" Παράδεισος ",Τόνι Μόρισον



Καταπληκτικό βιβλίο.Για μένα που λατρεύω την Τόνι Μόρισον,την μεγάλη, πραγματικά πολύ μεγάλη και σημαντική αυτή Αμερικανίδα συγγραφέα,είναι ως τώρα,ίσως, το καλύτερό της.

Πυκνογραμμένο έργο,ώριμο,πολυδιάστατο,σοφό,πικρό,αληθινό,τρυφερό,στιβαρό,ξεκάθαρο,γεμάτo μνήμες από την ιστορία των μαύρων ανθρώπων των ΗΠΑ,από τα χρόνια της δουλείας ως πολύ αργότερα στην δεκαετία του περίεργου λόγω Βιετνάμ κα βετεράνων 1970 , το μυθιστόρημά της "Παράδεισος", γραμμένο το 1998, είναι ένα  πολύ ωραίο μυθιστόρημα αποτελούμενο από εννέα επιμέρους ιστορίες οι οποίες  μπαίνουν η μια στην άλλη με εξαιρετικό τρόπο,καθώς τα πρόσωπα είναι ή γίνονται κοινά σαν ήρωες των γεγονότων και  οι οποίες φτάνουν στο δια ταύτα δεμένες μεταξύ τους χωρίς κανένα τεχνικό ψεγάδι, απαράμιλλες και συγκλονιστικές  σε κάθε επίπεδο: θέμα, δομή, αριθμό σελίδων,γλώσσα,ύφος, περιεχόμενο.Κυρίως αυτό.

Πρόκειται για ένα από τα πιο μεστά πεζογραφήματα, που έχω διαβάσει φέτος και με συγκίνησε πολύ. Είναι ακριβώς το είδος του λογοτεχνικού πονήματος το οποίο μπορεί να αδικήσει κάποιος, άθελά του, είτε λέγοντας πολλά γι αυτό ,είτε ούτε καν τα  απολύτως απαραίτητα,  καθώς φοβάται μην φλυαρήσει.
Ο "Παράδεισος" της Μόρισον στην πραγματικότητα δεν έχει ανάγκη ούτε τους κραυγαλέους ή λειψούς επαίνους,ούτε τα  διάφορα Νόμπελ,ούτε τα πολλά ή φειδωλά μεγάλα και μικρά λόγια για να αντιμετωπιστεί κριτικά.Είναι ένα αριστούργημα που του αξίζει να έχει περίοπτη θέση στις ες αεί καλύτερες  βιβλιοθήκες που υπάρχουν και που είναι, φυσικά,  οι βιβλιοθήκες της ψυχής μας.Αυτές που επιλεκτικά γεμίζουμε με το στήριγμά μας  γι΄αυτή την ζωή-την σοφία των σπουδαίων βιβλίων- και τις κουβαλάμε ώσπου να γίνουμε κι εμείς ένα με το Σύμπαν.
Η Μόρισον είναι μαύρη αλλά ανήκει σε όλο τον κόσμο.Είναι γυναίκα αλλά η γραφή της αφορά  τους ανθρώπους.Είναι μια μαύρη γυναίκα που βλέπει τον κόσμο με αγάπη και τον περιγράφει με αγάπη.Η αγάπη της Μόρισον ρέει από τα βιβλία της,όλα τα υπέροχα βιβλία της,προς τον κόσμο.
Αυτή η αγάπη είναι πότε ερωτική ("Jazz") ,πότε  μητρική ("Αγαπημένη") και στον "Παράδεισο" να, που μπορεί και γίνεται, σε επίπεδο αποταμίευσης συναισθημάτων,το ίδιο όμορφα και θρησκευτική, καθώς η Πίστη και η δύναμη ή η αδυναμία της να μετριάσει την Απώλεια και την Απουσία, ενυπάρχει  σε κάθε αριστοτεχνικά διατυπωμένη της πρόταση για τα όσα έζησαν και ζουν οι ήρωές της.
Ανιχνεύεται μάλιστα ,θα έλεγα, ως τέτοια, πολύ πιο φανερά και έντονα απ΄ όλη ίσως την υπόλοιπη θεματολογία της-δεν έχω διαβάσει ακόμα το "Έλεος",το πιο πρόσφατο- και γίνεται  αντιληπτή σαν συνεισφορά ανιδιοτελούς Ανθρωπιάς,την ειλικρινέστερη που μπορεί να δώσει ένας συγγραφέας  στις μέρες μας,όταν εντάσσει το Θείο στη γραφή του,ειδικά   αν αυτό το κάνει με εκείνον τον χαρακτηριστικά ήρεμο,εσωτερικό, μεταφυσικό τρόπο που το επιχειρεί και το πετυχαίνει η Μόρισον και τον οποίο έχω διακρίνει και στην (λευκή,αν έχει τελικά και τόση σημασία ) Μέριλιν Ρόμπινσον, που χωρίς να τις συγκρίνω,καθόλου περιέργως όμως, όταν διαβάζω την μια, θυμάμαι πάντα την άλλη και οι δυο τους μαζί με μερικούς άντρες λογοτέχνες-όλοι εν ζωή-απαρτίζουν κατ΄εμέ την εκπληκτική Αμερικάνικη λογοτεχνία των καιρών μας.
Στον " Παράδεισο"  η Μόρισον αφηγούμενη με ομηρική αίσθηση μέτρου και ισορροπίας τις ιστορίες της Ρούμπι,της Μέιβις,της Γκρέις,της Σινίκα και της Ντιβάιν, της Πατρίτσια,της Κονσολάτα,της Λόουν και της Σωτηρίας-Μαρίας  κεντάει με εύστοχες λέξεις εννέα φωτεινά σημάδια  πάνω σε ένα χοντρό, γερό,αδιάφανο καμβά με ένα  λεπτεπίλεπτο κουβάρι κλωστής,που μοιάζει με τρυφερή νύχτα στης οποίας την σιωπή βρίσκουν  χώρο να παραμείνουν ακέραιες η διαίσθηση που ενεργοποίησαν οι μνήμες και η ευαισθησία των ανθρώπων που θυμήθηκαν και αφυπνίστηκαν, κατάλαβαν και συμμερίστηκαν τον Πόνο, που  προκάλεσε η κάθε είδους απώλεια,όλα αυτά με χώρο ή αν προτιμάτε σκηνικό το Χέιβεν ή Ρούμπι,την μικρή κοινότητα των μαύρων,κάπου στην βαθιά Αμερική, στην οποία διαδραματίζονται όλα τα πραγμένα,καλά και κακά, εννέα μαύρων οικογενειών που έστησαν εκεί , αντλώντας υλικό σε ιστορικό βάθος διακοσίων περίπου χρόνων,μετά από κατατρεγμούς και λογιών πολέμους τις ζωές τους,που δεν είναι όμως ούτε και στην ελευθερία απαλλαγμένες από μίσος, ενδορατσισμό και προκατάληψη,δεν είναι εξαγνισμένες από εκδίκηση, ανεπηρέαστες από ταξική  καταπίεση και φυλετική  δολιότητα.

Δεν θα σας πω λεπτομέρειες,του στυλ ο τάδε ήρωας με αυτό ή το άλλο όνομα έκανε το άλφα ή βήτα , είπε αυτό ή εκείνο.Συνεχίζω να θεωρώ υποχρέωσή μου να κρατάω μυστικά τα "κλειδιά" ενός καλού βιβλίου και έχοντας χτίσει μια ,στοιχειώδους εμπιστοσύνης,  επικοινωνία με όσους με διαβάζετε-ακόμα δηλαδή και παρά την έντονη πολιτικολογία που με έχει κυριεύσει και για την οποία δεν αισθάνομαι καθόλου τύψεις *-προτιμώ να ξεκλειδώνετε μόνοι σας τα μυστικά δώματα των βιβλίων, που σας προτείνω χωρίς ιδιοτέλεια,εκτός  ,ίσως, από μια σταλίτσα  ανθρώπινη ματαιοδοξία και καυχησιά ότι πρότεινα κι εγώ,να ,ορίστε είχα δίκιο,ένα ακόμα καλό κείμενο...


*Τζιζ....Ό,τι είναι πολιτικό καίει;Αναρωτιέμαι και θυμώνω όλο και πιο πολύ τον τελευταίο καιρό, πώς γίνεται να διαβάζουμε ένα καλό βιβλίο και να ασχολούμαστε με αυτό ανώδυνα και καταναλωτικά!
Nα λέμε  δυο λόγια  που ενισχύουν την εντύπωση στους άλλους ότι  είμαστε και γαμώ τους διαβασμένους και μυημένους αναγνώστες και πάμε στο επόμενο προϊόν και όλο αυτό  να ανακυκλώνεται στον μικρόκοσμο του μπλογκ ή της παρέας ή της λέσχης ανάγνωσης ,του όποιου τέλος πάντων μέσου εκφράζουμε την γνώμη μας, χωρίς στην ουσία να μας αγγίζουν, άρα να μην το συνδέουμε,το βιβλίο, με τα μύρια όσα τραγικά γίνονται γύρω μας -γιατί,δεν μπορεί να μην το βλέπουμε  ό λ  ο ι  μας όσοι ανοίγουμε τόσο συχνά όσο λέμε τόσο αξιόλογα κείμενα,πόσο τραγικά είναι και πόσο χειροτερεύουν τα πράγματα σε πολιτικό επίπεδο-και ωραία,φιλολογικά και αποστασιοποιημένα να λέμε και γράφουμε  διάφορα. ...
Είναι δυνατόν στις μέρες μας να σχολιάζεις το περιεχόμενο ενός βιβλίου χωρίς  πολιτική  οπτική, έμμεση ή άμεση ;Δεν μπορώ να το δεχτώ κι όσο με παίρνει θα επιλέγω βιβλία που αξίζει να τα διαβάσει κάποιος, θα τα προσεγγίζω και πολιτικά και θα συνεχίσω να γκρινιάζω και να φωνάζω ότι ξεπουλάνε την χώρα μας  και οφείλουμε να τους εμποδίσουμε, ο καθένας με τον τρόπο του....

Μάλιστα έλαβα ένα ευγενέστατο e-mail από καλό,πολύ καλό μπλόγκερ που μου βάζει  πάγο και μου ομολογεί ότι δεν με συμπεριλαμβάνει στα αγαπημένα του μπλογκ δημοσίως επειδή η Λέσχη Ανάγνωσης του Degas σαν βιβλιοφιλικό μπλογκ είναι εντονότατα πολιτικοποιημένη....
Το έγραψα και του ίδιου:αν είχες διαφημίσεις και φοβόσουν ότι θα έχανες τους... πελάτες, άντε να το δεχτώ,αλλά τώρα δεν αντιλαμβάνομαι τους φόβους σου,ήμαρτον Παναγία μου...



ΥΓ.Θέλω να γράψω δυο καλά λόγια για την μετάφραση της Κατερίνας  Σχινά, για λογαριασμό των εκδόσεων Νεφέλη και οπωσδήποτε να την συγχαρώ για το πολύ σεμνό,ουσιαστικό  και ωραιότατο επίμετρό της.







Σχόλια

  1. νανα ιωαννιδου21/10/12 17:14

    Φιλτατη βιβη
    Αλoιμονο αν σκεπτομενα ατομα δεν προβληματιζονται πολιτικα σε τουτες τις στιγμες .Ο Σατρ ειχε γραψει οτι σε στιγμες κρισης ο σκεπτομενος , ο διανοουμενος
    πρεπει να γινεται λαικος αγωνιστης.Ο κ ος Μπλογκερ ειναι ασχετος και κατι για την Duflo Ωραια της τα εγραψες αλλα ξεχασες οτι ειναι Esther!και εχει ολα τα αμερικανικα foundations πισω της!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ΘΟΔΩΡΗΣ21/10/12 23:12

    Κυρία Ιωαννίδου συγχαρητήρια που είστε πάντα στις επάλξεις!Βάζετε τα γυαλιά σε πολλούς νεολαίους που σαπίζουν στα απρόσωπα και κακόγουστα καφέ της γειτονιάς μας και είναι για λύπηση.Θοδωρής.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμος22/10/12 15:40

    Εκτιμώ ιδιαίτερα την Τόνι Μόρρισον και χαίρομαι που έγραψες γι΄αυτήν επειδή της αξίζει περισσότερο κοινό και στην χώρα μας.
    Δήμητρα Παντελιά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Έχω διαβάσει το "Τζαζ" και ο Παράδεισος παρέμενε αδιάβαστο εδώ και χρόνια. Νομίζω θα το βάλω στο πρόγραμμα. Εξάλλου, οι καλοί Αμερικανοί συγγραφείς και διανοητές είναι πολύ καλοί. Όσο για το πολιτικοποιημένο και μή, απλά θα πω το πολύ τετριμμένο ότι ακριβώς αυτός ο διαχωρισμός εμπεριέχει πολιτική άποψη, ποιος είπε ότι η αδιαφορία, ο ωχαδερφισμός, ο ελιτισμός κτλ. κτλ. δεν είναι πολιτική στάση;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Και μάλιστα κυρίαρχη!Ειδικά ο ελιτισμός...
      Εκείνο που με ενοχλεί είναι η προσπάθεια να την επιβάλουν.
      Όχι πώς την έχω δει σωτήρας κανενός,ούτε του εαυτού μου καλά καλά, αλλά δεν μπορώ και να σιωπώ.
      Ποτέ μου δεν μπόρεσα να καταλάβω πώς άνθρωποι που διαβάζουν παραμένουν θεατές αυτών με τα οποία συχνότατα καταπιάνονται τα βιβλία που διαβάζουν....

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου