" Στο Τέλος της Γης ",Νταβίντ Γκρόσμαν


Όταν ο γιος της,ο Όφερ,φεύγει για να συμμετάσχει σε μια μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση,* η Όρα φεύγει από το σπίτι της για να μην βασανίζεται περιμένοντας τα κακά μαντάτα που είναι σίγουρη ότι θα φτάσουν.Ελπίζει πως μ' αυτό τον τρόπο θα αποφύγει το κακό ** και θα σώσει τον γιο της.Ταξιδεύοντας προς τη Γαλιλαία,σχεδόν απάγει τον Άβραμ,φίλο και εραστή της νιότης της και επί μέρες και νύχτες περιπλανιέται στο Ισραήλ,κάνοντας το μόνο πράγμα που μπορεί για να προστατεύσει τον γιο της:μιλάει γι' αυτόν,βιώνει την ιστορία της ζωής του.*** Το "Στο τέλος της γης" αρχίζει με τον πόλεμο των Έξι Ημερών **** και φτάνει ως τις μέρες μας. Είναι ένα μυθιστόρημα για δύο άντρες, μια γυναίκα και δύο παιδιά, για την αγάπη και την ερωτική απογοήτευση, την ανδρική φιλία, τη μητρότητα και την οικογένεια, μέσα σ' ένα κλίμα βίας και φόβου. *****Ένα από τα σημαντικότερα αντιπολεμικά *** ** *έργα της εποχής μας, γραμμένο από έναν σπουδαίο συγγραφέα, ο οποίος,χωρίς να το θέλει,κι ενώ έγραφε αυτό το μυθιστόρημα, έγινε τραγικό σύμβολο του καιρού μας. 
"Πρόκειται για το αριστούργημα του Γκρόσμαν.Ένα βιβλίο με τρομερή δύναμη και ένταση. Ο Φλομπέρ δημιούργησε την Έμμα,ο Τολστόι την Άννα και τώρα ο Γκρόσμαν μάς δίνει την Όρα,του τόσο αληθινή και ζωντανή όσο κανένας άλλος χαρακτήρας στη σύγχρονη πεζογραφία. "Ρούφηξα" την κάθε του σελίδα σαν να βρισκόμουν σε έκσταση.Ένα μυθιστόρημα που μένει αξέχαστο".(Πολ Όστερ) *******

Αυτά τα παραπάνω μας τα λέει η περίληψη του  βιβλίου στο διαδίκτυο,κάπως πομπωδώς και χάριν της διαφήμισής του,θα έλεγα,αν και είναι όντως έτσι από δραματουργικής πλευράς της μυθιστορίας.
Τα αστεράκια τα έβαλα εγώ διατυπώνοντας τις καλοπρόθετες απορίες μου για την μονομέρεια των επαίνων,διότι αν δεν κοτσάριζε ο οπισθογράφος αυτόν τον κραυγαλέο χαρακτηρισμό "αντιπολεμικό" έργο κι ας το λέμε εύκολα εμείς οι απλοί αναγνώστες και επίσης απέφευγε και ο ίδιος ο συγγραφέας ορισμένους συναισθηματικούς εκβιασμούς στην πλοκή του θέματος,θα έλεγα χωρις δισταγμό ότι έχουμε να κάνουμε με ένα εξαιρετικό βιβλίο από το Ισραήλ (εκδόσεις Καστανιώτη και φοβερή μετάφραση από τα εβραϊκά της Λουίζας Μιζάν) και ένα συναρπαστικό θέμα ιδωμένο ατομικά και από την διόλου αμελητέα σκοπιά μιας σύγχρονης, Ισραηλινής γυναίκας που έχει το ένα παιδί της στο μέτωπο και το άλλο στο εξωτερικό,δηλαδή αμφότερα μακριά από τις προστατευτικές της φτερούγες και δεν θα σχολίαζα τα υπόλοιπα,που θα διαβάσετε παρακάτω,πιστέψτε με,και γιατί όλα αυτά και γιατί προβληματίζομαι; Διότι φοβάμαι ότι αντιπολεμικός μονομερώς δεν γίνεται να είσαι κι αν  ντρέπεσαι να επιλέξεις και επιπλέον αν δεν έχεις τα κότσια να κουβαλήσεις το βαρύ σακί της ξεκάθαρης επιλογής της αντιπατριωτικής,που ενδεχομένως να σου προσάψουν διάφοροι στρατόβλακες/στροτόκαβλοι ότι κάνεις,καταφερόμενος με το γραπτό σου εναντίον του Πολέμου, γενικώς και εν προκειμένω εξειδικευμένα αυτού εκεί κάτω),άστα να πάνε....
Παράλληλα καταλαβαίνω και μάλιστα πολύ καλά το πολυσύνθετο δράμα και το πόσο δύσκολο είναι να είσαι  και Ισραηλινός-και-συγγραφέας-και-άνθρωπος-και-γονιός-και-πατριώτης.
Βάζω λοιπόν απλώς μερικά ερωτήματα παρακάτω εξηγώντας προς τι οι αστερίσκοι μου,καθώς στα σημεία αυτά θα ήθελα τον Γκρόσμαν πιο καταγγελτικό και λιγότερο ατομικό,ίσως,έτσι λέω τώρα , μετά από χρόνια όσο δεν τελειώνει αυτή η φρίκη εκεί κάτω δεν ξέρω τι μπορεί να σκέφτομαι:

* Μια επιχείρηση,ναι,όμως εναντίον ποιών;Εναντίον συνομηλίκων του αλλά και  μικρότερων και  μεγαλύτερων συνανθρώπων του,που ήρθαν (ή τις έφεραν κάποιοι) έτσι οι ιστορικές συγκυρίες ώστε να ζουν εκεί κι αυτοί και που και εκείνοι, όπως ακριβώς ο Όφερ και κάθε άλλος πάνω στον πλανήτη μας δικαιούνται να έχουν-αδιαπραγμάτευτα- και  πατρίδα και ειρήνη.

** Μα το κακό ένα είναι και δη το ίδιο ,αυτό που και οι Αράβισσες μανάδες και οι Ελληνίδες και οι Αμερικάνες και κοντολογίς οι μανάδες όλου του κόσμου,προφανώς,απεύχονται για τα δικά τους παιδιά,λέγεται πόλεμος και εδώ δεν είναι ένας απελπισμένος,ρομαντικός -αν μπορούμε να βάζουμε επιθετικό προσδιορισμό στην λέξη - απελευθερωτικός πόλεμος από έναν λαό που του πήραν την γη του,είναι ένας άνισος ,μάλλον κατακτητικός πλέον πόλεμος διαρκείας με πολλά σκοτεινά σημεία,που απ΄ έξω όντας εμείς δεν μπορούμε να τα ξέρουμε αλλά δεν δικαιολογούν επαρκώς την ισραηλινή στάση.

 ***  Εδώ έχουμε μια παραπλανητική ανακρίβεια,γράφει ο συντάκτης ότι η μητέρα βιώνει την ιστορία της ζωής του.Όχι,η ηρωίδα του Γκρόσμαν,η Όρα,παραδομένη στον φόβο της πλέον ότι θα χάσει το παλικαράκι της στον πόλεμο ανακαλεί την δική της ζωή και την διηγείται σε μας και μάλιστα αυτό το κάνει ετεροχρονισμένα και υπό το κράτος του πανικού για τον θάνατο, που φυσικά τον τρέμει και τον ξορκίζει μ'αυτόν τον παράδοξο τρόπο -και έχει κάθε μητρικό δίκιο- απευθυνόμενη σε ένα κομβικό για την αφήγηση πρόσωπο που κυριολεκτικά εισβάλει στην πλοκή,τον φίλο και εραστή Άβραμ,που δεν σας λέω,αν και κεντρικό πρόσωπο,ποιος και τι επιπλέον είναι.

**** Γιατί μόνο αυτή η ιστορία του πολέμου τους των Έξι Ημερών να φτάνει με εστιασμένα τα πάντα γύρω της ως τις μέρες μας;Ιδού λίγη από αυτήν την πιο πρόσφατη ιστορία  ,διότι γείτονες είναι και οι Εβραίοι,από την Μεσόγειο βρέχονται επίσης,καλά θα κάνουμε να ξέρουμε τι γίνεται δίπλα μας.

***** Του ίδιου -ίσως και χειρότερου,λόγω της δεδομένης ισραηλινής υπεροπλίας- εκείνου κλίματος βίας και φόβου,που και οι Παλαιστίνιοι βιώνουν,εξίσου δραματικά είμαι σίγουρη,από την μεριά τους, τις ίδιες ακριβώς δεκαετίες τώρα και περίπου για τον ίδιο τραγικό λόγο:για να έχουν κι αυτοί όπως οι Εβραίοι ,μιαν ελεύθερη,μια δική τους πατρίδα,απολύτως σεβαστό και κατανοητό και ως όραμα και βεβαίως δικαίωμα αμφοτέρων.


****** Αν είναι έτσι τα σημαντικότερα αντιπολεμικά έργα της εποχής μας,όπως τούτο εδώ,το  γραμμένο εντυπωσιακά και μαστόρικα από άποψη γλώσσας και συγγραφικής τεχνικής, από έναν άνθρωπο που όταν το έγραφε έχασε το παιδί του σε έναν τέτοιο πόλεμο ,που δεν φαίνεται ούτε στα βιβλία να χωράει ούτε να έχει λογική και δυστυχώς ούτε και τελειωμό,πώς να είναι άραγε,τα λογής αντιπολεμικά μυθιστορήματα,αυτά -ας πούμε καλύτερα- που μιλάνε όμως για απελευθέρωση της πατρίδας, όταν βεβαίως είναι κάπως ξεκάθαρο ποιανού,πόση,από έως κτλ είναι πατρίδα;

******* Τέτοιες συγκρίσεις μεταξύ ενός εν ζωή ακόμα,οπωσδήποτε πολύ καλού  συγγραφέα,ενός από τους πάμπολλους καλούς και καλύτερους που ακόμα παράγουν υψηλού επιπέδου πνευματικό έργο μα δεν τους έχει κρίνει ο χρόνος,δεν με βρίσκουν πολύ σύμφωνη.


Να προσπαθήσω να καταλήξω λοιπόν κάπου:κυριολεκτικά ή άμεσα αντιπολεμικό το εντυπωσιακό  μυθιστόρημα του Νταβίντ Γκρόσμαν δεν είναι,έτσι όπως η "Ζωή Εν Τάφω" πχ το αριστούργημα του δικού μας Μυριβήλη.Ο Γκρόσμαν καταπιάνεται με έναν πόλεμο που τρώει τις σάρκες και των Αράβων και των Εβραίων εκεί κάτω και τον αποκαλύπτει μερικώς σε μας,χωρίς δηλαδή να τον καταγγέλλει επαρκώς επειδή να το κάνει μέσα από την  πλευρά και την ματιά και την ψυχή,τον πόνο και τον φόβο- ατομικά και ατομικίστικα- μιας Ισραηλίτισσας μάνας ενός συνειδητού Ισραηλινού στρατιώτη.Ενός σκληραγωγημένου παλικαριού  που  ε π ι λ έ γ ε ι  να πάει να συμμετάσχει σε μια επιχείρηση κατά των εχθρών της πατρίδας του- ο Όφερ ο ίδιος είναι που λέει και ξαναλέει πώς οι Άραβες είναι εχθροί του και πως προτιμά να πάει στον πόλεμο,ενώ έχει τελειώσει η τριετής θητεία του και έχει κάθε νόμιμη επιλογή σύναψης της προσωπικής του ειρήνης ή έστω μιας ανακωχής και επανόδου στην πολιτική ζωή μαζί με την οικογένειά του κι έχοντας γλυτώσει πολλές φορές ως τότε από του Χάρου τα δόντια σε άλλες,δεκάδες επιχειρήσεις στα κατεχόμενα.

Ο Νταβίντ Γκρόσμαν ξεδιπλώνει γενναιόδωρα το τεράστιο ταλέντο που διαθέτει,γράφει τόσο καλά που του συγχωρείς τους κουραστικούς διαλόγους και την εμφανή τάση του για επική μεγαλοστομία, παραβλέπεις την εμμονή του να σε πείσει ότι το γράψιμό του είναι γράψιμο γυναίκας,διαβάζεις με ενδιαφέρον όλα τα στοιχεία που ξεπηδάνε από τις αράδες για το πως στο καλό είναι η καθημερινή ζωή στο στρατοκρατούμενο -πώς αλλιώς θα μπορούσε να επιβιώσει άλλωστε- κράτος του σύγχρονου Ισραήλ,μπαίνεις κι εσύ ως αναγνώστης με φόρα στο πολιτικό κλίμα που κατά καιρούς,όπως σου λέει κυριαρχεί στον απλό κόσμο και στην ισραηλινή διανόηση και κάπως έτσι -με εντάσεις,εναλλαγές συναισθηματικές,εντονότατη δράση και καλομοιρασμένο το μερίδιο συμμετοχής των χαρακτήρων στο ανάπτυγμα του θέματος στις 755 σελίδες- κυλάει η ιστορία του,ανθρώπινη,συγκινητική, πικρή, με την καταγγελία του πολέμου υπαρκτή μα να ανιχνεύεται κάπως δύσκολα,στα πιο δραματικά εσωτερικά ερωτήματα της Όρα,που πολεμάει λυσσαλέα κι η ίδια αλλά μάχεται να αντιστρέψει την προσωπική της ειμαρμένη κι όχι να διεκδικήσει ένα μεγάλο,συλλογικό τέλος σε έναν μπερδεμένο πόλεμο,που πάντως ξέρει ότι θα της στερήσει και το δικό της το παιδί και τα παιδιά εκατοντάδων μανάδων.

Σεβαστή η σπαραχτική αλλά προσωπική στάση της κι ο δικός της πόνος κι όλα αυτά που της βάζει στο στόμα και στην σκέψη ο συγγραφέας,ο ίδιος ο ευφυής και ταλαντούχος Γκρόσμαν που βίωσε τον θάνατο του δικού του παιδιού στην πραγματικότητα και τέλος πάντων πρόκειται για ένα πάρα,μα πάρα πολύ αξιόλογο βιβλίο,που όποιος αντέχει διαλόγους και τόσες πολλές σελίδες δεν θα κακοπάθει να το διαβάσει,ίσα ίσα πολλά θα πάρει και για πολλά σημαντικά θέματα που μας ταλανίζουν όλους τους ανθρώπους, δικαίως και αδίκως,θα του γεννήσει σκέψεις και όμορφα,δυνατά συναισθήματα.

Αλλά,αλλά,κάτι μου έλειψε ή μου ξέφυγε απ΄αυτό το σημαντικό βιβλίο,κάτι περίμενα πιο βαθύ,λίγο πιο πέρα από τον ατομικά ιδωμένο πόνο της Όρα,κάτι που να μην περιορίζει έτσι την ακριβοδίκαιη και νηφάλια προσέγγιση που επιτακτικά απαιτείται.

Σχόλια

  1. Ανώνυμος5/9/12 23:06

    Εμένα, μου άρεσε πάρα πολύ, με άγγιξε, με συγκλόνισε. Το κατατάσσω σε αυτή την κατηγορία βιβλίων που αφού τα διαβάσω δεν θα είμαι ποτέ πια η ίδια.
     Η καταγγελία ενός πολέμου δεν χρειάζεται να είναι πανυγηρική. Η υπόκωφη δυστυχία της γυναίκας που έστειλε όλους τους άνδρες της ζωής της σε ένα πόλεμο και στον τελευταίο λυγισε και απέτυχε να εξορθολογίσει μου, φαίνεται αρκούντως αντιπολεμική. Ο πόλεμος θα μπορούσε να είναι ο Πελλοπονησιακός, Ο 100ετής ή και ο Α΄ Παγκόσμιος.

    Πάντα πιστή στην Βιβή

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Φίλτατη,δική σου ήταν η πρόταση ανάγνωσης αυτού του βιβλίου,έπρεπε να το πω και να σε ευχαριστήσω.Το κάνω τώρα,η γαϊδούρα,ευτυχώς ξέρω δεν κολλάς σε τέτοια και φυσικά πρόκειται για τρομερό βιβλίο που στο "χρωστάω".
      Αλλά,αλλά,αλλά.
      Είμαι όσο δεν φαντάζεσαι διχασμένη πάνω στο ρεαλιστικό κομμάτι στο θέμα του Ισραήλ και της Παλαιστίνης,τόσο μπερδεμένη που την νύφη της εν συγχύσει κρίσης μου την πλήρωσε η Όρα...
      Λες όμως "Η καταγγελία ενός πολέμου δεν χρειάζεται να είναι πανυγηρική. Η υπόκωφη δυστυχία της γυναίκας που έστειλε όλους τους άνδρες της ζωής της σε ένα πόλεμο και στον τελευταίο λυγισε και απέτυχε να εξορθολογίσει μου, φαίνεται αρκούντως αντιπολεμική. Ο πόλεμος θα μπορούσε να είναι ο Πελλοπονησιακός, Ο 100ετής ή και ο Α΄ Παγκόσμιος" και με επαναφέρεις στην τάξη.
      Δεν είμαι όμως τόσο ανεπηρέαστη από την γενικώς αριστερόστροφη περί πολιτικής αντίληψή μου ώστε να το διακρίνω καλά.Όμως το παλεύω. Γιατί δεν θέλω να φοράω παρωπίδες.

      Διαγραφή
    2. ΣΟΦΙΑ ΤΑΔΕ10/9/12 16:20

      Άντε, καλά.Συγχωρεμένη.Κι εμένα λιγουλάκι μελό μου φάνηκε αλλά ταυτοχρόνως και βιβλιάρα.
      Αν το καλοσκεφτούμε,ούτε ψύλλος στον κόρφο μας, εμείς μια πατρίδα έστω και υπό πώλησιν την έχουμε!Σοφία

      Διαγραφή
  2. Ανώνυμος8/9/12 16:13

    Το αδικείς το βιβλίο αν το μπερδεύεις με τα πολιτικά.Δες το πλατύτερα.Μάχη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Γεωργία25/9/12 19:15

    Στο μεταξύ τον καημένο τον Ιταλό ακτιβιστή ποιοί τον φάγανε;Οι Παλαιστίνιοι!Ποιοί Παλαιστίνιοι;Αυτοί που είναι το ίδιο φανατικοί με τους στρατόκαβλους Ισραηλινούς.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου