"Ο Γερμανός Μουτζαχεντίν ή το Ημερολόγιο των Αδελφών Σίλλερ",Μπουαλέμ Σανσάλ





Όταν μάθαμε στην λέσχη πως ο Αλγερινός συγγραφέας Μπουαλέμ Σανσάλ θα είναι την Παρασκευή 6/5 στην Θεσσαλονίκη στην Διεθνή Έκθεση Βιβλίου και θα συνομιλήσει εφ΄όλης της ύλης με τον Τάκη Θεοδωρόπουλο κάμποσοι από την ομήγυρη ξεσηκωθήκαμε για τα καλά για πάνω.Γιατί;Διότι είχαμε επιλέξει για την επόμενη μας συνάντηση ,στις 4/5 παραμονές της ΔΕΘ, το γραμμένο στα γαλλικά βιβλίο του Σανσάλ "Ο Γερμανός Μουτζαχεντίν ή Το Ημερολόγιο των Αδελφών Σίλλερ" από τις εκδόσεις Πόλις, και οι πρώτες μας εντυπώσεις από την ανάγνωσή του ήταν πολύ θετικές.
Δεν ξέρω αν τελικά θα τα καταφέρω να είμαι κι εγώ από την Παρασκευή στην Θεσσαλονίκη,πάντως το βιβλίο του Σανσάλ είναι και τρομερά ενδιαφέρον και πολύ καλογραμμένο.Ισορροπεί επιδέξια ανάμεσα στους δυο κόσμους,Γαλλία-Αλγερία,Ανατολή-Δύση,αλλά πιάνει και ξετυλίγει ακούραστα και με γρήγορο ρυθμό,διατυπώνοντας ιστορίες με πυκνό λόγο,χωρίς να τον σαμποτάρει πουθενά στην ροή του -με μια ξαφνική πολυλογία ή διάθεση πολιτικολογίας ας πούμε-, διαχειρίζεται μεγάλα πολιτικά και ιστορικοκοινωνικά ζητήματα,που αν και το καθένα από αυτά είναι τεράστιο,εκείνος μπορεί να το αναδείξει επινοώντας το πιο απλό για να το εντάξει εντός του:ένα ημερολόγιο. Αφηγούμενος χειμαρρωδώς μερικές μόνο μα εντέλει υπεραρκετές για τον σκοπό του,παράλληλες ή διαδεχόμενες χρονικά η μια την άλλη περιόδους των Σίλλερ σε Γαλλία και Αλγερία, λέει τα πάντα για την σχέση της Δύσης με το Ισλάμ στα μέρη που προηγήθηκαν κατακτήσεις και ο αναγνώστης θα καταλάβει πόσο μπερδεμένα είναι τα πράγματα εκεί που ανακατεύονται χωρίς να έχουν πραγματικά συμφιλιωθει μουσουλμάνοι και χριστιανοί και πόσο μαντάρα τα έχουν κάνει οι "Ελευθερία,Ισότης, Αδελφότης" Γάλλοι με και σε όλες αυτές τις χώρες στις οποίες πάτησαν κατακτητικά το ποδάρι τους.
Όσο για την Γερμανία του πατέρα Σίλλερ,ούτε ψύλλος στον κόρφο κανενός!Τουλάχιστον τραγικό να έχεις πατέρα έναν ναζί που κάνει ό,τι κάνει,μετά το σκάει,κρύβεται,γίνεται...μουσουλμάνος και διεκδικεί,ίσως,την εξιλέωσή του κάνοντας μια νέα αρχή,αν είναι αρχή αυτό το συμπούρμπουλο στο οποίο οδηγεί και τα παιδιά του δηλαδή....

Η γλώσσα του Σανσάλ είναι γλαφυρή,πειστική,ζεστή,έχει φινέτσα και θάρρος,εκπέμπει ήθος καλώς εννοούμενο,διαθέτει μια χαμηλών τόνων πειθώ και παρά την πίκρα και την φτώχεια,υλική μα και πνευματική,των ηρώων,αποδεικνύεται τόσο πλούσια και ικανή ώστε  "διαβάζεις" πέρα από αυτά που σου αφηγείται.Διακρίνεις και τα όποια άλλα υπάρχουν από κάτω,σε δεύτερη και τρίτη ανάγνωση, όπως λέμε, όταν ένα βιβλίο μας αφήνει επαρκείς αναγνωστικούς διαδρόμους για να φτάσουμε έτσι μέχρι τα σπλάγχνα του.
Αντιγράφω από το οπισθόφυλλο -επιτέλους ένα κλισαρισμένο μεν αλλά κατατοπιστικό οπισθόφυλλο, που δεν θάβει το βιβλίο-για να πάρετε μιαν ιδέα τι πραγματεύεται ο Σανσάλ:

Οι αδελφοί Σίλλερ, από πατέρα Γερμανό και μητέρα Αλγερινή, μεγαλώνουν σε προάστιο του Παρισιού. Οι γονείς τους ζουν σ' ένα χωριό στην Αλγερία. Ο πατέρας ασπάστηκε το Ισλάμ, αγωνίστηκε μαζί με τους Αλγερινούς εναντίον της γαλλικής αποικιοκρατίας, απολαμβάνει του σεβασμού των συμπολιτών του και ασκεί τα καθήκοντα του δημάρχου του χωριού. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου που σπαράζει την Αλγερία, το 1994, oι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού, μαζί και οι γονείς των δύο αδελφών, σφαγιάζονται. Καθώς τ' αδέλφια ερευνούν το θάνατο των γονιών τους έρχονται αντιμέτωπα με μια συνταρακτική αποκάλυψη.Την πραγματική ταυτότητα του πατέρα τους, ο οποίος ήταν ναζί εγκληματίας πολέμου. Μέσα από τα ημερολόγια των αδελφών Σίλλερ, του Ρασέλ, ιδιαιτέρως καλλιεργημένου και απολύτως ενταγμένου στη γαλλική ζωή,και του Μάλριχ, ατίθασου αγριμιού των προαστίων, ο Σανσάλ αναπτύσσει την ιστορία του, που βασίζεται σ' ένα πραγματικό γεγονός, σε τρία ανόμοια κι ωστόσο κοντινά επίπεδα.Το Ολοκαύτωμα, ιδωμένο μέσα από τα μάτια ενός νεαρού Άραβα που ανακαλύπτει τη φρικτή πραγματικότητα των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Τον βρώμικο πόλεμο της δεκαετίας του '90 στην Αλγερία μεταξύ κυβερνητικών και ισλαμιστών, με τα χιλιάδες αθώα θύματα. Την κατάσταση που επικρατεί στα γαλλικά προάστια με τους νεαρούς Γάλλους αλγερίνικης καταγωγής να είναι εγκαταλελειμμένοι από την πολιτεία και παραδομένοι στους φονταμενταλιστές ιμάμηδες και στη μνησικακία των φανατικών ισλαμιστών.
Κάπως έτσι αναπτύσσονται εντός του βιβλίου τα γεγονότα.Συνταρακτικά από γεννησιμιού τους, πολυεπίπεδα,διαφυλετικά,διαπολιτισμικά και άκρως ταξικά καθώς ό,τι και να συμβαίνει απ΄ άκρη σ΄ άκρη αυτού του πλανήτη η πάλη των τάξεων καλά κρατεί και μάλλον δεν θα τελειώσει ποτέ.
Μάλιστα καθώς συμβαίνουν τώρα όλα τα καινούργια και βαμμένα κι αυτά με αίμα,τα συγκλονιστικά γεγονότα στην απέναντι ακτή της Μεσογείου-τα οποία εγώ προσωπικά δεν θέλω να βιαστώ να τα κρίνω ως καλά,κακά,ελπιδοφόρα ή στημένα -η αφήγηση του Σανσάλ αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν προστεθεί και η πληροφορία ότι και το βιβλίο του αυτό και κάποια του άλλα είναι απαγορευμένα στην Αλγερία,χώρα στην οποία όμως συνεχίζει να ζει αλλά στης οποίας την γλώσσα δεν...γράφει!Απίστευτο και πικρό.Είναι η χώρα στην οποία χρημάτισε γενικός διευθυντής του Υπουργείου Βιομηχανίας της και απομακρύνθηκε από αυτήν την θέση λόγω πολιτικών φρονημάτων.Τα οποία δεν κατάλαβα ποια μπορεί να είναι,δεν ξέρω, κι ούτε χρειάζεται δηλαδή, αν ο άνθρωπος είναι αριστερός, δεξιός,πράσινος,καφέ ή πορτοκαλής.Κι αυτό βεβαίως το θεωρώ προτέρημα της γραφής του και με διευκόλυνε πολύ στο να μπω στο κλίμα της αφήγησης, που είναι βαρύ μεν πολιτικά αλλά όχι αβάσταχτα φορτισμένο από συναισθήματα άσχημα,από ασίγαστο μίσος για παράδειγμα,πέρα από το μίσος για τον πόλεμο που δεν το θεωρώ μίσος αλλά απαραίτητη συνθήκη λογικής κάθε φυσιολογικού ανθρώπου!
Ο Ρασέλ λοιπόν,για να πάμε λίγο στους δυο ήρωες, νομίζω ότι δεν μισεί,έχει μιαν ατελείωτη πίκρα,που είναι ακόμα χειρότερη από το μίσος γιατί σε τρώει ύπουλα και λίγο λίγο.Και την καταλαβαίνω.Ο Μάλριχ πάλι έχει ατελείωτη οργή.Κι αυτήν την καταλαβαίνω .Το ήπιο-λεκτικά-γράψιμο του Σανσάλ με έβαλε σιγά σιγά μεν στην άσχημη ψυχολογία του Ρασέλ αλλά και στην ένταση του Μάλριχ και τελικά ερμήνευσα και την πίκρα του ενός και την οργή του άλλου και σίγουρα αυτό το συγκλονιστικό "γιατί" και των δυο τους,διότι ο μεν Ρασέλ δεν μου είναι άγνωστος ως χαρακτήρας αλλά και ο Μάλριχ ζει κάπου κοντά μου,ίσως στις συνοικίες αυτές τις πολύ δίπλα μου,που με πήγε ο δικός μας ο Χρήστος Οικονόμου με τα έξοχα διηγήματά του στο "Κάτι Θα Γίνει Θα Δεις" ας πούμε.Που τα θυμάμαι συχνά πυκνά,μικρός βλέπετε ο κόσμος,ίδια τα πάθη και τα καμώματα παντού,ίδιες οι εξουσίες,ίδιοι οι άνθρωποι καθώς άγονται και φέρονται κατά τα κέφια και συμφέροντα των εκάστοτε,άντε με κάμποσες παραλλαγές.
Συγγραφικά ο Boualem Sansal είναι πολύ μεθοδικός,δεν ξέρω πόσο καιρό έγραφε κι αν έγραφε, έσβηνε,ξανάγραφε και τι τον οδηγούσε αλλά έχει μιαν ιδιαιτερότητα η γραφή του:μοιάζει απλή,χωρίς εξάρσεις,μοιάζει ήπια αλλά δεν είναι έτσι. Το καταλαβαίνεις στην επιλογή ύφους που κάνει προκειμένου να αφηγηθεί από την μια ως Ρασέλ από την άλλη ως Μάλριχ.
Εκεί είναι εξαιρετικός και με αυτό το τέχνασμα σε κρατάει στην ατμόσφαιρα της έτσι κι αλλιώς εκ του θέματός της δυνατή ιστορία του χωρίς να σε κουράζει παρά τις καταιγιστικές πληροφορίες και τις συνεχείς εικόνες,που σου στέλνει.

υγ.Πολύ θα ήθελα να τον γνωρίσω τον Αλγερινό διανοούμενο,να τον ρωτήσω γιατί δεν γράφει στην μητρική του γλώσσα και να μάθω πώς έστησε τον κόσμο αυτού του βιβλίου.Κι αν τα καταφέρω και πάω στην αγαπημένη μου Θεσσαλονίκη και τον συναντήσω να είστε σίγουροι θα επανέλθω σύντομα στο ωραίο του βιβλίο.

Σχόλια

  1. Ανώνυμος28/4/11 19:48

    Κι εγώ θα ήθελα να έλθω στην λέσχη σας να πάρω μέρος στην κουβέντα που θα κάνετε για το συγκεκριμένο βιβλίο,που μου άρεσε και για το οποίου την μετάφραση θέλω να σε "επιπλήξω" που την άφησες έξω από την παρουσίαση!Κακώς δεν την σχολιάζεις,είναι εξαιρετική.Ας λέμε και καμιά καλή κουβέντα για τους ανώνυμους ήρωες, φίλοι bloggers,τους μεταφραστές και τις μεταφράστριες των βιβλίων!Χωρίς αυτούς και το προσωπικό τις πιο πολλές φορές μεράκι τους δεν θα είχαμε την παραμικρή ιδέα από την παγκόσμια λογοτεχνία.Ευχαριστώ.Έφη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ανώνυμος28/4/11 21:29

    "Η ανθρωπότητα είναι μία και μοναδική,
    και το κακό βρίσκεται μέσα της,στο μεδούλι της."
    Με την φράση αυτή, διατυπωμένη στο ημερολόγιο του Ρασέλ, μετά την φρικτή αποκάλυψη,
    ο Σανσάλ μας ξαναλέει την μεγάλη αλήθεια:
    το Κακό είναι σύμφυτο του ανθρώπου.
    Τέλος.
    Αυτή η συγκλονιστική διαπίστωση όμως είναι πολύ παλιά,είναι βασική αρχή ενός δικού μας,του σπουδαίου ιστορικού Θουκυδίδη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αγαπητή Έφη,έχεις χίλια δίκια.Η μετάφραση πιστεύω κι εγώ,διότι δεν το έχω διαβάσει στα γαλλικά κι ούτε θα μπορούσα γιατί είναι πολύ φτωχά τα γαλλικά μου,είναι ένα από τα συν του βιβλίου.Παράλειψή μου αλλά όχι εσκεμμένη και σου υπόσχομαι να μην το ξανακάνω!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου