" Σαμαρκάνδη ",Αμίν Μααλούφ


Το εξώφυλλο της πρώτης του έκδοσης,1988

Η ανάγνωση του βιβλίου του Γαλλολιβανέζου συγγραφέα Αμίν Μααλούφ "Σαμαρκάνδη"( Ωκεανίδα) ήταν η καλύτερη απόδειξη του ότι κάθε βιβλίο που επιλέγουμε ή μας βρίσκει εκείνο,θέλει την ιδανική του στιγμή στον χρόνο για να διαβαστεί με τρόπο ουσιαστικό κι όχι επιδερμικό και με την θλιβερή για ένα βιβλίο συνέπεια να καταλήξει βιαστικά στο ράφι,χωρίς ο αναγνώστης να έχει εστιάσει στο θέμα που πραγματεύεται,αφομοιωτικά και  απερίσπαστα.Το συγκεκριμένο βιβλίο το ξεκίνησα λίγες μέρες πριν την εκδήλωση της Κυριακής,η οποία για μένα ,και πολύ κόσμο στην γειτονιά μου, ήταν ιδιαίτερα σημαντική κι έπρεπε να κάνω το καλύτερο δυνατό  για να προσελκύσει κυριακάτικα μεγάλο κοινό,αλλά να έχει τα υψηλά ποιοτικά εκείνα χαρακτηριστικά που επιθυμούσα.

Αντιλαμβανόμενη όμως ότι η προσοχή μου ήταν -κι έπρεπε άλλωστε-στραμμένη στον Γιάννη Μακριδάκη τον οποίο ανυπομονούμε να γνωρίσουμε σε λίγες μέρες,άφησα την "Σαμαρκάνδη" να με περιμένει στο τραπέζι του μπαλκονιού με τον σελιδοδείκτη στην σελίδα 51 και μια καχυποψία για το υπόλοιπο κείμενο και το δια ταύτα στο τέλος.Στην σελίδα αυτή ο Ομάρ Καγιάμ,ο γνωστός και πολυ-υμνημένος και στον Δυτικό κόσμο Πέρσης ποιητής, αστρονόμος,μαθηματικός και στοχαστής,που είναι ο ήρωας στο πρώτο μέρος του βιβλίου του Μααλούφ,συναντάει την γυναίκα που θα είναι ο έρωτας της ζωής του.Καμία αντίρρηση.Ο τρόπος που την βάζει στην ιστορία του ο Μααλούφ, χωρίς να είναι γελοίο το ύφος γραφής σ΄αυτό το σημείο,δεν μπορώ να ισχυριστώ κάτι τέτοιο,μου φανέρωσε εξ αρχής την γενικότερη  πρόθεσή του να συνδυάσει μύθο και ιστορία,φαντασία και αλήθεια και να γράψει, με αρκετή ομολογουμένως μαστοριά,ένα καλό βιβλίο για το πολύ ευρύ κοινό-το πολύ ευρύ όμως-από αυτά όμως που κατά την ταπεινή μου γνώμη (και μόνο εστέτ δεν είμαι)στέκονται με τσαγανό μεν ως best seller δε.
Περί αυτού τελικά επρόκειτο,περί ενός αξιοπρεπούς ευπώλητου και χτες,Τετάρτη 3 του Οκτώβρη πια,με μια κούραση συσσωρευμένη από την ένταση της εκδήλωσης και της προετοιμασίας της και μια φθινοπωρινή μελαγχολία, από πολλά και διάφορα προερχόμενη,να με τριγυρίζει-δεν το βλέπω καλά το βιβλιοπωλειάκι μου,θα το κλείσω,το βλέπω-βγήκε η καταλληλότερη διάθεση που μπορούσε να προκύψει ώστε να ολοκληρώσω την "Σαμαρκάνδη".Να σας το κάνω λιανά,το ήθελα το μπεστσέλερ μου...
Καφές λοιπόν χτες το απόγευμα και αναπαυτικό τέντωμα ποδιών στις πολυθρόνες,σχετική ησυχία στον δρόμο από κάτω,γλυκό και φιλικό το φως γύρω,λουλούδια και χρώματα γοητευτικά εναρμονισμένα με τον ρυθμό μιας δίφορης εποχής,που δεν μπορεί να ξεκολλήσει από το καλοκαίρι και τέλος,η δική μου ανάλογη διάθεση συνέθεσαν το σκηνικό,το σχεδόν ειδυλλιακό για το διάβασμα της εξωτικής τρόπον τινά μυθιστορίας του Μααλούφ.Να΄ναι καλά ο άνθρωπος που σήμερα που βαράω μύγες στο Degas έχω και όρεξη να γράψω δυο λόγια.

Το βιβλίο χωρίζεται σε δυο μικρότερες  αφηγήσεις με διαφορετικούς ήρωες και με τοποθετημένες τις δράσεις τους σε διαφορετικές χρονικές περιόδους .Στο πρώτο ο Πέρσης Ομάρ Καγιάμ ,κοντά 1000 χρόνια πριν από το σήμερα,ζώντας στο πλευρό Τούρκων Σουλτάνων και Βεζύρηδων, ασκώντας την αστρομαντική τέχνη και μένοντας επιμελώς μακριά από τις ίντριγκες που σαρώνουν απ΄άκρη σ΄άκρη την αυτοκρατορία των Σελτζουκιδών αρχίζει την καταγραφή των "Ρουμπαγιάτ" του,των γνωστών κι αγαπημένων μικρών τετράστιχων τα οποία δεν θεωρούνταν ποίηση περιωπής επειδή εξυμνούν το κρασί και τις γυναίκες,αμφότερα απαγορευμένα και απαγορευτικά στον φανατισμένο και ,κυρίως αυτό,ανδροκρατούμενο κόσμο του Ισλάμ.Ο ισλαμικός κόσμος ήταν ήδη μοιρασμένος σε σουνίτες και σιίτες με τα αντίστοιχα κέντρα εξουσίας να μάχονται το ένα το άλλο κρυφά και φανερά,έχει όμως   κατατροπώσει τους Βυζαντινούς στο Μυριοκέφαλο και τους Δυτικούς στο Ματζικέρτ και ο πολιτικός χάρτης της ευρύτερης περιοχής έχει αλλάξει οριστικά.

Ο Μααλούφ ακολουθεί τα βήματα του Ομάρ προς και στην Σαμαρκάνδη και το εξίσου θρυλικό και μυθικό Ισφαχάν,αφηγείται την γνωριμία του Ομάρ με τον διαβόητο Χασάν Σεμπάχ,τον γέρο του Βουνού,τον ιδρυτή του Τάγματος των Δολοφόνων,για τους οποίους ο Μααλούφ επιχειρηματολογεί για ποιο λόγο είναι λάθος ο όρος Ασσασίνοι που τους αποδόθηκε κι έτσι τους ξέρουμε στη Δύση και ξετυλίγει μιαν ολόκληρη εποχή της οποίας μια πτυχή είναι ο ποιητής Καγιάμ και τα Ρουμπαγιάτ και μια άλλη ο Χασάν Σεμπάχ και οι Ασσασίνοι του,ας κρατήσουμε εμείς τον όρο αυτό επειδή υπάρχει ενδιαφέρον σχετικό βιβλίο.
Το δεύτερο και ίσως πιο αδύναμο τεχνικά μα πιο οικείο στον δυτικό αναγνώστη μέρος τοποθετείται λίγο πριν και στις αρχές του 1900 και εστιάζει στην αναζήτηση του χειρόγραφου των Ρουμπαγιάτ με φόντο την επανάσταση των καταπιεσμένων πληθυσμών από τον Σάχη της Περσίας-έχει φανεί πλέον στον ορίζοντα και η ισλαμική Περσία ως αυτοκρατορία- με εστία αντίστασης την πόλη Ταυρίδα της Κασπίας,αντίσταση  απέναντι στην δυναστεία των Σάχηδων αλλά και στην ιμπεριαλιστική πολιτική των Ρώσων και των Άγγλων,με τους μεν Αμερικανούς από κοντά να παρακολουθούν τη γεωπολιτική διαμόρφωση της περιοχής,τους θρησκευτικούς ηγέτες να διαδραματίζουν κι εκείνοι σημαντικό ρόλο στα τεκταινόμενα και, τέλος,τον ήρωα του κομματιού αυτού,τον γαλλικής καταγωγής Αμερικανό   Μπέντζαμιν Ο.Λεσάζ-όπου Ο είναι το δεύτερο όνομά του και είναι Ομάρ- να κυνηγάει το αυθεντικό χειρόγραφο ζώντας όλες τις παραπάνω ιστορικές ανακατάξεις ως πρωταγωνιστικό στοιχείο σ΄αυτές και φυσικά παράλληλα,ε,τι,μη ξεχνιόμαστε,μπεστσέλερ λέει η καλή συνταγή,με έναν μεγάλο έρωτα με μια Περσίδα πριγκίπισσα.
Πολλά και διάφορα συμβαίνουν,η εικονοποιΐα είναι αναπόφευκτη,τα μοντάρεις ως ερασιτέχνης σκηνοθέτης μέσα στο κεφάλι σου  ανακαλώντας σκηνές από τα δεκάδες συναφή φιλμ που έχουν γυριστεί με Άραβες,Σταυροφόρους,περιηγητές,τυχοδιώκτες,Ευρωπαίους,Αμερικάνους-αυτοί είναι πάντα οι καλοί,όπως μαντεύετε-χαρέμια,παζάρια,σουλτάνους,πόλεις-κάστρα,άμμο,έρημο,την Ρώμη στα ψυχορραγίσματά της,την αγαπημένη Κωνσταντινούπολη πριν πέσουν οι οριστικοί τίτλοι του τέλους της και όλα  τα σχετικά.

Εύκολο,εύληπτο,στρωτό,ενδιαφέρον, δεν ήταν κι άσχημο για την ξεκούραση που είχα τόσο ανάγκη μετά από τόση πίεση και δεν απαιτήθηκε προσοχή,δεν σπαζοκεφάλιασα,μα ούτε οο Μααλούφ υποτίμησε τη νοημοσύνη μου,προϋπόθεση βασική.
Αν το πετύχετε σε κάποιο από τα πάνσαχλα βιβλιοπάζαρα που διοργανώνονται κάθε τρεις και λίγο και σας γνέψει, αγοράστε το, μη το σνομπάρετε,θα βρει επάξια την στιγμή του στον αναγνωστικό σας χρόνο.

Ιδού και μερικές φωτογραφίες από την σύγχρονη Σαμαρκάνδη,πόλη που ανήκει στο Ουζμπεκιστάν σήμερα.













   

Σχόλια

  1. Θα συμφωνήσω.Συμπαθητικό και μέτριο,αξιοπρεπές και προβλέψιμο.Δεν είναι κακό όμως απλώς να χαλαρώνεις με ένα βιβλίο,χρειάζεται κι αυτό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Κωνσταντίνος5/10/12 13:24

    Ένα μέτριο καλό βιβλίο μερικές φορές είναι το ευχάριστο διάλλειμα δύσκολων αναγνώσεων.Όλοι οι αναγνώστες ακόμα και οι πλέον σκληροπυρηνικοί το χρειάζονται.Κατά μια άποψη έτσι εκτιμάμε ακόμη περισσότερο την υψηλή λογοτεχνία.Κωνσταντίνος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Θέμης Παυλάκος22/10/12 00:36

    Μου αρέσει ο τρόπος που γράφετε.Είναι πολύ άμεσος αν και πολύ προσωπικός.Αυτή είναι από τις πιο ωραίες σας αναρτήσεις.
    Δυστυχώς προτιμάτε τα μεγάλα κείμενα και ο χρόνος που έχω δεν φτάνει πάντα να σας διαβάσω συστηματικά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου