"Ψίθυροι στο Μπέγιογλου",Νταβίντ Μπορατάβ


Μου άρεσε πολύ το βιβλίο του Τούρκου Νταβίντ Μπορατάβ γραμμένο το 2009 στα γαλλικά και μεταφρασμένο φέτος,καλά πιστεύω,για τις εκδόσεις Πόλις,από την Αριάδνη Μοσχονά.
Βρήκα λυρική κι ευαίσθητη την γραφή του,με συγκίνησε ο λόγος του με την αρμονικότητα και την συμμετρία του αλλά και με την τεχνική,την γλωσσική ας την αποκαλέσω έτσι,αρτιότητα της μυθιστορίας και την εμφανή ισορροπία στην καταγραφή της.

Ο Μπορατάβ κατασκευάζει στέρεα δομημένες,μεγάλες δεξαμενές συναισθημάτων,από αυτά που δύσκολα οι άνθρωποι της μετανάστευσης εξωτερικεύουν με λόγια, μα που είναι πέρα ως πέρα αληθινά και καταγράφονται ίδια σχεδόν κι απαράλλαχτα, διαχρονικά, απ΄ όλους εκείνους που βίωσαν εμπειρία διπλής πατρίδας και μισοξεχασμένης-αθέλητα ή εκούσια-μητρικής γλώσσας.
Οι διαβαθμίσεις των εντάσεων όλων αυτών που νιώθει ο ήρωάς του περνάνε σαν κύματα στον αναγνώστη καθώς διαβάζει,οι διαδρομές από την μια δεξαμενή στην επόμενη, διαδέχονται ομαλά αλλά όχι προβλέψιμα η μια την άλλη,τα ασφαλή στεγανά επικοινωνούν μεταξύ τους και όλο αυτό δίνει ένα εκπληκτικό περίγραμμα στις εικόνες που δημιουργεί το ταξίδι ζωής του ήρωα-από το μουντό αλλά σωτήριο αρχικά Παρίσι της νιότης ως την Κωνσταντινούπολη(αυτός την λέει Ινσταμπούλ) της ωριμότητάς του,ως την δική μας Πόλη, την μοναδική με τις αμέτρητες μυρωδιές,τα έντονα χρώματα,το φως του Βόσπορου,τα σοκάκια,τις αποβάθρες,τους istanbullu και τους ankarali-κάπου γράφει:"ο Αγκυραίος δεν είναι και πολύ ξύπνιος, μα δεν λέει ποτέ ψέματα και τελικά τον συμπαθώ. Είναι  ένας Ankarali που έχει λόγο τιμής.Νομίζω πως έτσι το λένε"-την Δύση και την Ανατολή σε σφιχταγκάλιασμα ζωής και θανάτου.

Με τροφοδότησαν με ποικίλα συναισθήματα και μένα οι περιγραφές των προσώπων,των πραγμάτων και των καταστάσεων στα μέρη αυτά που συμβαίνουν τα δρώμενα,μέσα σε 400 περίπου φιλόξενες σελίδες,κρατώντας με αδιάκοπα στο κλίμα του βιβλίου.

Χαρά,πίκρα,αγάπη,νοσταλγία,αγωνία,αυτά τα καθημερινά,τα συνεχή και τα συνήθη,που κάθε ανθρώπινο πλάσμα μπορεί να μοιραστεί με όποιοδήποτε άλλο στην γη μας,χωρίς η καταγωγή,η γλώσσα,το φύλο,η θρησκεία να είναι,κατ΄αρχάς,τροχοπέδη στο να τα εκφράσει.
Για του λόγου το αληθές κι ο δικός μας Μιχάλης Μοδινός,ένας συγγραφέας που αγαπώ,έτσι δεν τοποθετεί και τον δικό του ήρωα στο υπέροχο μυθιστόρημά του "Χρυσή Ακτή" ανάμεσα σε δυο κόσμους,δυο γλώσσες,δυο νοοτροπίες;
Εδώ σε τούτο το βιβλίο ως μετανάστης Τούρκος στην Γαλλία,ως ο γιος του διανοούμενου Naili Μπέη,ως ο σύζυγος της ορθολογίστριας Χάννα,ως ο πατέρας του απόλυτα δυτικοποιημένου Στήβεν, που του λέει "είναι πιο απλό να είσαι Άγγλος",ως ο γιος μιας ψυχρής(;) και εγωίστριας γυναίκας που φεύγει,που εκείνη γυρίζει πίσω σαν να μην την έδεσαν με τίποτα και με κανέναν σαράντα ολόκληρα χρόνια ζωής στην Γαλλία αφήνοντας πίσω τον τάφο του συζύγου ,αυτός λοιπόν ο μορφωμένος, ευαίσθητος άντρας,ο ήρωας του Νταβίντ Μπορατάβ κουβαλάει σε ασήκωτο τσουβάλι την Τουρκία, τον Kemal,το μεταστρατιωτικό κοσμικό καθεστώς,το Ισλάμ κι όλα όσα την συγκροτούν στην μνήμη του,ως την στιγμή που συμπτωματικά σχεδόν επιστρέφει στην γενέτειρα,στο Μπέγιογλου κι αρχίζει να αναζητά το είναι του,το κομματάκι που λείπει,στο παζλ της ύπαρξής του ανασύροντας θραύσματα μνήμης από την παιδική του ηλικία και ενσταλάγματα της ψυχής του από λατρεμένους λογοτέχνες που τον καθόρισαν,από τον Ντοστογιέφσκι,τον Μπωντλέρ,ως τον Κουίνσυ.

Αναζήτηση εσωτερική κυρίως,σίγουρα προσωπική αλλά και παράλληλα κοινωνιολογική καθώς ο Μπορατάβ καταπιάνεται με την τρομαχτική ζύμωση παλιών ιδεών και αξιών,ξενόφερτων προτύπων, απλού λαού στα παράπλευρα δρώμενα της διαμόρφωσης του σημερινού προσώπου της κεμαλικής Τουρκίας,μέσω σύγχρονων, κοσμικών,δυτικοσπουδασμένων καπιταλιστών με φιλελεύθερο προφίλ που με το χρήμα τους καθορίζουν τα ήδη ρευστά πολιτισμικά όρια της χώρας ως μαικήνες των τεχνών και των γραμμάτων.
Ναι,ξέρω,κάτι σας θυμίζει όλο αυτό.Θα το χαρακτήριζα ιδανικό ανάγνωσμα εν μέσω των οικονομικών βασανιστηρίων που περνάμε ως λαός και τα οποία μας προκαλούν αυτήν την πιο άθλια ψυχολογία που θυμάμαι εδώ και χρόνια και που την ξεφυσάμε βογγώντας στον αέρα που αναπνέουμε και έτσι την ξαναβάζουμε στα πνευμόνια μας μεταλλαγμένη σε πάμπολλα άγχη,υπαρξιακά, με την στενότατη μάλιστα έννοια του όρου.
Όλο το κείμενο το διατρέχει μια πίκρα,μια μελαγχολία.Μα οι δυό τους δεν είναι παρά τα αναπόφευκτα συστατικά του απολογισμού που κάνει ο άνθρωπος που βαδίζει στο μέσο της ζωής του και κοιτάει περισσότερο πίσω του στέργοντας τις ενθυμήσεις του, έχει όμως ακόμα μπροστά του κι άλλα σκαλιά να ανέβει,κι άλλα σκαλιά να κατέβει....

Επειδή κάπου εκεί,στην σκοτεινή ή φωτισμένη μέση μιας διαδρομής,είμαστε όλοι "too old to rock΄n΄roll too young to die"...

Σχόλια

  1. eva linaki15/5/11 20:13

    Καλησπέρα.Δεν θα τα λέμε συχνά,προτιμώ να διαβάζω παρά να γράφω και μάλιστα στο διαδίκτυο.Αφορμή να γίνω μέλος της παρέας σας η ανάρτηση για το Μπέγιογλου του Μπορατάβ.Δεν τον ήξερα τον συγγραφέα, αλλά έχω πολλές φορές πάει Κωνσταντινούπολη,στο Μπέγιογλου,κυριλέ,ωραία,
    κουλτουριάρα συνοικία.
    Έχω ξεκινήσει το βιβλίο,ενδιαφέρον,ανθρώπινο.Η ματιά του για την πόλη στην οποία γεννήθηκε γεμάτη νοσταλγία και εικόνες που ακόμα έτσι είναι.Εγώ είμαι Αθήνα τώρα,15 Μαΐου,ζεστός ανοιξιάτικος ο καιρός,μόλις είδα και τα αίσχη περί Στρος Καν και δεν ξέρω να κλάψω
    ή να γελάσω,προτιμώ χίλιες φορές να συνεχίσω το βιβλίο και η γραφή του Μπορατάβ με γεμίζει συναίσθημα και με πάει στην αγαπημένη Πόλη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ανώνυμος18/9/11 13:40

    Πολύ μελαγχολικό γράψιμο.Με "έριξε" πολύ.Άννα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμος4/4/12 22:56

    Καλησπέρα.Κατάφερα απόψε να το τελειώσω.Έχω πάει πρόσφατα στο Μπέγιογλου αλλά και παλιότερα έζησα στην Γαλλία.
    Ωραίο γράψιμο,συγγραφικό ήθος,μνήμες,αναζητήσεις.Με κέρδισε χωρίς να το περιμένω.
    Προτείνετε βιβλία που αρκετά από αυτά μου "πάνε",με αγγίζουν πάρα πολύ.Πλέον σας εμπιστεύομαι,μην μου το χαλάσετε.
    Ευχαριστώ και μην με παρεξηγήσετε.Ερρίκος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια,δεν σας παρεξηγώ,συνεχίζω ακάθεκτη (αν και έχω απογοητευτεί από πολλά)αλλά δεν σας υπόσχομαι ότι δεν θα σας το... χαλάσω.
    Το μυθιστόρημα αυτό επιλέξαμε ως λέσχη ανάγνωσης στην χτεσινή μας συνάντηση για την επόμενη του Μαΐου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου