"Μπάρτλεμπυ,Ο Γραφιάς", Χέρμαν Μέλβιλλ ή "Τρεις Απόκληροι"



Από τον Καστανιώτη-απ΄όπου και το εξώφυλλο -κυκλοφόρησε το 2010 με την μετάφραση του Μένη Κουμανταρέα, αναθεωρημένη και με παραλλαγμένο τον παλιό της τίτλο, μια πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή τριών διηγημάτων του Χέρμαν Μέλβιλλ.Στην διάρκεια των γιορτών εγώ κατέβασα από την βιβλιοθήκη μου και την παλιά έκδοση από τις εκδόσεις Οδυσσέας, με άλλο εξώφυλλο και τον τίτλο "Μπάρτλεμπυ ο Γραφιάς και άλλες τρεις ιστορίες" που προτίμησα ως τίτλο στην ανάρτησή μου και φυσικά μιλάμε για εποχές όταν ακόμα του Μέλβιλλ του έβαζε τελικό διπλό λάμδα ο μεταφραστής ή ο επιμελητής,κάτι που κι εγώ θα κρατήσω....
Πάντως θέλω να σημειώσω στα θετικά της τωρινής έκδοσης τον πρόλογο του Μένη Κουμανταρέα. Αν λοιπόν είστε 800 ετών, όπως εγώ και κάπου το έχετε ήδη στην βιβλιοθήκη, βρείτε το σήμερα κιόλας και ξαναδιαβάστε το ένα χαλαρό απογευματάκι, που θα μείνετε σπίτι.Αν πάλι δεν το έχετε, αγοράστε το,επιτέλους μην τσιγκουνεύεστε στο βιβλίο,κάντε αλλού οικονομία!

Πηγαίνετε μέχρι το βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας και αγοράστε το (το σημερινό του Καστανιώτη, διότι το παλιό δεν νομίζω να το βρείτε),έτσι κι αλλιώς το σίγουρο είναι πώς τα απογευματάκια σας που δεν σουλατσάρετε πια λόγω βενζίνης,εισιτηρίων κτλ καλό θα σας κάνει να διαβάσετε λιγάκι παραπάνω και, παρακαλώ,καταφύγετε όχι μόνον στην επιζήσασα από τις ποικίλες καρατομήσεις σε λίστες,ψηφοφορίες,βραβεύσεις κτλ κτλ την ίδια και την ίδια και ξανά μανα την ίδια, ελληνική λογοτεχνία,ξανοιχτείτε και λιγάκι στην παγκόσμια!
Α,κι αν ο βιβλιοπώλης της γειτονιάς σας είναι βλήμα-από τα πολλά που τους είχε έρθει να ανοίξουν βιβλιοπωλεία χωρίς οι ίδιοι να... διαβάζουν-ευκαιρία είναι,πιέστε τον λιγάκι,παραγγείλτε το,κάντε βιβλιοκουβέντα,ωραία είναι αυτά και κοινωνικά και δένουν τους ανθρώπους σε περιόδους κρίσης.

Λοιπόν και στην δεύτερη αυτή ανάγνωση ο Μέλβιλλ παίρνει δέκα με τόνο.Λιτός και ταυτόχρονα περιεκτικός,φευγάτος και παράλληλα γήινος,Αμερικάνος και μαζί παγκόσμιος,ο Μέλβιλλ του κλασσικού και σπουδαίου "Μόμπυ Ντικ" γράφει τρία εξαίσια διηγήματα ,που θα αντέξουν εσαεί και σε κάθε ανάγνωση:τον ευφυή και κατά κάποια έννοια ανατρεπτικό "Μπάρτλεμπυ"(1853),τον ώριμο "Τζίμυ Ρόουζ"(1855) ,τον πολύ μετρημένο και μελαγχολικό " Βιολιστή"(1854) και τον " Άνθρωπο με το Αλεξικέραυνο"(1854) με διαφορετικό κάπως θέμα και γι αυτόν ίσως τον λόγο στην έκδοση του Καστανιώτη μη συμπεριλαμβανόμενο,έκδοση στην οποία προλογίζει,όπως είπαμε ο Κουμανταρέας έχοντας επιλέξει τριλογία με Μπάρτλεμπυ,Βιολιστή και Ρόουζ την οποία μάλιστα τιτλοφορεί "τρείς απόκληροι".

Στον " Άνθρωπο με το Αλεξικέραυνο",έτσι για να πάρετε μιαν ιδέα, ο Μέλβιλλ τοποθετεί τους δυο ήρωές του στην διάρκεια μιας εκτεταμένης καταιγίδας.Ο ένας εντός ο άλλος εκτός σπιτιού.Ο εκτός χτυπάει την πόρτα του εντός ,είναι μουσκίδι ως το κόκκαλο αλλά δεν θέλει να ζεσταθεί και να ξαποστάσει λίγο μέχρι να κοπάσει η καταιγίδα,θέλει να...του πλασάρει αλεξικέραυνα...
Οι διάλογοι είναι απολαυστικοί. Και ως Δίας κρατάει και το...στέλεχος του προϊόντος ανά χείρας,ένα μεταλλικό μπαστούνι, που κραδαίνει απειλητικά στο τέλος της όλης στιχομυθίας, όταν ο παρ΄ολίγον πελάτης του τον πετάξει κλωτσηδόν πια έξω.Σατιρικό,προφητικό,γραμμένο με χιούμορ, σε 13 όλες κι όλες εύστοχες και λεπτομερείς σελίδες θα μπορούσε να γίνει περίτεχνη,κινηματογραφική ταινία 
μικρού μήκους πολύ ουσιαστική.

Θα κλείσω την ανάρτηση κάνοντας μερικά σχόλια πάνω στον "Μπάρτλεμπυ".Ο Μπάρτλεμπυ είναι αντιγραφέας δικογράφων στην δούλεψη ενός "Εισηγητού Δικαστού"- κάτι σαν αυτό που ορίζεται σήμερα ως εισαγγελέας-με γραφεία στην Γουώλ Στρητ κι άλλους τρείς υπαλλήλους με πολύ περίεργα παρατσούκλια:τους δυό Άγγλους Διάνο και Τσιμπίδα και τον δωδεκάχρονο Πιπέρη!Απίστευτοι τύποι τους οποίους κατασκευάζει ο συγγραφέας με μεγάλη μαστοριά για να σε προϊδεάσει για τον Μπάρτλεμπυ, που μπαίνει στην ομήγυρη και δεν υπολείπεται διόλου σε ...στυλ αλλά είναι και ολωσδιόλου διαφορετικός. Ο άνθρωπος αυτός,ο εισηγητής δικαστού, είναι ο αφηγητής στο διήγημα του Μέλβιλλ.
Περιγράφει λοιπόν την σχέση του με τον υπάλληλο Μπάρτλεμπυ και τους άλλους και τι τους έχει προκύψει,τι συνηθίζουν,πώς δουλεύουν και ποιές ώρες είναι καθένας τους περισσότερο αποδοτικός ή αποσυντονίζεται και πολλά ακόμα.Διατηρεί ως εργοδότης μιαν ανθρωπιά,ζυμώνεται με τους υπαλλήλους του και θεωρεί ότι τους ξέρει,τους καταλαβαίνει καλά.
Ο Μπάρτλεμπυ θα τον διαψεύσει και μέσα από διαδοχικά γεγονότα στον χώρο δουλειάς θα δοκιμαστούν για τα καλά οι αντοχές και τα όριά του,η καλωσύνη αλλά και το προσωπικό του συμφέρον διότι ναι,ο καημένος ο γραφιάς Μπάρτλεμπυ πρέπει να βοηθηθεί αλλά και ο εισηγητής δικαστού πρέπει κι αυτός στο κάτω κάτω να συνεχίσει ομαλά την ζωή και την δουλειά του.

Ο Μπάρτλεμπυ όμως είναι εντελώς από...άλλο ανέκδοτο,έτσι τουλάχιστον νομίζεις στην αρχή.Είναι ό,τι δεν θα ήθελες να γίνεις ποτέ αλλά ποιά κοινωνική ανθρώπινη ή θεία πρόνοια μπορεί να σου το εξασφαλίσει;Κι αν δεν είσαι ή δεν έγινες ποτέ Μπάρτλεμπυ αλλά σου τύχει ένας Μπάρτλεμπυ;Θα τον φας στην μάπα,έτσι να το εκφράσω χυδαία,ή θα κοιτάξεις στο τέλος την πάρτη σου;Σύντομα λοιπόν, αναγνώστη μου,αντιλαμβάνεσαι ότι το ψυχολογικό παιχνίδι ανάμεσα στον Μπάρτλεμπυ και το αφεντικό του θα κριθεί στα σημεία,θα ισχυριστώ μάλιστα ότι γραφιάς και εισηγητής είναι ένα πρόσωπο,το alter ego ο ένας του άλλου,το μαύρο και το άσπρο, ούτε κατάμαυρο το ένα ούτε... κάτασπρο το άλλο, πάντως τα δυό κοινωνικά μισά του ενός.
Ο Μέλβιλλ σου έχει ετοιμάσει με αναμφισβήτητη γενναιοδωρία γραφής ένα συνειδησιακό παιχνίδι αντοχών με ρυθμό διηγήματος,που θα μπορούσε να γίνει ένα εξαιρετικό θεατρικό έργο έτσι που συμπληρώνει ιδανικά η μια σκηνή την άλλη χωρίς καθόλου να γίνει κουραστική η εξέλιξη ώσπου να πέσει και η απόλυτα ταιριαστή αυλαία.

Χαίρομαι πραγματικά που μερικοί άνθρωποι (σε μερικούς εκδοτικούς οίκους ) ακόμα σκαλίζουν την παλιά κλασσική παγκόσμια λογοτεχνία και ξαναπαρουσιάζουν τέτοια κείμενα.
Κι αν τώρα εγώ προτιμώ την παλιά μετάφραση του Μένη Κουμανταρέα για τις εκδόσεις Οδυσσέας ενώ τότε την είχα βρει υπερβολική σε μερικά σημεία,ε,καλά,δικαιούμαι να έχω τις παραξενιές μου! Και βέβαια τι καλύτερο κλείσιμο της ανάρτησης με την τελευταία φράση του Μέλβιλλ διά στόματος εισηγητού:
Ah Bartleby! Ah humanity!

Σχόλια

  1. Ανώνυμος9/9/11 20:48

    Μέλβιλ είναι αυτός, δεν είναι παίξε-γέλασε.
    Μου άνοιξε η όρεξη να τον διαβάσω στο εγγύς μέλλον...

    κ.κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου