"Τα Σταφύλια της Οργής",Τζων Στάινμπεκ



Το είχα πρωτοδιαβάσει στα αγγλικά με παρότρυνση του πατέρα μου στον οποίο, από παιδί ακόμα, πολλών και εξαίσιων βιβλίων οφείλω την ανάγνωση.Ο χρυσόδετος τόμος,σπουδαία κληρονομιά από τον αγαπημένο μου πατέρα βρίσκεται πάντα στην βιβλιοθήκη, σε περίοπτη θέση,δίπλα σε συγκλονιστικά βιβλία,που σήμερα συνειδητοποιώ ότι δεν τα ξέχασα ποτέ.

Ήταν το πρώτο του Τζων Στάινμπεκ που διάβασα,τον λάτρεψα. Aκολούθησαν όλα του τα βιβλία,τα είχα στα αγγλικά κυρίως, αλλά επόμενο ήταν αργότερα να τα θέλω και στα ελληνικά,καθώς είχαν αρχίσει να με απασχολούν ζητήματα, όπως αυτό το τεράστιο της μετάφρασης ,ειδικά τέτοιας κλάσης, έργων.

Σε κάποιον όμως δάνεισα κάποτε την δίτομη έκδοση που βλέπετε αριστερά  πάνω και δεξιά λίγο πιο κάτω σε μετάφραση Κοσμά Πολίτη από τις εκδόσεις Γράμματα και πάει,χάθηκε,δεν μου την επέστρεψαν ποτέ.


Βλέποντας προ ημερών την χρυσόδετή μου αγγλική,όχι την πρώτη που βγήκε επίσημα το 1939 και που είναι αυτή δεξιά,θεωρώντας ότι δεν μπορεί να μου λείπει η ελληνική η συγκεκριμένη, η καταπληκτική μετάφραση του Πολίτη, σε μια δημοτική που φτάνει ώρες ώρες σε.. παράκρουση, αλλά κι αυτό έχει την γοητεία του και πάντως την κάνει σπάνια σήμερα, έτσι αγόρασα ξανά το βιβλίο από τις εκδόσεις Δαμιανός αυτή την φορά και βέβαια δεν αντιστάθηκα στον πειρασμό να το (ξανα)διαβάσω.
Να το καταβροχθίσω, ας πω καλύτερα αχόρταγα,σε λίγες ώρες, χωρίς να σηκωθώ από την καρέκλα,χωρίς να ακούω τίποτα, κανένα θόρυβο του δρόμου, κανένα τηλέφωνο,κανένα ήχο του σπιτιού μου,τίποτα.


Ό,τι και να σας πω είναι λίγο.Έτσι κι αλλιώς ο Στάινμπεκ παραμένει ο αγαπημένος μου Αμερικανός συγγραφέας,πολύ ψηλότερα στην προτίμησή μου από κάθε άλλον. Απλός και ταυτόχρονα βαθύς, εύκολος στο διάβασμα και μαζί συνταρακτικός, λεπτομερής και συγχρόνως αφαιρετικός.
Συγγραφέας πολύ σπάνιας αισθητικής και τεχνικής αρτιότητας και θεματικού ενστίκτου ,εκλεκτικός εραστής της γλώσσας,τολμηρός και γλαφυρός αφηγητής αλλά συνάμα και τόσο λαϊκός που να απευθύνεται σε ευρύτατο,πραγματικά και διαχρονικά παγκόσμιο αναγνωστικό κοινό χωρίς στεγανά, χωρίς διακρίσεις.Ωραίο πράγμα αυτό,να είσαι μοναδικός ο ίδιος,ξεχωριστά ταλαντούχος ,αλλά τόσο κοντά με το πνεύμα και το έργο σου στους πολλούς!Δεν μπορώ να ξεχωρίσω τα έργα του,το καθένα έχει διαφορετικό βάρος και θέση στην καρδιά μου μέσα στον προσωπικό μου χρόνο,ίσως όμως "Τα Σταφύλια της Οργής" να είναι για μένα το πιο ξεκάθαρο και πιο πολιτικό.

Ή το νιώθω έτσι ,τώρα που αυτή η σκατοκυβέρνηση μας έχει ομήρους, κλειδαμπαρωμένους στον απόπατο των εργοδοτών της, προτάσσοντας το εκμαιευμένο με ψέμματα εκλογικό της αποτέλεσμα ως.... συναίνεση και κάθε μέρα είναι και πιο χάλια τα πράγματα.
Αυτό το βιβλίο-καθώς η ντροπή της αδικίας ανθρώπου από άνθρωπο επαλαμβάνεται τόσο συχνά, σχεδόν συνέχεια, καθώς μάλιστα γίνεται μετωπική ταξική επίθεση της ολιγαρχίας του χρήματος κατά της υπόλοιπης ανθρωπότητας ανά τακτούς ιστορικούς καιρούς-με συγκινεί περισσότερο από όλα τώρα αν και, για κάποιον εσωτερικό μου λόγο, το παραλλήλιζα πάντα με την ιστορία-σ΄έναν άλλο χρόνο και τόπο,στην άλλη άκρη της γης-εκείνην την συνταρακτική, την οποία έγραψε ο δικός μας μεγάλος,ο Νίκος Καζαντζάκης,συναρμολογώντας πικρές ανθρώπινες αλήθειες και εκθέτοντας τα παθήματα και την γελοιοποίηση του χορτάτου παράλληλα με την ατελείωτη ,αδικαίωτη προσμονή κι ελπίδα του φτωχού για μια καλύτερη ζωή.
Αναφέρομαι βέβαια σε κείνο το σπαρακτικό "Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται".




Και αναρωτιέμαι εντελώς παιδιάστικα,γαμώτο,πώς γίνονται τόσο άσπλαγχνοι, τόσο τομαριστές- όχι οι πλούσιοι,αυτοί είναι χαλασμένοι από την κοιλιά της μάνας τους οι πιο πολλοί-οι απλοί,τρομάρα τους,οι καθημερινοί,οι πολλοί άνθρωποι;
Είχε δίκιο ο Θουκυδίδης να πιστεύει ότι είναι κακός(!) ο άνθρωπος από γεννησιμιού του και πώς στα δύσκολα είναι που γίνεται χειρότερος;Πώς η εκπαίδευση κι η γνώση μονάχα, αν του τις δώσουν κι αυτές σωστά και με ρέγουλα, μπορούν να μειώσουν κάπως την ροπή του στην μοχθηρία;Πώς από την φύση του είναι σκάρτο το ανθρώπινο είδος και χρειάζεται πολύ δουλειά, πολλές θυσίες ψυχών, πολύ αίμα για να λιγοστέψει η κακία;

Η ιστορία του Στάινμπεκ διαδραματίζεται μονίμως πάνω στον πλανήτη  σε χίλιες δυο παραλλαγές.
Αυτή του βιβλίου έρχεται από την καταραμένη δεκαετία του ΄30 ,όταν έντονη και συνεχής ξηρασία, εντατικές μονοκαλλιέργειες για δήθεν επιτυχές αποτέλεσμα κι ακατάπαυστοι άνεμοι,που μεταφέρουν τεράστιες ποσότητες σκόνης και καταστρέφουν ακόμα μια σοδειά και η απάνθρωπη σκληρή στάση κυβέρνησης και τραπεζών στην Οκλαχόμα ανάγκασαν χιλιάδες κόσμου να αποφασίσει να φύγει κακήν κακώς, και να πάει στην Καλιφόρνια με μόνο εφόδιο την κάλπικη όπως θα αποδειχτεί υπόσχεση ότι εκεί υπάρχει δουλειά,ψωμάκι και ζωή.

Στο μεγάλο της ,μεταναστευτικό, εντός της χώρας, ταξίδι η οικογένεια του Tom Joad ξεριζωμένη κι αυτή όπως όλες οι οικογένειες βάναυσα από τα χωράφια και την γη που την έχει δουλέψει επί πολλές γενιές, έχει να παλέψει με την αδικία και την ίδια την πείνα,την κακία των ανθρώπων και την ασπλαγχνία του κράτους σε όλο τους το φάσμα και τις εκδοχές.Οι στιγμές ανθρωπιάς,αλληλεγγύης και έστω μιας χλωμής ελπίδας δεν λείπουν αλλά ο δρόμος είναι δύσκολος ,στρωμένος κυρίως με βάσανα και πικρία.
Περιγράφεται όλο το ανελέητο ξεκλήρισμα των μικρομεσαίων αγροτών από τις τράπεζες -τις οποίες "βλέπει" προφητικά θαρρείς ως το συμπαγές απρόσωπο προπύργιο του καπιταλιστικού μηχανισμού ο Στάινμπεκ και τις αποκαλεί "το τέρας"-στην δεκαετία του ΄30,μετά το κραχ και λίγο πριν τον β΄ παγκόσμιο πόλεμο.
Περιγράφεται με καταπληκτικό τρόπο,απλά,καθαρά,με μιαν ανεπαίσθητη απαισιοδοξία από μεριάς του συγγραφέα να υπονομεύει κάπου κάπου σε κάποια κεφάλαια το κείμενό του αλλά και με όλη την ανθρωπιά και την αγωνιστικότητα που μπορεί να περιμένει ο αναγνώστης όλων των εποχών από έναν τόσο μεγάλο συγγραφέα, όπως αυτός.

Σε μιαν άλλη εποχή και φάση ίσως καθόμουν να ψάξω και να βάλω τα σχετικά ζητήματα περί στρατευμένης τέχνης,ποιός,γιατί,αν κτλ κτλ.Τώρα δεν θα το κάνω .
Με την αγαπημένη χώρα εν έτει 2011 σε απίστευτα  κακή κατάσταση σε όλα τα επίπεδα, αισθάνθηκα πως... η φιλολογία μας μάρανε και το λογοτεχνικό ψείρισμα....
Τα "Σταφύλια της Οργής" μου έφεραν δάκρυα και δεν ντρέπομαι να το πω,δάκρυα οργής,οδύνης αλλά και ελπίδας από το μεγαλείο και μόνο της αλληλεγγύης και της ανείπωτης ανθρωπιάς, που περιγράφει ο Steinbeck ακριβώς στο τέλος του βιβλίου του.

Σας παρακαλώ προσπαθείστε να το διαβάσετε αν δεν το έχετε ήδη κάνει.Στραφείτε στην κλασσική λογοτεχνία γιατί εξυψώνει και εμψυχώνει τον άνθρωπο, ψάξτε και αναποδογυρίστε τα κείμενα και τους συγγραφείς, διαβάστε,σκεφτείτε και πράξτε.

Σχόλια

  1. πολύ ωραία βρίσκω την παρουσίασή σου και εύστοχες τις παρατηρήσεις σου ,Βιβή! Έχουν περάσει πάρα πολλά χρόνια από τότε που διάβασα "τα σταφύλια της οργής" και έχω ξεχάσει την ιστορία, αλλά όχι τα συναισθήματα που μου είχε γεννήσει η ανάγνωσή τους, τη συγκίνηση, τον θυμό για την αδικία , την αγανάκτηση, την ευχαρίστηση της αλληλεγγύης προς τον συμπάσχοντα...και πολλά άλλα που έχω πια ξεχάσει αλλά που, σιγά σιγά , -και μαζί με άλλα αναγνώσματα -διαμόρφωσαν τον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς μου. Τώρα ήρθε η σειρά της κόρης μου να το διαβάσει , εξάλλου μ' έναν μαγικό τρόπο τα καλά λογοτεχνικά έργα είναι πάντα επίκαιρα. Συμφωνώ απόλυτα με τα λόγια του τέλους του άρθρου σου. Αν διαβάζαμε όλοι καλά αναγνώσματα θα ήμαστε καλύτεροι...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Σ΄ευχαριστώ Ελευθερία,να΄σαι καλά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμος6/6/12 12:02

    Μου αρέσει ο τρόπος που γράφεις για τα βιβλία,αγαπησιάρικος τρόπος,ζεστός.Πόσο μου είχαν "μιλήσει" και μένα όλα αυτά τα υπέροχα βιβλία,πού είναι τώρα κάτι ανάλογό τους,υπάρχει άραγε, φτιάχνεται;Dim

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Τάκης3/11/12 20:07

    Διάβαζα μόλις πριν την άναρτησή σου για το βιβλίο του Μο Γιαν που δεν το έχω διαβάσει ακόμα και το link με έφερε εδώ.
    Ο Στάινμπεκ είναι άλλη περίπτωση,άλλο μέγεθος.Μεγάλος με όλη την σημασία της λέξεως,έχει φροντίσει ο χρόνος να το αποδείξει αυτό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Στέλιος15/4/13 12:37

    Σπουδαίο πραγματικά.Επιστρέφω κι εγώ στους ξεχασμένους θησαυρούς της βιβλιοθήκης μου ολοένα και πιο συχνά και ξανα-ανακαλύπτω τους μεγάλους συγγραφείς,αυτούς που δεν χρειάζονταν να κάνουν δημόσιες σχέσεις για να εξασφαλίσουν αναγνώστες.
    Χάρηκα που βρήκα το ωραίο σου μπλογκ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πού να φανταστώ το 2011 πόσο διαχρονικό θα αποδεικνυόταν αυτό το σπουδαίο βιβλίο και ότι θα διαδραματίζονταν στην ίδια μου την χώρα τέτοιες κτηνωδίες σαν αυτή της Μανωλάδας...

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου