ό,τι αγαπάς, (εκδ. Καστανιώτη), στο οποίο ήρωας είναι ένας σκηνοθέτης - σεναριογράφος.Ένα μυθιστόρημα όπου η σχέση των δυο τεχνών παίζει καταλυτικό ρόλο, με το σινεμά να εμφιλοχωρεί έμμεσα ή άμεσα στο corpus του κειμένου, ενώ κινηματογραφικές τεχνικές ενσωματώνονται στο αφηγηματικό ιστό συνυφασμένες και συνδιαλεγόμενες με τις αντίστοιχες λογοτεχνικές.
Ταυτόχρονα η σκέψη μου γύρισε πίσω σε μια αντίστροφη εμπειρία,όταν, πριν από κάποια χρόνια,κλήθηκα να διασκευάσω σεναριακά ένα μυθιστόρημα δικό μου,το Μπαρ Φλωμπέρ, μια εμπειρία που θα μπορούσε και πάλι να έχει τίτλο Σκότωσε ότι αγαπάς,μια κι ως σεναριογράφος ήμουν αναγκασμένος, από έναν ποταμό 450 σελίδων, να επιλέξω τα επεισόδια εκείνα που θα ήταν σε θέση να αποδώσουν σε εκατόν είκοσι σκηνές το πνεύμα και το νόημα της αφήγησης. Πιστέψτε με, είναι σαν να σκοτώνεις το παιδί σου... 
H σχέση των δυο τεχνών ταυτίζεται σχεδόν με την ηλικία της νεότερης. Λίγα χρόνια μετά τη γένεση του, μόλις το κοινό συνήρθε από το σοκ της "ζωντανής εικόνας", ο κινηματογράφος έψαξε για μύθους -τους βρήκε έτοιμους στη λογοτεχνία.Σχεδόν εκατό χρόνια αργότερα οφείλουμε να παραδεχτούμε πως εν μέρει η έβδομη τέχνη επέστρεψε τα δάνεια:δεν είναι λίγες οι λογοτεχνικές αφηγήσεις που είναι καταλυτικά επηρεασμένες από το σινεμά τόσο σε ζητήματα ρυθμού,σύνθεσης,δομής όσο και σε επίπεδο μοντάζ και "βλέμματος". Βέβαια, υπό μια έννοια, ο κινηματογράφος γεννήθηκε μέσα από τη λογοτεχνία. Προϋπήρξε της εφεύρεσής του, με τις βασικές του αρχές εγκιβωτισμένες σε μυθιστορήματα κλασικών συγγραφέων, από τον Σταντάλ και τον Μπαλζάκ μέχρι και τον Τζόις ο οποίος στον Οδυσσέα "έβαλε μια κάμερα στο μυαλό ενός χαρακτήρα". Το ζουμ, το κλόουζ απ, το πανοραμίκ, το τράβελινγκ, το παράλληλο μοντάζ υπήρχαν ως αφηγηματικές τεχνικές πολύ πριν ένας σκηνοθέτης στήσει μια κάμερα μπροστά από κάποιους ηθοποιούς, πολύ πριν πρωτομπεί στο θάλαμο του μοντάζ. Η καίρια διαφορά μεταξύ των δυο τεχνών είναι πως στη λογοτεχνία λέμε μια ιστορία με λέξεις, ενώ στο σινεμά τη λέμε με εικόνες. Το κινηματογραφικό έργο εκκινεί από ένα κείμενο, το σενάριο, το οποίο ωστόσο είναι απλώς ένας μπούσουλας για το γύρισμα, ένα μη-κείμενο. Στη λογοτεχνία φυσικά όλα έχουν να κάνουν με τη λέξη, τη φράση, τη σελίδα.

Επιστροφή στο σινεμά λοιπόν και ιδού οι 10 ταινίες που θεωρώ ότι σφράγισαν την δεκαετία που μας πέρασε.
1. "H ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ",
του Fernando Meirelles Μια ταινία που ήρθε σαν σοκ.Όταν την είδα ένιωσα πως το σινεμά έτσι όπως το ήξερα αλλάζει.Δεν ήταν εντέλει αυτή η περίπτωση,αλλά μιλάμε για δυναμίτη. Η σκηνή στην ντισκοτέκ μου χει μείνει ακόμη στη μνήμη.
2. "MULHOLLAND DRIVE",
του David Lynch Το καλύτερο ίσως φιλμ του Λιντς που κάποιοι έψαχναν να βρουν τι "σημαίνει". H αποθέωση του show not tell. Το μότο της ταινίας είναι "A love story in the city of dreams". Προβολές, όνειρα και φαντασιώσεις σε ένα φιλμ που λειτουργεί ως μια κορδέλα του Mobius (Mobius strip) Μια επιφάνεια χωρίς "προσανατολισμό" χωρίς "αρχή και τέλος" με μια μόνο πλευρά και μονάχα μια συνιστώσα ορίου. Αν ένα μυρμήγκι σερνόταν κατά μήκος της κορδέλας θα επανερχόταν στο σημείο εκκίνησης έχοντας διασχίσει κάθε μέρος της κορδέλας χωρίς να διασταυρωθεί με κάποια γωνία. Ξαναδείτε τη με αυτό το σχήμα στο νου. (Έργο του Έσερ)
3. "SYNECDOCHE, NEW YORK",
του Philip Kaufman To πιο πειραματικό φιλμ της δεκαετίας. Τόσο πυκνό που θέλει πολλαπλές αναγνώσεις, μια και είναι ουσιαστικά ένα φιλμικό κείμενο. Μην ξεχνάμε ότι η συνεκδοχή είναι το εκφραστικό-λογοτεχνικό σχήμα κατά το οποίο ένας όρος αντικαθίσταται από έναν άλλο, με τον οποίο βρίσκεται σε σχέση γενικού προς ειδικό ή αντίστροφα. Η πιο συνηθισμένη μορφή συνεκδοχής είναι η χρήση του μέρους αντί για το όλο (pars pro toto) ή του ενός αντί για τους πολλούς. Και βέβαια, όπως φαίνεται αν "σκάψει κανείς στην ταινία, συνεκδοχή είναι και το αντίστροφο.
4. "LE FILS",
των αδελφών Jean Pierre καιi Luc Dardenne Ένα αριστούργημα μινιμαλισμού και ανθρωπισμού. Εκδίκηση και λύτρωση, και η άγνωστη αιτία του Κακού.
5. "CACHE (HIDDEN)",
του Michael Haneke Πολυδαίδαλο πολυεπίπεδο, ανοιχτό,. Σημασία εδώ έχει το μυστήριο και όχι η λύση του. Μέσα από το φοβερό μυστικό της ζωής ενός βολεμένου διανοούμενου, μιλάει για την ενοχή, την επαφή και την εκούσια αμνησία. Η σκηνή του τέλους, ανθολογίας.
6. "I'M NOT THERE",
του Todd Haynes Η πιο πολυσύνθετη κινηματογραφική βιογραφία ever, ένα παιχνίδι με την ιστορία του σινεμά, που εδράζεται στην προσωπικότητα και την καριέρα του σημαντικότερου ίσως ζώντος καλλιτέχνη της Αμερικής, τον οποίον προσωπικά λατρεύω.
7. "NO COUNTRY FOR OLD MEN",
των Joel & Ethan Coen Εδώ, λογοτεχνία και κινηματογράφος συνεργάζονται αρμονικά, με αποτελμα ένα φιλμ -αναγνωση του βιβλίου του Κόρμακ ΜακΚάρθι με το χαρακτηριστικό στιλ των "μεγάλων αδερφών" του αμερικανικού σινεμά.
8. "LAST DAYS", του Gus Van Sant Μινιμαλιστικό, σιωπηλό, συνταρακτικό, μοναχικό . Ο Βαν Ζαντ συναντά τον Κερτ Κομπέιν λίγο πριν αποχωρήσει για πάντα. Καμία καλλιτεχνική παραχώρηση, γυμνό και σπαρακτικό.
9. "DISTRICT 9",
του Neill Blomkamp Η μηχανή, η μετανάστευση, η ξενοφοβία, η "Κόλαση του Αλλού" μεσα από ένα μελλοντολογικό διαμάντι. Το πιο ενδιαφέρον φιλμ επιστημονικής φαντασίας εδώ και χρόνια.
10. "MEMENTO",
του Christopher Nolan Μη γραμμική αφήγηση και ταυτόχρονα ένα συγκλονιστικό θρίλερ. Η αμνησία, ο χρόνος, τα γεγονότα, τα θραύσματα της ζωής και της τέχνης. Σε αφηγηματικό επίπεδο, ένα υψηλής τεχνικής "δοκίμιο" για την διαφορά μεταξύ "πλοκής" και ιστορίας
".

Σχόλια

  1. Ανώνυμος29/12/10 15:24

    Έγραψα προηγουμένως κάτι στην ανάρτησή σου για τον Μακ Καν και το "Κι άσε τον κόσμο τον μεγάλο να γυρίζει",ότι η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία είναι πολύ μίζερη και ψόφια.Είχα ξεχάσει όμως τον Σταμάτη τον οποίο όμως πολλά μπλογκς δεν εκτιμούν και δεν παρουσιάζουν.Είναι από τις λίγες εξαιρέσεις,γράφει πάρα πολύ μοντέρνα και γι αυτό ίσως τον έχουν θάψει,τους πέφτει πολύ φεύγα.Όταν θα τον ανακαλύψουν θα γελάσω πολύ με τις παπάρες που θα γράφουν στα μουχλιασμένα τους ιστολόγια.Να σημειώσω επίσης, μια και το έφερε η περίσταση, ότι και η γνωστή και μη εξαιρετέα Τριανταφύλλου,αυτό το ευφυές,χαρισματικό και άκρως δεξιό και αντιδραστικό άτομο,είναι μια συγγραφέας σύγχρονη και μοντέρνα και διόλου σκουριασμένη συγγραφικά.Διάβασα πρόσφατα τον ΥΠΌΓΕΙΟ ΟΥΡΑΝΌ και την βρήκα πολύ φρέσκια και μάχιμη την συγγραφική της πλευρά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Άκρως δεξιό και αντιδραστικό άτομο θεωρείς την...Τριανταφύλλου επειδή ανοίγει-όντως-κάθε τρεις και λίγο μέτωπα με διάφορα κατεστημένα χωρίς διακρίσεις;Αν είναι έτσι οι αντιδραστικοί-διότι το δεξιοί ή αριστεροί σηκώνει άλλη, ατελείωτη κουβέντα και βαριέμαι-τότε
    οι μη αντιδραστικοί πώς θεωρείς ότι είναι;
    Παιδιά,ψυχραιμίαααααα.....

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου