"Το Μαύρο Κουτί", Άμος Οζ





Αυτή η σειρά των εκδόσεων Καστανιώτη, "συγγραφείς απ΄ όλο τον κόσμο", είναι όντως πολύ ενδιαφέρουσα.Πατώντας λοιπόν στα σίγουρα-σχετικό βέβαια είναι αυτό-επέλεξα να διαβάσω επιτέλους ισραηλινή λογοτεχνία κι έναν πολύ γνωστό συγγραφέα από την σειρά αυτή.
Δεν μου είναι μέχρι τώρα πολύ οικεία η λογοτεχνία από το Ισραήλ, ούτε γενικότερα είμαι σίγουρη τι σημαίνει Ισραήλ και τι διάολο γίνεται εκεί κάτω και φυσικά με επηρεάζει η όλη κατάσταση στον βαθμό, που μπορώ να έχω άποψη και να επεξεργάζομαι κριτικά τις πληροφορίες,από φυσικού μου μην έχοντας, λέω, παρωπίδες σαν άτομο.

Προς τί όμως όλο αυτό το εισαγωγικό μπλαμπλα;Ε,ούτε λίγο ούτε πολύ ό,τι σχετίζεται με τους Εβραίους και το Ισραήλ το συνόψιζα -και εγώ η ανόητη-σε μια και με μια λέξη: στρατός. Και ό,τι συνεπάγεται.Μόνον που δεν συνεπάγεται μονοσήμαντα τίποτα και ευτυχώς υπάρχει η λογοτεχνία για να διαφωτίσει και να καταδείξει ότι παντού υπάρχουν πάνω απ΄ όλα άνθρωποι,με καλές και κακές στιγμές,προβλήματα,θέματα,καταστάσεις, άνθρωποι με τα πάθη και τα λάθη τους,την ιστορία τους και την επιβολή της,την υπέρβασή της,την κατάχρησή της,την προπαγανδιστική, αληθινή,τραγική ή όχι πλευρά της.

Δεν θα πολιτικολογήσω,μην φοβάστε,δεν έχω ούτε τις ειδικές για την περίπτωση γνώσεις μα ούτε και την διάθεση.Θέλω απλά να σας πω ότι τελικά διάβασα ένα ιδιαίτερα καλογραμμένο μυθιστόρημα του 1986 που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα φέτος, μεταφρασμένο από τα εβραϊκά από τον Ιακώβ Σιμπή, ανήκει σ΄αυτά που σαν είδος τα εντάσσουμε στην επιστολική πεζογραφία και ξετυλίγεται μπροστά στον αναγνώστη με ποταμούς λέξεων που γίνονται εικόνες, που μπορεί κι ένας αμύητος στα του εβραϊσμού να φτιάξει στο μυαλό του γιατί μιλάει για απλούς ανθρώπους και την καθημερινότητά τους, ανθρώπους που συναντάς σε όλα τα μήκη και πλάτη αυτού του πλανήτη,οι οποίοι δεν είναι κατ΄ανάγκην προνομιούχοι-μάλλον ανθρωπάκια στο έλεος ενός κράτους που μπάζει από παντού μοιάζουν κι αυτοί- και μάλιστα ο Οζ διαλέγει μιαν οξεία,σαρκαστική γραφή για να δουλέψει μ΄αυτήν τους χαρακτήρες και να τους παρουσιάσει στο παγκόσμιο κοινό χωρίς στολίδια,χωρίς να τους εξωραΐσει.

Με το τέχνασμα της ανταλλαγής μιας σωρείας επιστολών ανάμεσα σε ένα ζευγάρι-το οποίο έχει χωρίσει- και τον κοντινό του περίγυρο,τον γιό τους,τον δικηγόρο του (πλούσιου και μορφωμένου και με ευρεία σκέψη και αντίληψη καθηγητή στις ΗΠΑ) πρώην συζύγου,τον καινούργιο σύζυγο της γυναίκας(φανατικό εθνικιστή και θρησκευόμενο τύπο),την αδελφή της και μερικά άλλα πρόσωπα  περνάει αστόλιστη όλη η πραγματικότητα του Ισραήλ της δεκαετίας του ΄80,μετά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ,τον Οκτώβριο του 1973(έναν ακόμα αραβοϊσραηλινό πόλεμο που μια του λεπτομέρεια, σε σχέση με την Ελλάδα, μου έκανε μεγάλη εντύπωση καθώς διάβαζα για το πώς ξέσπασε:ο Παπαδόπουλος και η κουστωδία του είχαν αρνηθεί την προσγείωση των αμερικανικών αεροπλάνων, τα οποία θα υποστήριζαν τους Ισραηλινούς,σε Ελευσίνα και Σούδα).Ενδιαφέρον,έτσι;

Ας πάμε όμως πάλι πίσω στην μυθιστορία του Οζ.Μέσα από τα γράμματα που ο ένας ήρωας γράφει στον άλλο η αφήγηση προχωράει με τους ρυθμούς μιας συνήθους πρωτοπρόσωπης ή τριτοπρόσωπης αφήγησης χωρίς όμως να είναι έτσι αλλά πάντως καταλαβαίνεις πολύ καλά τον κάθε χαρακτήρα και την όλη προσωπικότητα ,όπως την χτίζει κομματάκι-κομματάκι ο Οζ για να την μετατρέψει σε μια ακόμα μικρή ψηφίδα στο μωσαϊκό των γεγονότων, με φόντο σαφώς την πολιτική και κοινωνική κατάσταση του Ισραήλ της εποχής, στην οποία τα πρόσωπα αυτά δρουν και το οποίο ο ίδιος αναπαριστά για τον αναγνώστη με αξιοπρόσεκτη,πρωτοκλασάτη συγγραφική δεινότητα και μάλλον αντικειμενικότητα και πιθανόν ψυχραιμία.
Το ερωτικό στοιχείο κυριαρχεί έντονα ,τα πάθη ελλοχεύουν,τα συναισθήματα εκρήγνυνται διαδοχικά και ποτίζουν σελίδα σελίδα όλο το μυθιστόρημα,ξαφνικά δηλαδή αισθάνεσαι ότι κρυφοκοιτάζεις στα σπίτια και στις ψυχές της Ιλάνας,του Άλεκ,του Μισέλ αλλά και του δικηγόρου Ζακχάιμ που δεν χάνει πχ ευκαιρία να γίνει πλουσιώτερος και πάει λέγοντας.

Ο Οζ σε έχει κάνει, χωρίς να το πάρεις χαμπάρι,συνένοχό τους και πότε συντάσσεσαι με τον έναν, πότε με τον άλλον,έχεις μπει για τα καλά στο γαϊτανάκι τριών Εβραίων, που βέβαια δεν είναι οι κυνηγημένοι των στρατοπέδων της Ευρώπης,τα τραγικά θύματα των ταινιών ή φιγούρες τύπου Γούντυ Άλλεν ή ακόμα ακόμα οι καραγκιόζηδες κομάντο που σκοτώνουν Παλαιστίνιους ,δεν είναι έτσι απλά οι Εβραίοι τέλος πάντων που τους συμπαθείς ή δεν τους χωνεύεις και τέλος.
Ο Οζ σού παρουσιάζει από την καλή κι απ΄την ανάποδη Ισραηλινούς στο σύγχρονο Ισραήλ.Τελεία. Ο λόγος του καταλήγει να είναι εξαιρετικά περιεκτικός, ουσιαστικός,πολιτικός, ασυγκράτητος και,τι καλά,δεν υπάρχουν παρά ελάχιστοι διάλογοι!Οι ήρωες είναι ανελέητοι ο ένας προς τον άλλον, ξεσκίζουν τις ψυχές τους με εκλεκτική λεκτική βία,σαρκάζουν περίτεχνα και αυτοσαρκάζονται ευφυώς και οι ίδιοι ασταμάτητα!
Τους παρακολουθείς με κομμένη ανάσα, καθώς τρεις ενήλικες μετράνε συνεχώς λεφτά και τα πάντα με λεφτά και κάνουν πάσες ο ένας στον άλλον ένα παιδί,έναν ανυπάκουο και προβληματικό έφηβο φορτωμένο με όλα τους τα στραβά. Μέσα από αυτόν,με αυτόν ως πρόφαση,στρίβουν με ηδονή τα γεμάτα πικρή χολή μαχαίρια τους στις πληγές τους,πληγές με πύον, που βρωμάει και ζέχνει...

Αυτά δεν είναι βέβαια "προνόμιο" των δικών του ηρώων,θα μπορούσαν να συμβαίνουν οπουδήποτε, σε οποιαδήποτε χώρα,κοινωνία και στιγμή,τα πλαίσια και οι ιδιαιτερότητες -τα κιμπούτς,η Τορά,οι εποικιστές,τα εθνικιστικά κόμματα,οι αναφορές σε ρήσεις του Ιησού-είναι απλά το φολκλόρ,το εξωτικό σκηνικό,το περιτύλιγμα.
Ο Οζ γενικά στο γράψιμό του έχει χιούμορ και σε εντυπωσιάζει με την ανεξάντλητη αποθήκη καυστικών σχολίων που διαθέτει.Αλλά τελικά δεν γελάς,αυτό απλά είναι το εισιτήριό σου για να μπείς στο άκρως θεατρικό τρενάκι τού τρόμου,που το σέρνει βασικά η πρωταγωνίστριά του,η ωραία Ιλάνα,σε μονοπάτια ψυχής,πιστέψτε με, πολύ δαιδαλώδη.Το σέρνει βουτηγμένη η ίδια σε ενοχές, λάθη και πάθη και φαίνεται να το ορίζει ως την μέση περίπου του βιβλίου διότι από κει και πέρα ο Οζ παραχωρεί σε άλλον ήρωα την πρωτοκαθεδρία-έτσι νομίζω,αυτός ο έφηβος με την καθαρή ψυχή είναι που σώζει την κατάσταση- και αυτός είναι τελικά ο καλύτερός του ήρωας,είναι ο 16χρονος Μπόαζ,αυτός που χρησιμοποιούσαν ανερυθρίαστα οι υπόλοιποι για να πλέξουν το γαϊτανάκι τους... Μου φαίνεται πως ,διαχρονικά, οι απανταχού 16άρηδες είναι πάντα οι καλύτεροι στην γενιά,στην οικογένειά τους,στην κοινωνία...

Και το τέλος της ιστορίας,για να τελειώνω κι εγώ, είναι εξαιρετικό,είναι βαθιά ανθρώπινο,μου άρεσε ο τρόπος που είδε την κάθαρση, την έξοδο,ας την πω έτσι.
Και γιατί εντυπωσιάστηκα από το τέλος αυτό;Για τον ίδιο λόγο που με εντυπωσίασε τόσο πολύ κι αγάπησα το βιβλίο της Καρυστιάνη,"Τα Σακιά".Διότι δεν πρόκειται για τέλος με την στενή έννοια, ίσα ίσα και οι δύο συγγραφείς περιγράφουν- έχοντας γαληνέψει,έχοντας καταλαγιάσει ακόμα και στον τρόπο γραψίματος- μιαν αρχή,ένα ξεκίνημα,μιαν υπέρβαση, μια κατάσταση στην οποία κυριαρχεί η ανθρωπιά κι αυτό από μόνο του συνιστά μια νίκη πέρα και πάνω από συστήματα, καθεστώτα, χώρες, θρησκείες κτλ κτλ.

Σχόλια

  1. Ανώνυμος9/9/11 21:05

    "Το μαύρο κουτί" είναι ένα υπέροχο μυθιστόρημα σε επιστολική μορφή.
    Μη βιαστείτε να το αποκλείσετε από τα διαβάσματά σας γιατί είναι εκπληκτικό στο είδος του: και η ιδέα του βιβλίου και η πλοκή του δι' αλληλογραφίας παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον.

    Διαβάστε επίσης την "Ιστορία αγάπης και σκότους του Άμος Οζ, ένα συγκλονιστικό βιβλίο όπου ο συγγραφέας αποκαλύπτει το τραυματικό του μυστικό και μιλάει γι' αυτό για πρώτη φορά. Παράλληλα διηγείται την ιστορία του νεοσύστατου κράτους του Ισραήλ.

    κ.κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου