" Κοσμόπολις ", Ντον Ντε Λίλλο



Ο Έρικ Πάκερ, νεαρός πολυεκατομμυριούχος, ζει σε ένα διαμέρισμα 48 δωματίων στο Μανχάταν. Άρχοντας ενός αμοραλιστικού σύμπαντος, επηρεάζει τα ανά την υφήλιο χρηματιστήρια με τις εμπορικές συμφωνίες και τις χρηματοοικονομικές προβλέψεις του. Ελέγχει το μέλλον χωρών και νομισμάτων από το καταφύγιό του, την τεράστια λευκή λιμουζίνα του. Και μολονότι το μόνο πρόβλημα που αντιμετωπίζει είναι η ασσυμετρία τού προστάτη του, τις νύχτες ο πανίσχυρος Έρικ δεν μπορεί να κοιμηθεί.
Παρακολουθούμε τον ήρωά μας κατά την διάρκεια μιας ημέρας του Απρίλη του 2000, καθώς προσπαθεί να διασχίσει τη Νέα Υόρκη για να κουρευτεί στον κουρέα όπου πήγαινε παιδί. Η διαδρομή του στην πόλη ανακόπτεται κάθε τόσο από την κίνηση στους δρόμους, την επίσκεψη του προέδρου των ΗΠΑ, μια διαδήλωση κατά της παγκοσμιοποίησης, την κηδεία ενός διάσημου ράπερ, αλλά και από τους συχνούς επισκέπτες της λιμουζίνας του (τον οικονομικό αναλυτή του, τον γιατρό του, τον σωματοφύλακά του, τη σύζυγό του).Ο Έρικ Πάκερ παρακολουθεί τη ζωή μέσα από τα τζάμια του αυτοκινήτου του και από τις οθόνες των υπολογιστών, επιθυμώντας να ζήσει και ο ίδιος έξω από τα ανθρώπινα όρια, "σ' ένα μικροτσίπ, σ' ένα δίσκο, με τη μορφή δεδομένων που στροβιλίζονται ακτινοβολώντας".Πριν από το τέλος όμως της βραδιάς, συνειδητοποιεί την αποτυχία του οράματός του και αποδέχεται τη θνητότητά του.





Αυτά τα παραπάνω τα απλά,τα εύληπτα-έτσι νομίζει αρχικά-τα σχεδόν οικεία ως δυστοπική λίγο-πολύ θεματολογία τα βρίσκει ο αναγνώστης σαν περίληψη παντού, όπου ψάξει στο ίντερνετ  για το βιβλίο του Ντε Λίλλο ή την ομώνυμη ταινία του Κρόνεμπεργκ.

Τα διαβάζει επίσης πάνω στο έξτρα εξώφυλλο με το οποίο ντύνει τώρα η Εστία το βιβλίο, για να το προμοτάρει  ξανά χάρη στο φιλμ, που κυκλοφόρησε  τον Σεπτέμβρη φέτος,με την άθλια μούρη του  αντιπαθίλα  Πάτινσον  φάτσα-κάρτα, απορώ πώς ο ευφυής και τόσο ταλαντούχος Κρόνεμπεργκ τον επέλεξε...
Αρχίζω έτσι, για να εκφράσω τη γνωστή μου καχυποψία για τη πιστότητα απόδοσης ενός βιβλίου στον κινηματογράφο και να ξεκινήσω λέγοντας ότι δεν ξέρω για την ταινία,ποσώς με νοιάζει,ίσως να μη την δω ποτέ αν και ο Κρόνεμπεργκ μου αρέσει και να ασχοληθώ -φυσικά-μόνο με το βιβλίο.

Πρόκειται για ένα από τα πιο πρόσφατα μυθιστορήματα του Ντον Ντε Λίλλο-γράφτηκε το 2003- και το προτείνω ασυζητητί αλλά δεν είναι κατά την ταπεινότατη γνώμη μου το καλύτερό του. Ο πολύς κύριος Χάρολντ Μπλουμ τον θεωρεί έναν από τους αποτελούντες την κορυφαία σύγχρονη Αμερικανική λογοτεχνική τετράδα (Ροθ, Πίντσον, Ντε Λίλλο,Μακ Κάρθυ), εμένα δεν μου άρεσε ποτέ τόσο, όσο ας πούμε ο Κόρμακ Μακ Κάρθυ, τον οποίο λατρεύω,δεν μου γέμισε δηλαδή ποτέ ικανοποιητικά το μάτι...
Σκασίλα του και τους και σας αλλά εκείνο το μάτι της καρδιάς το οποίο σας έχω εξομολογηθεί ότι προτιμώ να επιστρατεύω,πολύ το εμπιστεύομαι ,όταν διαβάζω τα βιβλία των ανθρώπων και  τον κύριο Μπλουμ δεν τον παίρνω και πολύ στα σοβαρά -ούτε κι αυτόν-για να πω την αλήθεια, από τον Δυτικό Κανόνα του τουλάχιστον και δώθε....

Το "Κοσμόπολις" παρόλο που είναι ιδιαίτερο,σκληρό σαν ένα διεισδυτικό πολιτικό κείμενο και μπορώ άνετα να το αποκαλέσω και κυνικό,αυτό καθαυτό δεν το εντάσσω στην  πολιτική λογοτεχνία των καιρών μας.
Ο Ντε Λίλλο δεν πατάει στην (όποια) ιδεολογία  θα του έδινε βήμα να κάνει ανώδυνες και προσοδοφόρες, ενδεχομένως,διαλέξεις,αορίστως καταγγελτικές του κακού καπιταλισμού,ότι ο καπιταλισμός είναι  το μείζον πρόβλημα προφανώς δεν το  αναφέρει καν,το ξέρει κι εκείνος κι εμείς κι οι άλλοι,οι εκφραστές του...
Η οξυδερκέστατη από τον Ντε Λίλλο πρόβλεψη  της άγριας καπιταλιστικής κατρακύλας που  άρχισε να φαίνεται αχνά στο ξεκίνημα του νέου αιώνα  και τώρα σαρώνει τους αδαείς και σοκαρισμένους πληθυσμούς παγκοσμίως, δεν χρειάζεται μαρξιστικά, ας πούμε για παράδειγμα, δεκανίκια.Αφετηρία του συγγραφέα μοιάζει να είναι περισσότερο μια μηδενιστική αντίληψη της ζωής και της δομής της κοινωνίας.

Πρέπει να επισημάνω ότι  ο αναγνώστης, ακόμα κι εκείνος που δεν έχει ξαναδιαβάσει Ντε Λίλλο, θα δελεαστεί από την πρώτη κιόλας σελίδα με το κοφτό,έμπειρο,στιβαρό γράψιμο που κάνει,θα βρεθεί μπροστά σε ένα κείμενο υψηλού επιπέδου αλλά αν δεν επιχειρήσει συνετή προσέγγιση και εστίαση θα αποπροσανατολιστεί εντελώς, καθώς ο συγγραφέας τον κρατάει σε απόσταση και δεν του "επιτρέπει" ούτε καν να γυρίσει την σελίδα, αν δεν προετοιμαστεί νοητικά για όλα όσα διαφαίνονται  ότι θα επέλθουν, επειδή αυτά είναι εξόχως δραματικά.
Είναι η αντανάκλαση σε χάρτινο καθρέφτη της σύγχρονης παραποίησης της ζωής του παγκόσμιου κοπαδιού από ένα διεστραμμένο σύστημα εξουσίας στο οποίο και ο αυτοδημιούργητος και πάμπλουτος ήρωάς του ,ο μόλις 28χρονος Έρικ Πάκερ αρχίζει να δυσφορεί αν και κολυμπάει στο χρήμα αλλά να δυσφορεί αυτοκαταστροφικά,ιδιωτικά  και εν τέλει μοναχικά.

Η εσωτερική  δυσφορία του Πάκερ ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως και πάντα σε συνδυασμό με τις πάμπολλες αρνητικές προσλαμβάνουσες  από το καθημερινό κοντινό του περιβάλλον που κι αυτό αποτελείται από ακυρωμένους από τον καπιταλισμό ανθρώπους,οι οποίοι θαρρούν ότι  ανταπεξέρχονται θωρακιζόμενοι με κείνο το εύθραυστο προσωπείο,κράμα της ιδιοτελούς ατομικής, αλαζονείας και της συλλογικής παθητικότητας των ευνοημένων από το κυρίαρχο σύστημα ,το οποίο τους επιβάλει ανούσιο τρόπο αστικής ζωής που την ζουν όμως και που περνάει μπροστά τους χωρίς να αποταμιεύεται πουθενά παρά μόνον να αναλίσκεται στην Wall Street-αυτά όλα  και η προσωπική του Πάκερ παθογένεια, που προφανώς περιλαμβάνει την ήττα ως στάδιο-εδώ βαραίνει ξανά το ευφυώς τονιζόμενο ευθύς εξ αρχής "αυτοδημιούργητος"- οδηγούν τον ήρωα του Ντε Λίλλο σε προσωπική,εσωστρεφή και μονόδρομη αντίδραση κι όχι σε εξωτερίκευση γενίκευση και δράση.


"Διάβασα σ΄ένα ποίημα ότι ο αρουραίος" λέει στον αναλυτή χρηματαγοράς του "έγινε μονάδα μέτρησης του νομίσματος".

Και σ΄ένα άλλο σημείο της διαδρομής, όταν η λιμουζίνα βρίσκεται  στο μέσον μιας οργισμένης διαδήλωσης και το αμέτρητο,απρόσωπο πλήθος κουνάει το αυτοκίνητο του Πάκερ με μανία,λέει σ΄εκείνον η Βίγια Κίνσκι,η θεωρητική του σύμβουλος:

"Ξέρεις τι γεννάει ο καπιταλισμός σύμφωνα με τον Μαρξ και τον Ένγκελς;"
"Τους νεκροθάφτες του"."Αυτοί όμως δεν είναι οι νεκροθάφτες.Είναι η ελεύθερη αγορά αυτοπροσώπως.Τούτοι οι άνθρωποι είναι μια φαντασία γέννημ-θρέμμα της αγορά.Έξω από το πλαίσιό της δεν υπάρχουν.Δεν μπορούν να πάνε πουθενά για να βρεθούν έξω από την αγορά.Το έξω δεν υφίσταται"."Η κουλτούρα της αγοράς είναι ολοκληρωτική.Παράγει αυτούς τους άντρες κι αυτές τις γυναίκες.Είναι απαραίτητοι στο σύστημα που περιφρονούν.Εκείνοι τους δίνουν ενέργεια και το προσδιορίζουν.Και η αγορά τους καθορίζει.Αποτελούν εμπόρευμα στην παγκόσμια αγορά.Και υπάρχουν ακριβώς για να αναζωογονούν και να διαιωνίζουν το σύστημα".


Ο κατά Ντον Ντε Λίλλο  δηλαδή πάσχων άνθρωπος,ο ζάμπλουτος   Έρικ Πάκερ , αντισυμβατικός αυτοδημιούργητος(το ξανα-υπογραμμίζω) καπιταλιστής του εικοστού πρώτου αιώνα επιλέγει-επιλέγει;- να αφεθεί στον εσωτερικό του ινστρούχτορα και πετά στα χλιδάτα του σκουπίδια τη χρηματοπιστωστική του πανοπλία που φυσικά δεν τον προστατεύει από τίποτα, ούτε ,κυρίως, από τον εαυτό του.
Το τέλος είναι αυτό που αρμόζει στην πρωτοκλασάτη γραφή του Ντε Λίλλο και είναι το πιο κλασικό που μπορείτε να φανταστείτε.Μόνο που  αμφιβάλω αν εκεί τελειώνει τελικά η ιστορία,μάλλον θα έλεγα εκεί αρχίζει ξανά.


Σχόλια

  1. Αριστοτέλης6/10/12 18:27

    Συμφωνώ για τον Μπλουμ.Η εσκεμμένα, όπως ψέλλισε σαν δικαιολογία, εσκεμμένη παράλειψη, του ΟμΉρου ειδικά, ήταν από τις μεγαλύτερες χοντράδες που έχει κάνει ποτέ άνθρωπος του βιβλίου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Μάκης15/10/12 17:33

    Εξαιρετικός ΝτεΛίλλο σε πολύ καλή φάση.Για μένα στην οποιαδήποτε τετράδα πρέπει να είναι οπωσδήποτε ο ΝτεΛίλλο,για τους υπόλοιπους διαφωνείστε όσο θέλετε.Ο Ροθ ας πούμε γιατί να είναι;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλά,ό,τι θέλετε.Ο κύριος Μπλουμ είναι ο περίεργος,όχι εσείς κι εγώ,αυτός πχ ξεχνάειτους μαύρους,είναι δυνατόν να αφήνει απ'έξω την Μόρισον;
      Αλλά και μαύρη και γυναίκα...Αλίμονο...

      Διαγραφή
  3. Ανώνυμος23/1/13 17:05

    Η ταινία ήταν ένα φιάσκο.Βασίλης

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου