"Πώς Επισκευάζει Ο Στρατιώτης Το Γραμμόφωνο",Σάσα Στάνιτσις

Οι εκδόσεις Μίνωας έχουν στις προσφορές τους ένα βιβλίο 368 σελίδων το οποίο υπογράφει ο Βόσνιος Σάσα Στάνιτσις που πια ζει στην Γερμανία,μετανάστης από τα 14 του λόγω του πολέμου του 1992 στην Γιουγκοσλαβία. Η λιανική τιμή του βιβλίου από 17 ευρώ είναι τώρα 5 και υποψιάζομαι ότι αυτό οφείλεται στο ότι δύσκολα αγοράζει κάποιος ένα βιβλίο λογοτεχνίας ενηλίκων από έναν οίκο ο οποίος, όπως ο Μίνωας, δεν πολυασχολείται με αυτό το κομμάτι.

Το βιβλίο δηλαδή επελέγη,μεταφράστηκε,έκανε την εμφάνισή του,δεν πήγε όμως ίσως όπως περίμεναν κι αντί να το πολτοποιήσουν το βγάζουν και σοφά πράττουν προσφορά. 
Γιατί τα λέω αυτά;Διότι πρόκειται για ένα πολύ καλό βιβλίο,που αξίζει να το διαβάσετε.
Άρα πρωτίστως προτείνω να σκαλίζετε παντού και τα πάντα,δεν πρέπει να βάζει κανείς μας στεγανά γιατί εκεί που δεν το περιμένει μπορεί να ανακαλύψει ωραιότατες γραφές και πολύ ενδιαφέροντα βιβλία. 

Σε γενικές γραμμές ο Στάνισιτς αφηγείται με μεγάλη άνεση λόγου και με έναν ιδιαίτερο αν και όχι ασυνήθιστο συγγραφικό τρόπο,τον οποίο δεν μπορώ να χαρακτηρίσω δοκιμασμένο άρα σίγουρο διότι απαιτεί την προσοχή του αναγνώστη,καθώς αναπτύσσει μεγαλούτσικες παραγράφους,δεν πολυβάζει σημεία στίξης-το κόμμα ας πούμε δεν φαίνεται πολύ της προτίμησής του-,καθώς αφήνεται,έχοντας όμως τον έλεγχο της ροής του λόγου του, σε ένα επιμελώς ατημέλητο,ένα καταιγιστικό γράψιμο στο οποίο είναι διακριτές αμέσως πάμπολλες τεχνικές αρετές που θεωρώ ότι προέρχονται από το εστιασμένο διάβασμα που έχει κάνει ο ίδιος ως αναγνώστης. 
Κρατάει έτσι αμείωτο το αναγνωστικό μας ενδιαφέρον,επιλέγοντας μάλιστα να χρησιμοποιήσει πρώτο πρόσωπο,πράγμα που κρίνω ως επιλογή με ρίσκο, η οποία απαιτεί μεγάλη ικανότητα ψυχογραφικής διείσδυσης από τον συγγραφέα ο οποίος την επιχειρεί.
Όλο το γράψιμο του 33χρονου Στάνισιτς αφορά στην εμπειρία του, σε πολλαπλά επίπεδα, από τον οδυνηρό πόλεμο στην χώρα του,που τώρα πια δεν υφίσταται, όπως την είχε μάθει εκείνος ως Γιουγκοσλαβία και την ξέραμε και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι. 
 
Η βασική ιδέα του εγχειρήματός του περικλείει ήδη τέτοια θλίψη,τέτοια οδύνη,από το γεγονός και μόνον ότι αναφέρεται στον χειρότερο σύγχρονο πόλεμο που έλαβε χώρα σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον β΄παγκόσμιο που η εξιστόρησή της μοιάζει αναμενόμενη, αν αρκεστεί για παράδειγμα κάποιος στην ξερή και άνευρη περίληψη που διαβάζει στο διαδίκτυο: 

O εμφύλιος πόλεμος διχάζει τη χώρα που λίγα χρόνια πριν ονομαζόταν Γιουγκοσλαβία. Οι ευτυχισμένες μέρες του Αλεξάνταρ στο Βίζεγκραντ, τη μικρή πόλη στον ποταμό Ντρίνα, παίρνουν τέλος καθώς Σέρβοι και Βόσνιοι συγκρούονται και εξοντώνονται στη δίνη του αλληλοσπαραγμού. Το 1992, ο δεκατετράχρονος Αλεξάνταρ και οι γονείς του γίνονται πρόσφυγες, καταφεύγουν στη Σερβία και αμέσως μετά στη Γερμανία όπου εγκαθίστανται στο Έσσεν. Στα χρόνια που περνούν γράφει γράμματα και προσπαθεί να βρει την Ασίγια, την παιδική του σύντροφο της ημέρας που ο πόλεμος ξεκίνησε. 

Στα χρόνια που περνούν προσπαθεί να κρατήσει τη μνήμη του ζωντανή, να κρατήσει την πατρίδα του ζωντανή . Δέκα χρόνια μετά, το 2002, γυρίζει ξανά στο Βίζεγκραντ με την ελπίδα να βρει την Ασίγια, αλλά και τη χαμένη του ζωή να συνεχίζει από εκεί όπου την άφησε. Εικόνες, ήχοι και πρόσωπα από τα παιδικά του χρόνια αναμιγνύονται με το σήμερα αφήνοντας την πίκρα του ότι τίποτα δεν είναι όπως παλιά. Αποκομμένος από τη Βοσνία του σήμερα, κλείνει τον κύκλο της αφήγησής του με την επιστροφή του στον τάφο του αγαπημένου του παππού. Το μυθιστόρημα τελειώνει καθώς το κινητό του Αλεξάνταρ χτυπάει και μέσα στην καταρρακτώδη βροχή, ο ήρωας νομίζει πως ακούει την αγαπημένη φωνή της Ασίγια. Το «Πώς ο στρατιώτης επισκευάζει το γραμμόφωνο» είναι ένας συμβολικός τίτλος με το χαλασμένο γραμμόφωνο να παραπέμπει στον κατακερματισμό της Γιουγκοσλαβίας, ενός πολυφωνικού κράτους όπου κάποτε το διαφορετικό δεν ενοχλούσε. «Εμείς είμαστε το γραμμόφωνο, εμείς είμαστε τα τραγούδια!» φωνάζουν οι Σέρβοι στρατιώτες που φεύγουν με γραμμόφωνο υπό μάλης. 

Κάπως έτσι,όμως η αφήγηση όσο διαβάζεις αποδεικνύεται πολύ πιο σύνθετη και δυνατή από τα συμπαθή παραπάνω.Ο Στάνισιτς,ως 14χρονος που θυμάται και αφηγείται με οδηγό κυρίως το συναίσθημά του και τις μνήμες που κουβαλάει επί πολλά χρόνια,παραθέτει τελικά και τα γιατί και όχι μόνον τα πώς -κι ας υπάρχει αυτό το μοναχικό πώς στον τίτλο-,ενός πολέμου,γιατί το ένα κατόπιν του άλλου χωρίς ούτε στιγμή να ξεπέσει σε μελό,χωρίς να κάνει φτηνή εθνικιστική πολιτική ιδωμένη από οποιαδήποτε πλευρά,ίσα ίσα προσπαθεί,νομίζω,να δείξει ισομερώς την απίστευτη παραφροσύνη όλων των εμπλεκομένων μερών,όταν πια στις κοινωνίες τους κι ενώ ακόμα συμβίωναν υποφερτά ξέσπασε ακράτητο το τυφλό φυλετικό και θρησκευτικό μίσος πέρα και πάνω από κάθε ενωτικό πρόσχημα στην μετά τον Τίτο φάση της χώρας.
Βόσνιοι μουσουλμάνοι,Σέρβοι ορθόδοξοι και Κροάτες καθολικοί γίνονται οριστικά μαλλιά κουβάρια το 1992 και το βαλκανικό αυτό καζάνι που επί χρόνια έβραζε συντηρούμενο από λογής εσωτερικά και εξωτερικά συμφέροντα σκάει εκκωφαντικά και ρημάζει,καίει και αφανίζει τα πάντα στο διάβα του με αποκορύφωμα την ωμή επέμβαση των νατοϊκών αεροπλάνων-θυμάστε θράσος ο Μπλερ και οι λοιποί μεγαλοϋπάλληλοι ;- οπότε δεν απομένει τίποτα από τα παλιά ούτε για τον Αλεξάνταρ όταν επιστρέφει και το καλώς ή κακώς ως τελικό δια ταύτα είναι μεγάλη κουβέντα,που δεν χωράει αλλά και δεν χρειάζεται να παρατεθεί στο συγκεκριμένο βιβλίο. 

Σύνορα,πολιτικές,καθεστώτα και κυβερνήσεις καταργούνται,εξοβελίζονται,αμφιλεγόμενης πολιτικής ηθικής πρόσωπα ξεθάβονται από τα χρονοντούλαπα των παλιών παθών και παίρνουν τα ηνία στην εσωτερική κούρσα,στην οποία πρωτοστατούν υπάνθρωποι όλων των εμπολέμων στα κουμάντα και λιανίζουν ό,τι έμψυχο και άψυχο βρεθεί στο πέρασμά τους,εξουσίες ανασυστήνονται και τελικά ό,τι μετριοπαθώς αποτιμούμενο ως ενωτικό έχει επιτευχθεί κουτσά στραβά από τον Τίτο πάει περίπατο και κυρίως πλήττεται ο κόσμος,πάει παντοιοτρόπως στο πυρ το εξώτερον ο απλός,ο πολύς κοσμάκης, που είχε στήσει πχ οικογένειες μικτές,ζούσε μικτά στις γειτονιές και στις πόλεις του και είχε μια καθημερινότητα ας την πούμε κι αυτή μικτή και πάντως όσο τον αφήνανε μπορούσε και επιβίωνε σχετικά ειρηνικά μέσα στις διαφορές του και συνέχιζε να πορεύεται δημιουργικά και μετά τον Τίτο. 

Ο Στάνισιτς αναφέρεται συνεχώς στον Κροάτη πολιτικό,στο ότι η γλώσσα που διδάσκονταν στα σχολεία ήταν τα σερβοκροατικά,ότι η συνύπαρξη χριστιανικών εκκλησιών και τζαμιών δεν ήταν κάτι ανέφικτο,ότι μπορούσαν να συμβιώσουν οι λαοί που αποτέλεσαν την μεγάλη χώρα του μεγάλου ηγέτη,συνεχώς θυμάται με αγάπη,σχεδόν με λατρεία,τον κομμουνιστή Σέρβο παππού του Σλάβκο, πατέρα του πατέρα του αλλά και τη μουσουλμάνα νένα του ,δηλαδή την γιαγιά του Φατίμα,μητέρα της μητέρας του.
Ανακαλεί με χιούμορ και συγκίνηση από την μνήμη του την μουσουλμάνα παιδική του φίλη Ασίγια, τον Εντίν τον φίλο του τον Σέρβο και πάει λέγοντας ή μάλλον γράφοντας. Κάποιοι βέβαια είχαν άλλα σχέδια και φυσικά αυτόν τον ταλαίπωρο κοσμάκη δεν θα τον ρωτούσαν,θα επέβαλαν την δική τους θέληση με τον μόνο τρόπο που ήξεραν καλά,έναν ακόμα φρικαλέο πόλεμο.Ο Στάνισιτς περιγράφει το σκαιό πρόσωπο του πολέμου και τα δεινά που ακολούθησαν σε πολλά επίπεδα και συνεχίζονταν ακόμα και μετά την τυπική λήξη του:δεν έγιναν ευτυχισμένοι αυτοί που ξεσπιτώθηκαν,δεν είναι ευτυχισμένοι ούτε αυτοί που έμειναν.Τα κράτη επαναπροσδιορίστηκαν ποιος ξέρει βέβαια για πόσο, οι οικογένειες όμως θα μετράνε τις πληγές και τους νεκρούς τους εσαεί.
Το μίσος έχει δηλητηριάσει τα πάντα. Αρκετοί "είδαν" στις σελίδες του Σάσα Στάνισιτς ό,τι και στις καταιγιστικές ταινίες του συμπατριώτη του,του Κουστουρίτσα:τον πόνο αλλά και την ανθρωπιά,τον φόβο αλλά και την περηφάνια,την τρέλα αλλά και την σύνεση,την απόγνωση αλλά και την ελπίδα. Νομίζω ό,τι συμφωνώ. Ίσως αυτή η εκρηκτική συμπεριφορά,ο άτσαλος,ο απρόβλεπτος,ο χύμα,ο κάργα συναισθηματικός τρόπος με τον οποίο σκέφτονται-όταν κι όσο σκέφτονται και αντιδρούν,διότι πάντα αντιδρούν-,οι νοτιοανατολικοί λαοί της Ευρώπης να πήρε σάρκα και οστά στον απόλυτο βαθμό πραγμάτωσης ακριβώς στην περίπτωση της Γιουγκοσλαβίας.  
Ο Μπρέγκοβιτς για παράδειγμα,ο γνωστός μουσικός,είναι τυπικό και πολύ συχνά απαντώμενο δείγμα του τι συμβαίνει και πώς ακόμα οι άνθρωποι που υπέστησαν το σοκ του τριπλού εμφύλιου,όπως κι ο Σάσα/Αλεξάνταρ του βιβλίου,θα παραμένουν κατά μια έννοια ισοβίως κουλουβάχατα: γεννήθηκε στο Σεράγεβο της Βοσνίας από πατέρα Κροάτη και μητέρα Σέρβα,και συνειδητά δηλώνει Γιουγκοσλάβος και μένα αυτό στις μέρες μας μου φαίνεται τολμηρό,ρομαντικό,πολύ ανθρώπινο και τρεμοφέγγει μέσα στον ορυμαγδό της παγκοσμιοποίησης,που ως ενός είδους πόλεμο την βιώνουμε πολύ οδυνηρά εμείς,λίγο πιο κάτω,πάλι στα Βαλκάνια και είναι σαν μια γραμμούλα φωτός στο σκοτάδι,προσδοκία λογικής μέσα σε τέτοια τεράστια παράκρουση.

Σχόλια

  1. Κάποιες λέξεις με κίτρινα γράμματα που δεν είναι πάντα οι ίδιες οδηγούν, αν κλικάρεις πάνω τους, σε κάτι βλακώδη διαφημιστικά για ipod που έχεις... κερδίσει και βεβαίως δεν το ρύθμισα εγώ έτσι !Ώσπου να το εντοπίσω και να το ξεφορτωθώ αυτό σας παρακαλώ ΜΗΝ κλικάρετε πάνω στις χρωματιστές λέξεις!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ανώνυμος4/11/11 14:27

    ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ.ΘΑ ΤΟ ΔΙΑΒΑΖΑ.ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΚΑΝΟΝΙΚΑ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΑ ΚΤΛ;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμε,ναι,είναι διαθέσιμο.Απλά δεν νομίζω να πας κάπου να το ζητήσεις και τσακ να στο δώσουν.Το παραγγέλνεις και στο φέρνει ο διαβαστερός βιβλιοπώλης στον οποίο ελπίζω να πηγαίνεις και όχι ο κυριούλης που παραλλήλως με την μαναβική φορτώνει ξεφορτώνει και βιβλία στα σουπερμάρκετ....

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου