"Ο Αναρχικός Τραπεζίτης" , Φερνάντο Πεσσόα





Διαβάζω πάντα με μεγάλο ενδιαφέρον πολιτικά,φιλοσοφικά και κριτικά κείμενα και συνήθως το ένα με πάει σε κάποιο άλλο και αυτό σε επόμενο και ούτω καθεξής.Έτσι έγινε και τώρα,μετά την ανάγνωση του μικρού αυτού βιβλίου του ,περιέργως,πολύ αγαπητού θα έλεγα στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό (*) Πορτογάλου ποιητή Φερνάντο Πεσσόα,βάλθηκα να διαβάζω συναφή αλλά κλασσικά και πιο βατά κείμενα,του τύπου "Η Αναρχία" του Κροπότκιν,που θα κάνω αύριο-μεθαύριο μια μικρή ανάρτηση και γι αυτήν. 
Δεν μπορώ να πω πάντως ότι η σκέψη του Πεσσόα, στο συγκεκριμένο ολιγοσέλιδο βιβλίο-ειδικά με την επιλογή να είναι παράθεση διαλόγων ανάμεσα στον τραπεζίτη κι έναν υποτιθέμενο φίλο του-με κέντρισε, από άποψη ιδεολογικού κυρίως ενδιαφέροντος.

Βέβαια ο εν λόγω τραπεζίτης,ο ίδιος προφανώς ο Πεσσόα, που δηλώνει "αναρχικός τραπεζίτης" και εξηγεί σχολαστικά πώς αναζητώντας την ελευθερία γίνεται ελεύθερος σε σχέση με τα, όπως τα ονομάζει, κοινωνικά επινοήματα-κυρίως το χρήμα δηλαδή-άρα αληθινός αναρχικός,αποκτώντας επι τούτου ατελείωτα χρήματα,δεν με έπεισε για την βαρύτητα των επιχειρημάτων του αν και οφείλω να αναγνωρίσω την δύναμη της σκέψης,τον προβληματισμό,την αναζήτηση της ουσίας των ιδεολογιών, την παράθεση της θαρραλέας άποψης,το ευφυές του λόγου του και πολλά ακόμα που όμως συνολικά είναι ασαφή,έχουν μεγάλα κενά ως προς την διατύπωση μιας ολοκληρωμένης θεώρησης που να έχει κάποιο σκοπό και λόγο ύπαρξης και άρα αδυνατούν να απογειώσουν την αιχμηρή αναμφίβολα γραφή του και να στείλουν και το δικό του πόνημα στον κατάλογο με τα κριτικά ή αν προτιμάτε θεωρητικά κείμενα, που μας έχουν δώσει κατά καιρούς ένα σωρό ανήσυχοι πεζογράφοι,ποιητές κά που δεν είναι φιλόσοφοι ή γενικά θεωρητικοί αλλά έχει τεράστιο ενδιαφέρον να περιδιαβαίνεις κι συ με την σκέψη τους σε φιλοσοφικά πεδία.

Ο Πεσσόα πάντως δείχνει-εσκεμμένα; αναρωτιέμαι-σε πολλά σημεία μιαν αφέλεια ενοχλητική,μιαν ευκολία να διατυπώσει συγκρουόμενα κι αντιφατικά σκεπτικά,εκπέμπει έναν συντηρητισμό, που υπονομεύει την όποια ανατρεπτική διάθεση,που ξεπηδάει φανερά σε μιαν άλλη παράγραφο! Είναι μπερδεμένος λοιπόν κι ας λέει το αντίθετο δια στόματος τραπεζίτη;Βάζει ερωτήσεις τρικλοποδιάς στο στόμα του φίλου,συνομιλητή τού τραπεζίτη για να δώσει και την άλλη όψη του νομίσματος;
Ποιά είναι επομένως τα αποτελεσματικά θεωρητικά εργαλεία της ανατροπής ή της ίασης του άρρωστου καπιταλιστικού συστήματος αφού σύμφωνα με τον Πεσσόα,δεν είναι ούτε η αστική, κοινοβουλευτική κτλ δημοκρατία,ούτε ο κομμουνισμός,ούτε ο σοσιαλισμός, έτσι τουλάχιστον όπως υλοποιήθηκαν σε κάποιες χώρες και κετέληξαν να γίνουν δικτατορίες;

Διότι πρακτικά δεν είναι δυνατόν να γίνουν όλοι σε ατομικό επίπεδο μαυραγορίτες,φοροφυγάδες και διάφορα που ομολογεί ο ίδιος ότι αποτέλεσαν την πορεία του και ακολούθως τραπεζίτες και τελικά αναρχικοί κι ελεύθεροι κτλ κτλ!
Ο τραπεζίτης του Πεσσόα κι ο φίλος του αν και βάζουν αυτά τα ερωτήματα δεν απαντούν,τα αφήνουν στον αναγνώστη,θεωρώ- και καθένας μας ας τα σκεφτεί, κρατώντας μερικές μεγάλες αλήθειες που γράφει ο Πεσσόα και τις οποίες και ο πιο κοινός ,φυσιολογικός βέβαια, νους μπορεί να επεξεργαστεί θαυμάσια και που σας παραθέτω ενδεικτικά με ένα συγκεκριμένο απόσπασμα από το βιβλίο:

"Με δυό δυνατούς τρόπους: ή σκοτώνοντάς τον, δηλαδή, καταστρέφοντάς τον, ή αιχμαλωτίζοντάς τον, δηλαδή, υποδουλώνοντάς τον, καταδικάζοντάς τον στην αδράνεια. Εγώ δεν μπορούσα να καταστρέψω κοινωνικά επινοήματα. Μόνο η κοινωνική επανάσταση θα μπορούσε να τα καταστρέψει. Τα κοινωνικά επινοήματα ήταν ετοιμόρροπα, κρέμονταν από μιά κλωστή· αλλά θα τα κατέστρεφε μόνο ο ερχομός της ελεύθερης κοινωνίας κι’ η οριστική κατάπτωση της αστικής κοινωνίας. Το περισσότερο που μπορούσα εγώ να κάνω προς αυτή την κατεύθυνση ήταν να καταστρέψω –να καταστρέψω με την φυσική έννοια του σκοτώνω– κάποιο μέλος των αντιπροσωπευτικών τάξεων της αστικής κοινωνίας. Μελέτησα την περίπτωση και κατάλαβα πως ήταν βλακεία... Υπέθεσε εσύ ότι εγώ σκότωνα ένα ή δύο, ή μιά δωδεκάδα εκπροσώπους της τυραννίας των κοινωνικών ψευδών...
Ποιό θα ήταν το αποτέλεσμα; Τα κοινωνικά επινοήματα θα αποδυναμώνονταν γι’ αυτό; Όχι. Τα κοινωνικά επινοήματα δεν είναι σαν μία πολιτική κατάσταση που μπορεί να εξαρτάται από ένα μικρό αριθμό ανθρώπων, σε ορισμένες περιπτώσεις από ένα μόνο άνθρωπο. Το κακό των κοινωνικών επινοημάτων είναι αυτά τα ίδια στο σύνολό τους, και όχι τα άτομα που τα εκπροσωπούν, που δεν είναι παρά απλά οι εκπρόσωποί τους.
Από την άλλη μεριά, μιά κοινωνικής τάξης δολοφονική απόπειρα προκαλεί πάντα μία αντίδραση. Όχι μόνο τα πάντα παραμένουν όπως ήταν, αλλά τις περισσότερες φορές γίνονται χειρότερα. Φαντάσου, άλλωστε, όπως είναι φυσικό, ότι με συλλαμβάνουν, με συλλαμβάνουν και τελειώνουν μαζί μου, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Σε τί θα οδηγούσε αυτό; Αν μ’ εξουδετέρωναν, ακόμη κι’ αν δεν με σκότωναν, αλλά μ’ έριχναν στην φυλακή ή μ’ έστελναν εξορία, η υπόθεση της αναρχίας θα έχανε ένα στοιχείο του αγώνα, κι’ οι δώδεκα καπιταλιστές σωριασμένοι από εμένα δεν θα ήσαν παρά δώδεκα συστατικά στοιχεία που η αστική κοινωνία θα είχε χάσει, γιατί τα συστατικά στοιχεία της αστικής κοινωνία δεν είναι στοιχεία του αγώνα, αλλά στοιχεία καθαρά παθητικά, αφού ο «αγώνας» εδράζεται όχι στα μέλη της αστικής κοινωνίας, αλλά στο σύνολο των κοινωνικών επινοημάτων [που επιβάλουν τις ταξικές ανισότητες] στα οποία αυτή η κοινωνία βασίζεται. Τα κοινωνικά επινοήματα δεν είναι άνθρωποι τους οποίους μπορεί να πυροβολήσουν... Με καταλαβαίνεις, δεν είναι έτσι;"

Με βλέπω να διαβάζω μετά την "Αναρχία" του Κροπότκιν το βιβλίο της Σώτης Τριανταφύλλου και του Ηλία Ιωακείμογλου "Αριστερή Τρομοκρατία, Δημοκρατία και Κράτος"....Και μετά ίσως και την Αγία Γραφή....Βοήθειά μας! (*)

Ολίγη χολή ως υστερόγραφο:έγραψα "περιέργως" διότι πολλοί αναγνώστες,από αυτούς που θεωρούνται γενικότερα μυημένοι,έχουν μια νεόκοπη λύσσα με τον Πεσσόα!Δηλαδή επιδεικτικά αγνοούν ενδιαφέροντες Έλληνες ποιητές,δεν διαβάζουν ποίηση αλλά τον Πεσσόα τον αγοράζουν!Λες να τους κάνει κανα κλικ το όνομα;

Σχόλια