" Νέμεσις " ,Φίλιπ Ροθ













Συνταρακτική και σπαρακτική η μυθιστορία του και  σαν βιβλίο η "Νέμεσις" του Φίλιπ Ροθ μου μαύρισε την ψυχή,το ομολογώ,με προβλημάτισε αρκετά και ενώ με ωθούσε αρχικά ως προς την συλλογιστική του με τα περί Θεού που συνάντησα πολλές φορές στον Σαραμάγκου, γρήγορα κατάλαβα ότι δεν είναι διόλου έτσι, ο Ροθ τραβάει έναν άλλο, δικό του πνευματικό και φιλοσοφικό,ανηφορικό δρόμο και με τα τελευταία ,σύντομα από άποψη σελίδων, βιβλία του αλλά τόσο οδυνηρά ως μονοπάτια σκέψης, έχει γίνει φανερό και στον ύστατο που θα του έβρισκε (;) διάφορα τεχνικά και θεματολογικά ψεγάδια ότι έχουμε να κάνουμε με έναν από τους αδιαφιλονίκητα πιο"μεγάλους" συγγραφείς των ημερών μας.

Νομίζω ότι για τον Ροθ δεν χωράνε σχόλια του τύπου πολύ καλός, μέτριος, στο τάδε του έλεγε αυτά με τον α' τρόπο,στο άλλο εκείνα με τον β' κτλ κτλ. Μόνον αν τον παρακολουθήσει με υπομονή ο αναγνώστης και διαβάσει-με όποια χρονική σειρά του τύχει,αυτό δεν έχει πια καμία βαρύνουσα σημασία λέω εγώ-τότε θα καταλάβει πόσο σπουδαίος και δίκαια πολυδιαβασμένος σε όλον τον πλανήτη είναι, ως ένας από τους 5-6 που θα συμπεριλαμβάναμε ,νομίζω, άνετα σε έναν κατάλογο με αναγνώσεις σύγχρονες ,που πρέπει δηλαδή να έχει κατακτήσει στην ζωή του κάποιος, για να ισχυριστεί ότι κάτι κατέχει από σύγχρονη Λογοτεχνία και φυσικά από τον ίδιο αυτόν κατάλογο δεν θα έλειπε ο Σαραμάγκου,που προανέφερα,όχι συγκριτικά αλλά σε μια κάπως,από μια ευρύτερη άποψη, παράλληλη πορεία.

Το διάβασα χωρίς κανένα διάλειμμα.Δεν μπορούσα να ξεκολλήσω -κλισέ ξεκλισέ αυτό ισχύει-απ΄την παντοδυναμία της γραφής του, καθώς ο Ροθ από την μια σκιαγραφεί, δήθεν δωρικά, αλλά στην πραγματικότητα απολύτως θριαμβευτικά, τον χαρακτήρα του Μπάκυ Κάντορ,ενός Εβραιόπουλου, που αν και δεν έχει καταταγεί και δεν έχει πάει, όπως οι φίλοι του, να πολεμήσει στην Ευρώπη τους Γερμαναράδες-αυτό λόγω της κάκιστης όρασής του -από την άλλη τού αποδίδει τα μέγιστα εύσημα για το ακέραιο και το ηθικό του πνεύματός του,αφού στα 23 του, ως διευθυντής του αθλητικού κέντρου της πόλης του, αναπληρώνει το ότι δεν πολεμά με όπλα, κάνοντας έναν άλλο πόλεμο, πιο σκληρό και ύπουλο, όντας υπεύθυνος για παιδιά,που κάπως πρέπει να τα βοηθήσει να περάσουν με ασφάλεια το καυτό, ανυπόφορο καλοκαίρι τους στην τσιμεντούπολη που βράζει.
Το ότι πρόκειται για εβραιόπουλα κάνει τα πράγματα ακόμα πιο στριφνά.Οι ομόθρησκοί του αν και δεύτερης και τρίτης γενιάς μετανάστες,είναι υπερπροστατευτικοί ως γονείς και γενικότερα ως περίγυρος σε μια μικροκοινωνία-κουκούλι των παραδόσεων και των παλιών κανόνων,που στην καινούργια πατρίδα,που είναι πέρα από κάθε συζήτηση οι ΗΠΑ,οφείλουν να προσαρμόσουν και να τηρούν απαρέγκλιτα.
Ο κύριος Κάντορ,όπως τον αποκαλεί συνεχώς ο Ροθ (και όχι η... κυρία Κάντορ, όπως από αβλεψία τυπογραφική ή άλλη επαναλαμβάνει στις σελίδες της η ελληνική μετάφραση των συνήθως πολύ προσεκτικών εκδόσεων Πόλις,μετάφραση που δεν μου άρεσε καθόλου και για άλλους λόγους) είναι ένας αθλητικός, εύρωστος,δυνατός και σφυρηλατημένος με σιδερένια ψυχική θέληση νεαρός, μεγαλωμένος στην εβραϊκή συνοικία της πόλης από τον παππού και την γιαγιά του,ένας άριστος φοιτητής που σφύζει από ζωή και επιπλέον έχει τετράγωνο μυαλό,ηθική συγκρότηση και αίσθηση ευθύνης πολύ έντονη για τα 23 του χρόνια.
Ο Μπάκυ Κάντορ είναι το νεαρό εβραιόπουλο στο οποίο μπορείς να εμπιστευτείς τον έφηβο γιό σου και να νιώθεις ήσυχος κι ευγνώμων που ασχολείται μαζί του και έτσι το παιδί σου δεν τριγυρίζει άσκοπα στους δρόμους τους γεμάτους αλήτες,σαν τους "Ιταλούς αλήτες" ,που προσπάθησαν να μολύνουν το Κέντρο αλλά έσπασαν τα μούτρα τους πάνω στην αποφασιστικότητα,ψυχραιμία και δύναμη του κυρίου Κάντορ.

Βρισκόμαστε στο 1944,χρονιά που ενώ η Αμερική έχει στείλει στον πόλεμο, που μαίνεται στην Ευρώπη, τα πιο υγιή και νέα παιδιά της, στο εσωτερικό της έχει επίσης να αντιμετωπίσει έναν εχθρό, μια από τις πιο φοβερές αρρώστιες που έχουν ποτέ περάσει από την ανθρωπότητα και έχουν αφήσει χιλιάδες παιδιά νεκρά και χιλιάδες άλλα παράλυτα,την πολιομυελίτιδα.
Δεν είναι λοιπόν ευρύτερα γνωστό πώς ακριβώς μεταδίδεται ο ιός κι ούτε ο Μπάκυ Κάντορ γνωρίζει πολλά,αλλά έχει τον νου του,είναι πολύ σχολαστικός για παράδειγμα με την καθαριότητα στο κέντρο άθλησης του Νιούαρκ, που δουλεύει και πασχίζει να προφυλάξει τα παιδιά,είναι αφοσιωμένος όπου και όπως μπορεί στο έργο του, χωρίς να υπολογίσει τον εαυτό του και δείχνοντας μιαν αντιμετώπιση πέρα από την υστερία, που φαίνεται και εκεί πόσο εύκολα καταλαμβάνει το πλήθος στα δύσκολα και το μετατρέπει σε διώκτη κάθε κατατρεγμένου κι ας είναι αθώος.
Ώσπου ξεσπάνε τα πρώτα κρούσματα κι έρχονται οι πρώτοι θάνατοι παιδιών.Κλονίζεται.Τα βάζει με τον Θεό,ένα Θεό που ήδη δεν μπορεί να τον πάρει ιδιαίτερα στα σοβαρά αφού κάνει πρώτος και όχι καλύτερος,φριχτές διακρίσεις: κάποια παιδιά τα στέλνει , πλούσια και προνομιούχα, στις ωραίες δροσερές κατασκηνώσεις και τα άλλα,τα πολλά, τα στοιβάζει στα ζεστά,υγρά διαμερίσματα της πόλης που μοιάζει με κόλαση καθώς το καλοκαίρι φτάνει στο κρεσέντο.
Ο Μπάκυ εκεί κάνει το- συνειδησιακό φαινομενικά και ταξικό στην ουσία- λάθος, ένα μεγάλο λάθος οπισθοχώρησης από τις ιδέες του, που θα του κοστίσει την μετέπειτα σχέση του με τον εαυτό του πρωτίστως και σίγουρα με τον Θεό(του):παρασύρεται από την αρραβωνιαστικιά του-την πλούσια κι όμορφη συνάδελφό του,που τον είχε κάνει να θεωρεί τον εαυτό του δικαιωμένο κατά κάποιο τρόπο και ιδιαίτερα τυχερό, καθώς η οικογένειά της του έχει ανοίξει την αγκαλιά της-η οποία δουλεύει ήδη στην μεγάλη κατασκήνωση, κι έτσι εγκαταλείπει κι αυτός την πόλη και την γιαγιά του αλλά και τα μη προνομιούχα παιδιά και δέχεται κι εκείνος μια θέση σε αντίστοιχο πόστο γυμναστή,αλλά της συγκεκριμένης , ωραίας,άνετης κατασκήνωσης στα δροσερά βουνά,στην λίμνη,στην ξεγνοιασιά.
Προδοσία;Λάθος;Βλακεία ερωτική;Ειμαρμένη;Τα υπόλοιπα άπτονται της Νέμεσης έτσι όπως την αντιλαμβάνεται ο Ροθ,ο Θεός,ο Μπάκυ Κάντορ,το Σύμπαν,ο δεν ξέρω ποιος...
Η ξεγνοιασιά της πλούσιας, καλοστημένης κατασκήνωσης εξανεμίζεται καθώς ο Μπάκυ- πριν προλάβει να επιστρέψει στην αληθινή του, όπως μετανιωμένος συνειδητοποιεί θέση,στην πόλη,που πια την θερίζει επιδημικά η αρρώστια-σπέρνει την ανταπόδοση,ποιαν ανταπόδοση,τίνος πράγματος ακριβώς;
Δεν ξέρω.....Εκείνος φτάνει να πιστέψει της αρρώστιας .Ο Ροθ ίσως όμως μιλάει για την ανταπόδοση της ατελείωτης αδικίας,του απέραντου, μοναχικού στο σύμπαν ατελέσφορου πόνου των ανθρώπων, που πιστεύουν σ΄ έναν Θεό,στον Θεό του καθένας-των εβραίων ,των χριστιανών,των μουσουλμάνων, τι διαφορά έχει-και σέρνονται στα πόδια του εκλιπαρώντας την καλοσύνη του, κάθε φορά που η αρρώστια,η φτώχεια,η ανισότητα,η αδικία,η έχθρα,ο πόλεμος τους αφανίζει ατομικά και μαζικά, ικετεύοντας το έλεός του;
Μια ακριβοθώρητη καλοσύνη που ο Μπάκυ του Φίλιπ Ροθ από την αρχή σχεδόν, βαθιά μέσα του, θεωρεί -καθώς δεν τους δίνει μερικά ψίχουλα καν αυτός ο περίεργος Θεός κι ας τους έχει,λέει, δημιουργήσει-ως την απόδειξη,τι άλλο,παρά της τρανταχτής ανυπαρξίας του!
Στήνοντας μάλιστα την πτώση του στιβαρού Μπάκυ, που πλήττεται τελικά και ο ίδιος ανελέητα από την φοβερή ασθένεια και χάνει τα πάντα όσα αποτελούσαν τον μικρό και καλόγνωμο κόσμο του και κυρίως την ελπίδα και την δύναμή του, σμπαραλιασμένες από την μοχθηρότητα(!) του Θείου,ο Ροθ βάζει ξανά το μεγάλο ερώτημα του Θεού,της Ζωής,του Θανάτου.
Αλλά πώς να σας πείσω να διαβάσετε το συγκεκριμένο βιβλίο αφού ξεκίνησα με την ομολογία ότι με στεναχώρησε τόσο;Και λέγοντάς σας όλα τα παραπάνω;Τέτοιους καιρούς χρειάζεται κάποιος να προσλαμβάνει από ένα κείμενο δύναμη,να ωφελείται με ανάταση και πώς αυτή θα αναρωτηθείτε, μπορεί να του προκύψει από ένα απίστευτα βαρύ θέμα στο οποίο ο δημιουργός κονιορτοποιεί τον υπέροχο κατ' αρχάς ήρωά του;
Κι όμως ο Φίλιπ Ροθ έχει αυτήν την δύναμη. Πώς;Κάνοντάς σε να σ κ ε φ τ ε ίς!
Κι από κει και πέρα, όλα είναι απλά μπροστά στα μάτια σου κι η απόφαση που θα πάρεις,η κλασσική, η γνωστή,για το ποιο μονοπάτι-της Αρετής ή της Κακίας-θα χαράξεις ως μονοπάτι της δικής σου ζωής και του δικού σου αγώνα είναι απλή.
Απλή όσο και η Νέμεσις.

Σχόλια

  1. Καλημέρα και καλή βδομάδα.Ο Ροθ και στα παλαιότερα μυθιστορήματά του δεν χαρίζεται στον αναγνώστη,είναι συγγραφέας ο οποίος έχει μεγάλο βάθος σκέψης και σε ιντριγκάρει να κάνεις το ίδιο,να αρχίσεις δηλαδή να σκέφτεσαι.Νομίζω δε πώς το τελικό συμπέρασμα, αν έχεις ανάγκη από ένα "δια ταύτα" οπωσδήποτε,σε αφήνει να το εξάγεις εσύ.Θεωρώ εξαιρετική την γραφή του και θα διαβάσω και αυτό του το βιβλίο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. καλησπέρα ο ροθ είναι εκπληκτικός ποτέ μου δεν το ανάλυσα αλλά με οδηγεί με κάθε βιβλίο του στον φόκνερ τον συγγραφέα του οποίου η σπαρακτικότης είναι χαρακτηριστική όπως και στον ροθ.ο φοκνερ χαριεντίζεται αυτάρεσκα με τις λέξεις ο ροθ όχι αλλά αυτοι οι δυο είναι συγκοινωνούντα δοχεία στον αέναο χρόνο της λογοτεχνίας.μου αρέσει ο τρόπος που γράφεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Μα ο Ροθ είναι λιγότερο έως καθόλου μελοδραματικός!Διόλου θεατρικός!Ο Φόκνερ αντίθετα είναι η απόλυτη κραυγή!Φοβερό και το γεγονός αυτό καθαυτό ότι οι συνειρμοί που μπορεί να σου προκαλέσει η λογοτεχνία αυτή, η μεγάλη αιώνια λογοτεχνία, δεν έχουν όρια!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Άννα,ευχαριστώ,για την τελευταία σου προτασούλα,πολύ μ΄αρέσουν κάτι τέτοια καλά λογάκια,το ομολογώ η ψωνάρα...
    Κατά τα λοιπά ο Φώκνερ για μένα παραμένει πιο αγαπημένος συγγραφέας μεν από τον Ροθ,με πολύ βαρύ ψυχογραφικό φορτίο,τέτοιας δομής και με τόσο έντονο το τρομακτικό στοιχείο,που σε φτάνει σε σημείο τρέλλας και σένα καθώς διαβάζεις,δηλαδή μπορείς να το πεις και γκροτέσκο το γράψιμό του!Ως τις μέρες μας σταθερά οι περισσότεροι,οι μη αγγλόφωνοι
    τουλάχιστον-που κουβαλάμε δηλαδή και τις λογοτεχνικές επιρροές των πατρίδων μας- αναγνώστες, δεν μπορούμε να σκεφτούμε καλύτερο εκπρόσωπο της southern gothic λογοτεχνίας.Κάτι τέτοιο δεν βρίσκω να υπάρχει στον Ροθ,δεν βλέπω κανένα γκροτέσκο στοιχείο,κανένα gothic,καμία φωκνερικής επίδρασης υπερβολή.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ανώνυμος17/10/13 17:41

    Δυνατό γράψιμο και βαρύ θέμα αλλά δεν θα έλεγα το καλύτερό του.Είναι συγγραφέας μακράς πνοής,δε φτάνει ένα του βιβλίο για να τον κατανοήσεις

    Γιάννης Νικολαΐδης

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου