" Τελευταίο Έρχεται το Κοράκι " , Ίταλο Καλβίνο





Με τίτλο "Τελευταίο Έρχεται το Κοράκι" υποδεχτήκαμε το 2010 από τις εκδόσεις Καστανιώτη μια πολύ ενδιαφέρουσα συλλογή διηγημάτων του Ίταλο Καλβίνο η οποία αξίζει,και με το παραπάνω, να υπάρχει στις βιβλιοθήκες μας μαζί με κείνο το εκπληκτικό το μυθιστόρημά του,που οι πιο πολλοί, υποθέτω,γνωρίζουμε περισσότερο,τις  "Αόρατες Πόλεις",που  έγραψε χρόνια μετά από τα διηγήματα αυτά,το 1972.
Πρόκειται για τριάντα διηγήματα με διαφορετική γενικά θεματολογία στα οποία αναγνωρίζεις το τόσο προσωπικό γράψιμο,που έκανε διάσημο και δημοφιλή τον Καλβίνο (1923-1985)και είναι ένα ευφυές γράψιμο,λεπτό μα όχι εύθραυστο ή αδύναμο,κάθε άλλο,αναμφισβήτητα διεισδυτικό,βαθιά τρυφερό, ευαίσθητο και ολοφάνερα ανθρωποκεντρικό ακόμα κι αν αφηγείται σκληρές ιστορίες από τον πόλεμο και πραγματεύεται την φτώχεια,τον έρωτα,την ζωή και τον θάνατο των απλών ανθρώπων της Ιταλίας του΄40 κυρίως αλλά και λίγο μεταγενέστερα.
Στις αφηγήσεις ζωντανεύει με την έξοχη εικονοποιητική δεινότητα -μάλιστα πιστεύω,ότι ο Καλβίνο δίνει ρεσιτάλ εικονοποιητικής γραφής εδώ- που χαρακτηρίζει το έτσι κι αλλιώς ιδιαίτερο γράψιμο του Καλβίνο,πότε η φτωχή Ιταλική ύπαιθρος,πότε η αντίσταση κατά των Γερμανών ή των εγχώριων φασιστών,πότε κάποιες στιγμές της εφηβείας και της πρώτης νιότης,πότε κάποιες σκηνές της απλής καθημερινότητας μιας γυναίκας ή ενός άντρα στην πόλη,πότε μια ασυνήθιστη  κλοπή,ένα φευγιό,μια βάρδια σε ένα περιβόλι λωτόδεντρων και πάει λέγοντας.Μερικά από τα διηγήματα είναι θαρρείς γραμμένα με την φόρμα μιας διαχρονικής μικρομηκάδικης ταινίας,κάποια άλλα μας μοιάζουν να είχαν ετοιμαστεί για να τα γυρίσει -ποιος άλλος- ο Ντε Σίκα και να μείνουν πολύτιμο κομμάτι στην κινηματογραφική μας κληρονομιά μαζί με τον "Κλέφτη Ποδηλάτων" του.

Λάτρεψα (ε,ναι,δεν έχω άλλη λέξη φρονιμότερη) μερικά απ΄αυτά τα διηγήματα:"Ένα Απόγευμα ο Αδάμ","Οι Ακαμάτηδες Γιοί ","Τελευταίο Έρχεται το Κοράκι","Το Μάτι του Αφεντικού","Ένας από τους Τρεις Είναι Ακόμα Ζωντανός".
Και ποιο μου μίλησε περισσότερο απ΄όλα; Tο πιο... παρωχημένο -σύμφωνα με κάποιον,ούτε θυμάμαι ποιον καλό διαδικτυακό,νομίζω,βιβλιοσχολιαστή- το εντελώς φευγάτο "Κλοπή σε Ζαχαροπλαστείο", το μόνο που θα ανήκε δικαιωματικά στον Φελλίνι, αν γινόταν φιλμ και όχι στον Ντε Σίκα. 

Κάπου στο οπισθόφυλλο, που είναι το παρακάτω,χαρακτηρίζεται αυτή η θεματολογία του Καλβίνο παρωχημένη:

Τα διηγήματα της συλλογής Τελευταίο έρχεται το κοράκι θεωρούνται από τα σημαντικότερα έργα του Καλβίνο, αφού ήδη εμπεριέχουν μέσα τους όλα τα στοιχεία που έκαναν τον Ιταλό συγγραφέα αγαπητό στον κόσμο, έτσι όπως διαφέρουν μεταξύ τους θεματολογικά αλλά και υφολογικά. Βρίσκει κανείς διηγήματα που μιλούν για την αντίσταση επιμένοντας στην ηρωική της διάσταση, διηγήματα που μιλούν για τον πόλεμο και τον αντιμετωπίζουν σχεδόν ως παραμύθι, διηγήματα που αναφέρονται στην πρώτη μεταπολεμική περίοδο, διηγήματα που θα μπορούσαν να έχουν γραφεί είκοσι χρόνια πριν ή είκοσι χρόνια μετά, διηγήματα που θα μπορούσαν να έχουν τη μορφή μαχητικών πολιτικών άρθρων, διηγήματα που διαδραματίζονται στην πόλη και διηγήματα που αφορούν στη σκληρή ζωή πάνω στα βουνά, διηγήματα που κλείνουν το μάτι σε πικάντικες καταστάσεις. Από τα νεανικά του έργα, η συλλογή αυτή προαναγγέλλει ήδη τον εκφραστικό πλούτο, τη φαντασία, τις λεξικολογικές ακροβασίες, την επιμονή στη λεπτομέρεια, την πυκνή γραφή και το ιδεολογικό υπόβαθρο, ενώ συγχρόνως δείχνει πόσο επίκαιρος και καίριος είναι ο Καλβίνο, ακόμα κι όταν μιλάει για «παρωχημένα» θέματα.

Ατυχής ο χαρακτηρισμός αν και καταλαβαίνει ο αναγνώστης, αφού όμως τα διαβάσει, ότι ακριβώς ---και σωτήρια εντέλει- τα εισαγωγικά μπήκαν επειδή θέλουν να δείξουν την αντίφαση.Η ζωή δεν είναι και δεν γίνεται ποτέ παρωχημένη,απλώς κυλάει και συμβαίνει και επαναλαμβάνεται και ο  Καλβίνο δεν κάνει τίποτα παλιό ή καινούργιο αλλά το αυτονόητο ως συγγραφέας:γράφει για την ζωή.
Όσο για μας που αγαπάμε την Λογοτεχνία από την πλευρά του αναγνώστη (και όχι του εμπόρου και του πωλητή) ισχύει πεισματικά και συνειδητά ότι δεν διαβάζουμε μόνον το καινούργιο της Τάδε ή του Δείνα κι ευτυχώς σ΄αυτό το μπλογκ,που η επιείκεια και η ανιδιοτελής διάθεση να λέγονται δυο καλές κουβέντες περισσεύει,είμαστε σε θέση να πούμε ότι μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα με τις οποιεσδήποτε χρονικές περιόδους έχουν τεθεί ως σκηνικό,όταν η γραφή είναι αυτής της κλάσης.

Για τον Ίταλο Καλβίνο σίγουρα θα βρείτε και πολλές πληροφορίες εστιασμένες στην  πολιτική του τοποθέτηση για την οποία θα σας πουν ότι έχει παίξει καταλυτικό ρόλο στα κείμενά του.Διαφωνώ λιγάκι μ΄αυτά τα θέσφατα.Συγγραφείς με τεράστια αποθέματα ανθρωπιάς όπως ο Ιταλός Καλβίνο ή ο Έλληνας Μυριβήλης έχουν ξεπεράσει στην λογοτεχνική διάσταση της προσωπικότητάς τους τα εύθραυστα ιδεολογικά στεγανά και η πολιτική τους ένταξη στο Α ή Β στρατόπεδο έπεται,αν και υπάρχει ευδιάκριτα σε ένα πρώτο επίπεδο προσέγγισης,που όμως δεν καθορίζει το έργο συνολικά.
Στα συγκεκριμένα διηγήματα του Καλβίνο για παράδειγμα δεν εμφιλοχωρεί κανένα πολιτικό μίσος αλλά κυριαρχεί η βαθύτατη αγάπη για τον άνθρωπο, είτε είναι φίλος, είτε κατάντησε εχθρός.

Τέλος πάντων έχω ολοκληρώσει από την προηγούμενη βδομάδα την ανάγνωση της συλλογής αλλά δεν έχω τρελή όρεξη να γράψω γιατί και πόσο κτλ μου άρεσε και τι στοιχεία θεωρώ ότι την κάνουν σημαντική και με το ζόρι,αρκετές μέρες τώρα,κόβω και ράβω το κειμενάκι μου και δεν μου βγαίνει αυτό που θέλω,καθώς διάφορα της καθημερινότητάς μου και το ίδιο το καλοκαίρι που δεν το αγαπώ καθόλου ως εποχή,με απομακρύνουν από τον κόσμο ή την κοσμάρα-αν θέλω να είμαι πιο ειλικρινής- των βιβλίων.Έτσι βιάζομαι και τώρα να πατήσω,κλικ,δημοσίευση-μα στον Καλβίνο με έπιασε κι εμένα η καταθλιψάρα,τι να πω-και  μοιράζομαι μαζί σας γρήγορα γρήγορα αλλά διόλου επιπόλαια την αίσθηση του συγκρατημένου ή και κάπως άνευρου, που μου άφησε η μετάφραση του αγαπημένου Ανταίου Χρυσοστομίδη (του σημαντικότατου αυτού ανθρώπου των ελληνικών γραμμάτων,στον οποίο χρωστάμε πάρα πολλά)ο οποίος με έχει καλομάθει με αλλοτινές μεταφράσεις του Καλβίνο και με ξάφνιασε,όχι και τόσο καλά,με τούτη εδώ.Θα μου πείτε από πού σου βγήκε, κυρά μου, η αίσθηση, άκου αίσθηση,ο Ανταίος εκτός των άλλων του αρετών σπούδασε ο άνθρωπος στην Ιταλία,εσύ ξέρεις μερικές ιταλικές λέξεις όπως η μισή Ελλάδα, την έξυπνη μας παριστάνεις.Όχι,όχι,μη με παρεξηγείτε, μια γνωμούλα,έτσι πολύ ταπεινά εξέφρασα.

Τέλος πάντων επειδή πολλοί και πολλά περισσότερα γνωρίζοντες έχουν πει και γράψει διάφορα και αξιολογότατα περί Καλβίνο εδώ κλείνω τις δικές μου πάρλες και σας χαιρετώ με το πιο καλό copy- paste κείμενο που αλίευσα,με το τρομερό δίδυμο Φάις-Χρυσοστομίδη (χμ,ολίγον ενοχική την βρίσκω την αίσθησή μου περί μετάφρασης,δίκιο θα΄χετε αν  μου το κοπανήσετε) σε παλιές καλές στιγμές της Ελευθεροτυπίας.Απολαύστε τους.

Έντυπη Έκδοση 


Φαντάζομαι τον ιδανικό αναγνώστη να έχει το Κοράκι δίπλα στο κρεβάτι του




Τα βιβλία αυτοσυστήνονται; Ο συγγραφέας είναι ο επαρκέστερος πληρεξούσιος ανάμεσα στο έργο του και στον αναγνώστη; Οι λέξεις και τα πράγματα του συγγραφέα πώς συναντούν τις λέξεις και τα πράγματα του ήρωα ή του αφηγητή; Η στήλη «Τυπωθήτω» προκαλεί και απαντά σε τέτοιας υφής ερωτήματα. Βιβλία όλου του φάσματος, πριν φτάσουν στις προθήκες των βιβλιοπωλείων, εξομολογούνται λεπτομέρειες της γραφής τους. Πεζογράφοι, ποιητές, δοκιμιογράφοι, μεταφραστές, ανθολόγοι, σε πρώτο πρόσωπο, πριν παραδοθούν στον συστηματικό και στον απλό αναγνώστη - βιβλία πριν αρχίσουμε να τα φυλλομετράμε.


Ίταλο Καλβίνο
Τελευταίο έρχεται το κοράκι
διηγήματα
μτφρ.: Ανταίος Χρυσοστομίδης
εκδόσεις Καστανιώτη



Αγαπητέ Μισέλ,
Δεν ξέρω γιατί, αλλά μου ήρθε η διάθεση να γράψω αυτά που έχω να γράψω σε μορφή επιστολής - γράφουμε πια τόσο σπάνια επιστολές που η ιδέα μού φαίνεται σχεδόν ελκυστική. Ναι, έφτασα αισίως στη 14η μετάφραση έργου του Ιταλο Καλβίνο, κι όταν σκέφτομαι ότι κάποτε, τότε με τη γραφομηχανή και το καρμπόν, για να μεταφράσω τους Δύσκολους έρωτες ή το Μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης ή τα Κοσμικωμικά ή το Πάλομαρ, χρειαζόμουν οκτώ με δέκα μήνες για να φύγει η κάθε μετάφραση από το γραφείο μου, μπορώ να υπολογίσω μια δεκαριά χρόνια κανονικής, απρόσκοπτης ενασχόλησης με τον Καλβίνο, μια δεκαριά χρόνια άρρηκτης -έστω και μονόδρομης· είναι όμως ποτέ μονόδρομη μια σχέση συγγραφέα και μεταφραστή;- έντονης σχέσης μαζί του, από αυτές τις σχέσεις που λίγες μάς τυχαίνουν στη ζωή. Αυτή τη φορά είχα μπροστά μου ένα νεανικό του έργο: τα διηγήματα που συγκροτούν τη συλλογή Τελευταίο έρχεται το κοράκι γράφτηκαν στο χρονικό διάστημα μεταξύ 1945 και 1949, οπότε και εκδόθηκαν.
Ξέρουμε πολλά για τον Καλβίνο εκείνης της εποχής: έχει πλέον κατεβεί από το βουνό, εργάζεται ως δημοσιογράφος στην Ουνιτά, είναι ενεργό στέλεχος του Κομουνιστικού Κόμματος, έχει τον Τσέζαρε Παβέζε ως πρώτο αναγνώστη των γραφτών του, διατηρεί ερωτικές σχέσεις με δύο γυναίκες ταυτόχρονα και γοητεύεται από το Κοράκι του Πόου (αυτό το τελευταίο το έμαθα μόλις πριν από δύο μήνες από την Εστερ Καλβίνο, την Αργεντινή σύζυγό του που ζει στο Παρίσι).
Κι αυτά τα διηγήματα, ακριβώς επειδή εντάσσονται στα νεανικά του έργα, λάμπουν για την ποικιλία των θεμάτων τους αλλά και για την ποικιλία της γραφής τους. Τέσσερα χρόνια πήρε του Καλβίνο για να γράψει αυτά τα διηγήματα, κι άλλα τόσα χρειάστηκα κι εγώ για να τα μεταφράσω. Οχι πως ήταν το πιο δύσκολο έργο του - άλλα, όπως ο Πάλομαρ, ήταν ευτυχία και χτικιό μαζί.
Αλλά, αγαπητέ Μισέλ, ήταν ο ίδιος ο Καλβίνο που ζητούσε κάτι τέτοιο: αυτός διάλεγε θέματα, δοκίμαζε διαφορετικές τεχνικές, και το ίδιο ζητούσε από τον μεταφραστή του. Να καθίσει, έπρεπε, το κάθε κείμενο, να αναπαυτεί, πριν αφήσει τη θέση του στο επόμενο. Θα με ρωτήσεις, μα πρέπει και ο αναγνώστης να κάνει το ίδιο; Δεν ξέρω, ίσως.
Φαντάζομαι τον ιδανικό αναγνώστη να έχει το Κοράκι δίπλα στο κρεβάτι του, και κάθε βράδυ να διαβάζει μια ιστορία, κάθε βράδυ να μεταφέρεται σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης ή να περπατά σε ένα χωράφι σπαρμένο με νάρκες ή να κάθεται δίπλα σε μια ελκυστική χήρα σε ένα βαγόνι τρένου ή να ακολουθεί μια αγελάδα με πουά δέρμα σε ένα μαγικό δάσος.
Κι αφού μιλάμε για αργούς χρόνους, θα σου εξομολογηθώ κάτι ακόμα, αγαπητέ Μισέλ: το βιβλίο αυτό με κέρδισε σιγά σιγά, δεν μπήκε στη ζωή μου ως στρατηλάτης όπως μπήκαν άλλα βιβλία του Καλβίνο. Κι αν είναι αλήθεια ότι τα νεανικά έργα των μεγάλων συγγραφέων ήδη προδιαγράφουν τη μεγαλοσύνη των δημιουργών τους, τότε να σου πω ότι απλώς μου επιβεβαίωσε κάτι που συμφωνήσαμε με τον Κάρλος Φουέντες: ότι αυτός ο ολιγόλογος, αντιδογματικός άνθρωπος, με την καλπάζουσα φαντασία, υπήρξε ένας από τους δυο-τρεις σημαντικότερους Ευρωπαίους συγγραφείς του δύσκολου, δογματικού 20ού αιώνα.
Ανταίος Χρυσοστομίδης

Σχόλια

  1. Πολύ ωραία ανάρτηση! Να προσθέσω ενημερωτικά για τον Καλβίνο τη συλλογή διηγημάτων "Κάτω από τον Ιαγουάρο Ήλιο" (εκδόσεις Άγρα) και βέβαια το επίσης (όπως οι "Αόρατες πόλεις") παραμυθένιο και παράξενο βιβλίο των βιβλίων "Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης"...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Διαβάστε ασυζητητί όλα τα βιβλία του Ίταλο Καλβίνο,είναι εξαιρετικός.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμος31/7/12 15:17

    Ο Καλβίνο γράφει για την Ιταλία αλλά είναι σαν να γράφει και για μας,μου φαίνεται τόσο κοντινή η θεματολογία του.
    Το επόμενο βιβλίο που έχω προγραμματίσει να αγοράσω μόλις πληρωθώ και να διαβάσω είναι το "Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης".
    Στο μεταξύ διαβάζω το "Νούμερο 31328" του Ηλία Βενέζη που το είχα.Με κουράζει το πολυτονικό γιατί το έχω ξεχάσει και η γραμματοσειρά είναι ένας πονοκέφαλος αλλά το περιεχόμενο είναι συγκλονιστικό.
    Δεν μπορώ να καταλάβω πως στην κρίση το βιβλίο δεν έγινε η καλύτερη συντροφιά των Ελλήνων,πολλοί φίλοι με κοιτάνε σαν ούφο όταν τους λέω ότι κάθομαι και διαβάζω και δεν βλέπω τηλεόραση ή ότι προτιμώ να αγοράσω ένα βιβλίο που θα μου μείνει στο κάτω κάτω από το να πάω σε ταβέρνες να δώσω τα 10 και 15 και 20 ευρώ που αφενός δεν έχω και αφετέρου θα πάνε στην αποχέτευση,με το συμπάθειο κιόλας.Τι στο καλό, αν δεν φάει τόσα σουβλάκια ο Έλληνας που θα τα χέσει στο τέλος και πάρει κανένα βιβλίο θα πάθει τίποτα;Τι λαός είμαστε μωρέ..

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμος17/1/13 16:00

      Δίκιο έχεις δεν πολυδιαβάζουμε σαν λαός.Φταίει όμως και η τιμή του βιβλίου,για καινούργιες κυκλοφορίες πια ούτε λόγος,είναι αδύνατον.Ψάχνουμε στις προσφορές και δανειζόμαστε.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου