" Ο Γέροντας με τους Χαρταϊτούς " , Γιάννης Ρίτσος






1985,Αθήνα.Ο Γιάννης Ρίτσος εκδίδει στον Κέδρο ένα υπέροχο πεζό κείμενο,το μυθιστόρημα " Ο Γέροντας με τους Χαρταϊτούς".Δεν πολυασχολούμαστε οι τότε φοιτητές που έχουμε τρέλα με την λογοτεχνία,περνάει στα ψιλά της αναγνωστικής... πρωτοπορίας που πιστεύουμε ότι αποτελούμε. Έχουν βλέπετε μπολιαστεί και καρπίσει στο καλλιτεχνικό προσκήνιο και καλά κρατούν οι εποχές που μερικοί -ανάμεσά τους κι εγώ η ανόητη και μικρή-κρίνουμε ως ανατρεπτικά ειλικρινές (!),τι γελοίοι που είμαστε,το ότι κάπου στα 1977 στους "Αχαρνής" του ο πολυαγαπημένος μας τότε Σαββόπουλος με τα πολλά και μεγάλα και παχιά κούφια του τελικά λόγια έχει πετάξει -αναρωτιέμαι γιατί-την φράση "μια ρίζα δεντρολίβανο και κανένα καπνισμένο τσουκάλι να σε χαίρεται η μανούλα σου που καθαρίζει φρέσκα φασολάκια".Την είχαμε βρει πολύ ανατρεπτική,τρομάρα μας...
Αλλά εμένα μου τυχαίνει, δεν θυμάμαι πώς,και διαβάζω κάμποσα χρόνια μετά αυτό το μυθιστόρημα του Ρίτσου,παρά το σφηνωμένο στο κεφάλι μου μουσικό ταρατατζούμ και τα λοιπά του Νιόνιου τον οποίο δεν έχω πάρει ακόμα χαμπάρι τι μυαλά κουβαλάει...
Και ανοίγουν τα γκαβά μου και καταλαβαίνω...Και λυπάμαι για την ανοησία μου και το μόνο που μπορώ να μου βρω ως δικαιολογία είναι η ηλικία,το 1977 ήμουν μαθήτρια λυκείου ακόμα και τόσο μου έκοβε....

 Ο "Γέροντας με τους Χαρταϊτούς" είναι το πέμπτο από εννέα πεζά του κείμενα,που κυκλοφορούν αυτόνομα και ως το θάνατό του,πέντε χρόνια μετά,στα 1990 ,συγκεντρώνονται σε μια σειρά με τίτλο "Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων".Τα ερωτεύομαι όλα και κυρίως αυτό,δεν ξέρω γιατί...
Και μετανιώνω αυτόματα για πολλά και κυρίως για την ανοχή μου απέναντι στον Σαββόπουλο και την μικρότητά του απέναντι σε ποιόν;Στον Ρίτσο!Θα τρελαθώ,στον Ρίτσο!
Ευτυχώς για μένα,την τιποτένια φοιτήτρια, αυτά ήταν ψευτοεπαναστατικά,νεανικά καμώματα που τέλειωσαν εγκαίρως κι ελπίζω ότι κι ο Σαββόπουλος-που έλεγε τις σχετικές ,άλλες ηλίθιες κι άλλες έξυπνες,ατάκες από σκηνής, παρέα και με διάφορους άλλους,που πολλοί έχουν ξεπέσει σε σκουπίδια της νύχτας,οι πρώτοι βαστάζοι της σημερινής  "μουσικής" καφρίλας και ξεφτίλας είναι οι τότε συνεργάτες του και ο οποίος Σαββόπουλος ήταν ήδη στο κάτω-κάτω 100 χρονών και με τί είχε μπουχτίσει και του περίσσευε τόση χολή δεν ξέρω-απαιτώ μάλλον τώρα να έχει καταλάβει την άθλια μικρότητά του απέναντι στον μεγάλο Ρίτσο. Και νιώθω έτσι χωρίς να έχω πάψει βέβαια να χρωστάω αμέτρητα άλλα, εκπληκτικά, πράγματα-και μουσικές και στίχους- στον Διονύση Σαββόπουλο και να του συγχωρώ τις αηδίες που αμολάει κατά καιρούς.

Από την άλλη τσαντίζομαι πολύ.Γιατί, ξέρετε, φτάσαμε στο 2011,περάσαμε από σαράντα κύματα, καρυδότσουφλο η βάρκα μας,μπατάριζε μονίμως μα εμείς τον χαβά μας, δεν διδαχτήκαμε ως λαός σχεδόν τίποτα κι έχω πλέον μιαν αίσθηση πολύ έντονη και μιαν εικόνα δυστυχώς πιο καθαρή μέρα με την μέρα, ότι μας ωθούν,από πολλές απόψεις ,σε πρότερες δεκαετίες και βιώνουμε, ξανά,ένα τριτοκοσμικό κράτος καταστολής ποικίλου τύπου με μιαν ακόμα κυβέρνηση-μαριονέτα κι ένα ακόμα παρακράτος, θρασύ και ανάλγητο όσο ποτέ άλλοτε,ύπουλο,σκοτεινό.Ή μήπως δεν είχε πάψει ποτέ να υπάρχει αλλά εμείς μπουκωμένοι με ύλη,αποβλακωμένοι με χαμηλότατου επιπέδου τηλεόραση και γενικότερα χωρίς πολιτισμό ,κάναμε πως δεν το βλέπουμε;
Όπως και να το πιάσω πάντως,τώρα που τα δύσκολα φάνηκαν και τα δυσκολότερα έπονται,επίσης  αντιλαμβάνομαι ,με τα μάτια της ψυχής πιο πολύ, μια καχυποψία να ραγίζει την ευαισθησία του πλήθους,καθώς αυτό παλεύει να ξαναβρεί μαζική έκφραση-γιατί,ναι,είχε κοιμηθεί,είχε θυσιαστεί η αμφιβολία κι η αντίστασή μας στον βωμό της κάλπικης ελευθερίας,της κίβδηλης ευμάρειας,της εινονικής άνεσης που περίμενε σε ενέδρα ολόκληρη κοινωνία.
Πόσο άτυχοι αλήθεια ήμασταν να τσαλαπατάνε τώρα τα όνειρά μας και το μέλλον των παιδιών μας, οι καραγκιόζηδες που έθρεψαν την ματαιοδοξία και τάισαν την απληστία τους ξεδιάντροπα περνώντας απ΄όλες αδιακρίτως τις καρέκλες εξουσίας κι εξαργυρώνοντας τους αγώνες που άλλοι έδωσαν.
Αλλά σαν να ξυπνάμε και να αντιλαμβανόμαστε -φυσικά, δεν είμαι η μόνη-όλο και πιο πολλοί άνθρωποι σαν ν΄αφουγκραζόμαστε μιαν απροσδιόριστη εσωτερική ανάγκη,ένα συναίσθημα στυφό   μα έντονο να μας κατακλύζει,ένα θυμό πικρό να μας στρέφει, αρχικά,πάλι στα λιμάνια της ελληνικής πεζογραφίας, ποίησης και τέχνης των τελευταίων 50-80 χρόνων.
Γιατί εκεί;Διότι πολλοί από τους σημερινούς λογοτέχνες,τον πνευματικό κόσμο,τους διανοούμενους εν ολίγοις είναι μικροί, ελλιπείς,είναι δεκανίκια των κυβερνώντων.Κι όμως πολλοί ανήκουν ηλικιακά στην γενιά του Πολυτεχνείου, έζησαν συγκλονιστικές μέρες,είδαν αλλαγές και πρωτόγνωρα πράγματα μα τα ξεπούλησαν να μην κατάλαβαν τίποτα.Τι ντροπή...Τι ήττα...Ολόκληρη γενιά και εποχή βαμμένη με αίμα να πέφτει στην ύβρη εξαιτίας τους...   

΄Ετσι έχω βεβαιότητα ότι από τους πρώτους ο Γιάννης Ρίτσος με την ανεπανάληπτη προσωπικότητά του αποτυπωμένη στο έργο του με μεγαλειώδη τρόπο και μοναδική αισθητική,εκρόσωπος μιας καταπληκτικής γενιάς διανοουμένων-που δεν πήρε τίποτα παρά έδωσε τα πάντα κι ας έπεφτε πότε στα νύχια όρνεων του ίδιου του κόμματος και πότε των αριστεροδέξιων ξεπουλημένων κολόπαιδων-παραμένει επίκαιρος,συγκλονιστικός,τεράστιος και πάνω απ΄ όλα απόλυτα και συγκινητικά δικός μας,προσβάσιμος,που ανήκει σε όλους μας, που το επιλέγουμε να είμαστε Έλληνες πέρα και πάνω από κάθε πολιτικό και κομματικό παζάρι. Γιατί,ναι, θέλω να μιλάω ελληνικά, γουστάρω να είμαι Ελληνίδα και να ζω σ΄αυτήν την συγκεκριμένη γωνιά της γης και δεν ανέχομαι άλλο να μου την κάνει  πατσαβούρι την σημαία ο κάθε βλάκας γεωργιάδης,κασιδοβρωμιάρης κι οι ψευτοπατριώτες της τηλεόρασης ,πώς να το κάνουμε δηλαδή....
Μα ο Ρίτσος ήταν θα μου πείτε ταγμένος ,κομμουνιστής,αριστερός,ε,και;Δεν μας φτάνει ο άλλος, μας ενέσκηψε και λογοτεχνικός ρατσισμός;Οι περισσότεροι καλλιτέχνες και διανοούμενοι εκείνης της συγκυρίας και φάσης, στράφηκαν στην Αριστερά ό,τι κι αν προσθαφαιρέσει κανείς στην ετικέτα: λάθη,πάθη,θυσίες,ψέμματα, αλήθειες, προδοσίες, χαζομάρα,ανιδιοτέλεια,συγκυρίες,όνειρα.
Την γερμανική σημαία στην Ακρόπολη ποιοι την κατέβασαν,ο τρεμοπρετεντέρηδες παρέα με τους αδωνοβορίδηδες; O Σάντας κι ο Γλέζος την κατέβασαν!Και μην βιάζεστε να με πείτε μονόπλευρη, το πιο συγκλονιστικό αντιπολεμικό βιβλίο που μπορώ  αμέσως να σκεφτώ είναι η "Ζωή εν Τάφω"φυσικά,του δεξιού Μυριβήλη,του επίσης μεγάλου μας λογοτέχνη.

Έτσι κι αλλιώς όμως έχουν ξεθωριάσει και μοιάζουν τόσο φτηνές τώρα οι τοτινές συζητήσεις για το ότι έκανε -λέει- "στρατευμένη τέχνη" ο Ρίτσος,τι θα πει αυτό δηλαδή,τα σε διατεταγμένη υπηρεσία λογής συγγραφίδια και δημοσιογραφίδια,που χύνουν φιδίσιο δηλητήριο παντού, τι λιγότερο κάνουν; Διότι αυτό κι αν είναι στρατευμένη,ταγμένη και προφανώς αδρά πληρωμένη υπο-τέχνη και παρα-κουλτούρα,παραπληροφόρηση,πλύση εγκεφάλου,εκδούλευση,ναι,αυτό που επιχειρούν αυτοί οι τοσοδούληδες και μάλιστα εκείνοι, οι κρυφοί, που φοράνε τις ύπουλες μάσκες του δήθεν δημοκρατικού καρναβαλιού,που καλά κρατεί εντός κι εκτός βουλής...
Ας επανέλθω λοιπόν στο θέμα μου.Το μυθιστόρημα του Ρίτσου είναι βαθύτατα ποιητικό, γεμάτο εικόνες,χρώματα,μυρωδιές,όλα είναι οικεία στον αναγνώστη αλλά ταυτοχρόνως και καινούργια,η ατμόσφαιρα στην οποία ο Ρίτσος τοποθετεί τους ήρωές του,η απλότητά τους και μαζί το μεγαλείο τους,το κλίμα της εποχής στην οποία αναφέρεται,τα αντικείμενα που γίνεται τα φετίχ του, όλα,όσα διαβάζεις σε γεμίζουν,σου δίνουν την αίσθηση του πλήρους,του ιδανικού,του πολύ υψηλού ποιοτικά.
Ακόμα κι η ακουαρέλα του εξώφυλλου,ζωγραφισμένη κι αυτή από τον Ρίτσο,η ποιότητα και το χρώμα του χαρτιού, καθώς το αγγίζεις,σε πηγαίνουν- εν μέσω αυτής της ανεξήγητης εκδοτικής πλημμυρίδας και τόσων τηλεοπτικών κυρίως πληροφοριών ,εικόνων και δεκάδων μηνυμάτων που φτάνουν βεβιασμένα,επιθετικά,παραμορφωμένα σε σένα-σε εποχές που ακόμα οι λογοτέχνες της γενιάς αυτής παρήγαγαν υψηλής αισθητικής πονήματα. Και συνολικά αυτό μου λείπει και στους παλιούς το ξαναβρίσκω,το ζω,το χαίρομαι.

Δακρύζοντας λοιπόν αντιγράφω από την σελίδα 56:

"Αφού οι νεκροί υ π ά ρ χ ο υ ν και δεν έχουν ανάγκη από ανάσταση;Με το ποίημα υπάρχουν.Ναι,ναι,μη μου πεις,πολύ βοηθάνε τα ποιήματα,δίνουν κουράγιο, συμβουλεύουν, ανοίγουν κάποια παράθυρα, μπαίνει φως,ανοίγουν δρόμους, περπατάμε,περπατάει η ιστορία. Θυμάσαι πώς μίλησαν οι νεκροί της Αντίστασης στην Καισαριανή; Άκου:Εδώ πέσαμε.Παιδιά του λαού.Γνωρίζετε γιατί.Γυμνοί κατάσαρκα ντυμένοι τις σημαίες-η Ελλάδα τις έραψε με ουρανό και άσπρο κάμποτο.Ακούσατε τις ομοβροντίες στα μυστικόφωνα αττικά χαράματα. Είδατε τα πουλιά που πέταξαν αντίθετα στις σφαίρες, αγγίζοντας με τα φτερά τους τον ανατέλλοντα πυρφόρον,είδατε τα παράθυρα της γειτονιάς ν΄ανοίγουν στο μέλλον.Εμείς μερτικό δεν ζητήσαμε.Τίποτα.Μόνον θυμηθείτε το:αν η Ελευθερία δεν βαδίσει στα χνάρια του αίματός μας,εδώ θα μας σκοτώνουν κάθε μέρα.Γειά σας."

Τι περισσότερο να πω τώρα...Κι αν κάποιος εξυπνάκιας, βιβλιοκριτικοξερόλας μου πετάξει ότι αυτό δεν είναι κριτική βιβλίου,α,μα θα συμφωνήσω!
Ύμνος στον Γιάννη Ρίτσο,από την ασημαντότητά μου, είναι....Ύ μ ν ο ς.

Σχόλια

  1. Ανώνυμος4/4/11 18:01

    Μήπως είσαι λίγο τρελή;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Νικολέτα30/10/13 15:27

    Τυχαίο ότι πάλι ο Ρίτσος αμφισβητείται και επιχειρείται μείωση της λογοτεχνικής του αξίας;Εγώ δεν το νομίζω.
    Νικολέτα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Βέβαια και δεν είναι τυχαίο,σκέψου ότι δεν τηρούνται καν τα προσχήματα μιας νηφάλιας και φιλολογικού τύπου προσέγγισης!Κατευθείαν στο ψαχνό,λάσπη για την ζωή του,τον χαρακτήρα,την πολιτική τοποθέτησή του,αν ήταν το ένα ή το άλλο...
    Και γι αυτό προτείνω κι εγώ πάλι Ρίτσο στην σχετική στήλη μου.Και παράλληλα και με σώας τας φρένας σου λέω ότι θα υπερασπίζομαι το δικαίωμά τους να λένε ό,τι θέλουν, επειδή δεν επιθυμώ να καταντήσω σαν κι αυτούς και μαζί μ΄αυτό θα αντιστέκομαι, εννοείται,στην ασχήμια των λόγων τους.
    Κοίτα όσα δεν φτάνει η αλεπού..τι να λέμε παραπάνω τώρα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου