" Χάρις και Εξιλέωση ",Robin Jenkins



Ο Ντόναλντ Κεμπ και η Μάργκαρετ Ντάνκαν-καλοί και μορφωμένοι θρησκευόμενοι Βρετανοί που προσφέρουν ανθρωπιστικό έργο σε  υποανάπτυκτους πληθυσμούς της  γης-έχουν εξαφανιστεί  κάπου στο  βόρειο Αφγανιστάν, σε μια περιοχή απρόσιτη και εχθρική για τους μη ντόπιους.
Η ιστορία που συγγράφει ο Robin Jenkins ξετυλίγεται στο  Αφγανιστάν του 1960,στα σύνορα του οποίου οι Ρώσοι  ήδη κάνουν έρευνες για πετρέλαιο και σε ένα άλλο κομμάτι του,στην ενδοχώρα, ολόκληρα χωριά αποδεκατίζονται από την πείνα και τις πρωτόγονες συνθήκες.Πρόκειται για χωριά  μη προνομιούχων κατοίκων,αγράμματων,πεινασμένων,ανύπαρκτων από κάθε άποψη, αποκλεισμένων από την απολαβή ψίχουλου καν ελέους από την ντόπια ανώτερη τάξη, που χορτάτη και δουλική κάνει ασυνάρτητο κουμάντο στο πλευρό των ξένων δυνάμεων, οι οποίες  έχουν εγκατασταθεί εκεί για να υφαρπάσουν τα φυσικά πλούτη (και αυτής) της χώρας,που  είναι βυθισμένη εκτός των άλλων και στο -πριν τους Ταλιμπάν- κυρίαρχο ισλαμικό είναι και φαίνεσθαι.

Ρώσοι,Αμερικανοί,Άγγλοι ,η ελίτ δηλαδή των  αρπακτικών του πλανήτη, είναι πανταχού παρόντες και ανάμεσα σε κοκτέηλ και πάρτυ στις πρεσβείες τους υφαίνουν τις συνωμοσίες τους.
Στο μεταξύ στην πρωτεύουσα Καμπούλ επιχειρείται απόπειρα συγκάλυψης του γεγονότος για πολλούς και διαφορετικούς,ανάλογα των επιμέρους συμφερόντων των εμπλεκομένων,λόγους.
Διεθφαρμένοι και δουλοπρεπείς αστυνομικοί ,ανίκανοι στρατιωτικοί και βεβαίως οι απαραίτητοι μαϊντανοί,οι εξαγορασμένοι πολιτικοί θέλουν να κλείσουν όπως όπως την υπόθεση, ισχυριζόμενοι ότι οι δύο Βρετανοί που δεν ήταν έτσι κι αλλιώς και πολύ καλά στα μυαλά τους και πήγαιναν γυρεύοντας μπελάδες,έχουν δολοφονηθεί από τους κατοίκους ενός μακρινού χωριού,του οποίου ο πληθυσμός ζει κάτω από ασύλληπτες για τον οποιοδήποτε μέσο Δυτικό και του τότε και του τώρα συνθήκες ,πως το κίνητρο του διπλού φόνου ήταν μια ακόμα  απλώς (!) στυγερή ληστεία επειδή το χωριό είναι χωριό κλεφτών και ανήθικων και "κακών" ανθρώπων από ίδρυσής του και αφού συνελήφθησαν δυο υπάνθρωποι από το συγκεκριμένο αυτό θλιβερό χωριό ως οι δολοφόνοι, η δικαιοσύνη έχει αποδοθεί, με τους μεν φερόμενους ως δράστες να σαπίζουν στη φυλακή περιμένοντας να εκτελεστούν και το κακό χωριό να έχει επίσης τιμωρηθεί έχοντας υποστεί φοβερά αντίποινα, διαπόμπευση, διατροφικό αποκλεισμό, ανελέητους ξυλοδαρμούς και όλα τα συναφή....

Ο Τζον Μακλάουντ όμως,Σκωτσέζος από τα Χάϊλαντς,παλιός συμφοιτητής του Κεμπ και πρώην διπλωμάτης στο Αφγανιστάν,ξεκινά τη δική του έρευνα,χωρίς καλά καλά να ξέρει γιατί,ίσως επειδή κάτι τον τρώει και βεβαίως τα βρίσκει εξ αρχής αρκετά σκούρα, αντιμετωπίζοντας άπειρα κλειστά στόματα,καιρικά και  ανθρώπινα εμπόδια, καθυστερήσεις,καχυποψία,επιθετικότητα,δυσκολίες από την ίδια τη σκληρή και δύσβατη αφγανική γη κτλ.
Όσο πιο πολύ τα σκαλίζει-σημειώστε, παρακαλώ,ότι ο συγγραφέας δεν τον εμφανίζει ως υπερήρωα, αλλά ως έναν λογικής δύναμης και αντοχής άνδρα-πέφτει από την μια στην άλλη θρησκόληπτη λούμπα,πότε χριστιανική και πότε ισλαμική-οι άνθρωποι σταθερά στον φανατισμό αλλά ενίοτε και στην υπερηφάνεια δεν διαφέρουν και πολύ- και βεβαιώνεται για τις κακές σχέσεις ανάμεσα στο ζευγάρι,για την εμμονή δογματικής πίστης του καθενός σε κάτι διαφορετικό μεν αλλά βαθιά συντηρητικό και εξίσου αναχρονιστικό και φανατικό με την αντίστοιχη ισλαμική θωράκιση των κατοίκων απέναντι στην ειμαρμένη τους,για την έξωθεν και άνωθεν επιβεβλημένη ταξική άβυσσο που χωρίζει τους ανθρώπους αυτής της πάμφτωχης χώρας από τους διάφορους Δαναούς και δώρα φέροντας-τους Ρώσους  που φτιάχνουν δρόμους και σχολεία, τους Αμερικάνους που μαθαίνουν την γλώσσα  στους μαθητές και εισάγουν λάου λάου τα δυτικά πρότυπα και εννοείται τα προϊόντα, τους Άγγλους που σαν τις ύαινες χώνουν την σουβλερή, αποικιοκρατική τους μύτη παντού για  απομεινάρια ψοφιμιού και ούτω καθεξής- και τελικά όταν ανακαλύπτει αυτά και αυτούς που πρέπει και που και ο ίδιος θέλει, ζωντανούς ή νεκρούς δεν θα σας πω,άλλωστε το ίδιο είναι-ο σκοπός του ταξιδιού του Μακλάουντ από ένα σημείο και μετά είναι η ανακάλυψη της εσωτερικής του αλήθειας- επιστρέφει στη χώρα του πιο μπερδεμένος από πριν αλλά,μάλλον,συμφιλιωμένος  με τον εαυτό του.

Αυτά τα παραπάνω είναι η υπόθεση  του ωραίου μυθιστορήματος "Χάρις και Εξιλέωση " του Σκωτσέζου Robin Jenkins,γραμμένο το 1960,το οποίο μετέφρασε καταπληκτικά η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη φέτος,για τις εκδόσεις Πόλις.*
Το ότι ο Τζένκινς έγραψε την ιστορία του το 1960 έχει βαρύνουσα σημασία επειδή δίνει προφητικά το στίγμα και την εικόνα ενός Αφγανιστάν που είναι βυθισμένο όχι μόνον στα  ίδια αλλά και σε επιπλέον δεινά από τον ατελείωτο γενικό και εμφύλιο πόλεμο που το αφανίζει ακόμα, πενήντα χρόνια μετά!
Το μοντέλο του έμπειρου,μάλλον υπεράνω ιδεολογιών και στενών θρησκευτικών αντιλήψεων ήρωα,  αρκετά σκληρού  και μαζί αρκετά ευαίσθητου και οπωσδήποτε έντιμου Δυτικού, που αψηφά την προσωπική βόλεψη και μπλέκει στα εσωτερικά μιας τριτοκοσμικής χώρας κυνηγώντας χίμαιρες, χωρίς να προσπορίζεται χειροπιαστά οφέλη δεν είχε γίνει της μόδας,εκείνης κυρίως  της  χολυγουντιανής,πουενέσκυψε αργότερα .
Στην προκειμένη λοιπόν περίπτωση η υπόθεση του βιβλίου συγκινεί πραγματικά . Είναι πολύ καλά δομημένη ,με ωραία γλωσσική διατύπωση,με δεμένα σε σύνολο αδιάσπαστο τα κεφάλαια που ακολουθούν το ένα το άλλο με πειθαρχία και διάδοχη επεξηγηματικότητα  και τέλος, οι διάλογοι, που ως συνήθως δεν μου αρέσουν-χωρίς να μπορώ να τους θεωρήσω και περιττούς-είναι χρησιμότατοι, δίνουν  ζωντάνια στις περιγραφές και είναι  σε τόσο καλή αναλογία μοιρασμένοι στο κείμενο,που διαβάζονται  χωρίς να κουράζουν.

Ο Ρόμπιν Τζένκινς φτάνει την ιστορία του στο πιο ενδιαφέρον,στο κομβικό σημείο ακριβώς στην μέση!Εκεί την μετατρέπει με αξιέπαινο συγγραφικό τρόπο από μια οπωσδήποτε καλογραμμένη αλλά προβλέψιμη περιπετειώδη μυθιστορία- που την διαβάζεις για να ξεχάσεις τα καθημερινά σου χάλια- σε ένα έξοχο,δραματικό, σαφώς πολιτικό ** χρονικό ενός αρχαίου λαού,που δεν τον αφήνουν να δει προκοπή,ιδωμένο μέσα από την, καθαρή πάντως, ματιά ενός ξένου .
Η  γραφή κυλάει αβίαστα σε 337 σελίδες , ιδανικές ως προς τον αριθμό καθώς αποδεικνύονται ακριβώς οι απαραίτητες που δεν θα σε κουράσουν,ίσα ίσα  πείθεσαι από την αρχή ότι σε αφορούν όλα αυτά και μπαίνεις και συμπορεύεσαι με τον πεισματάρη Σκωτσέζο χάρη στο τρόπο που  ο Jenkins  κόβει και ράβει επιστρατεύοντας  τα πάμπολλα συγγραφικά του χαρίσματα,το ότι δηλαδή  είναι νηφάλια οξύς,παρατηρητικός,ιδιαίτερα αναλυτικός και γι αυτό προφητικός και πολιτικός όσο αμερόληπτα και σοβαρά χρειάζεται για να μη τα μπλέξει και καταλήξει να κάνει προπαγάνδα αντί για μυθιστόρημα και το ότι,για παράδειγμα, εν έτει 2012 στο γραπτό  του διατυπώθηκαν οικολογικού τύπου φόβοι,που όμως σήμερα έχουν γίνει οικολογικοί εφιάλτες της καθημερινότητας.
Στα κεφάλαια 8,9,10,11,12 η γραφή απογειώνεται χωρίς την βοήθεια των διαλόγων. Ως το τέλος, περίπου, ο Τζένκινς κάνει ωραία περιγραφή τοπίων, λιτή αλλά διεισδυτική προσώπων,αιχμηρή καταστάσεων και η αφήγησή του εικονοποιείται ασυναίσθητα χάρη στην  δεινότητα της πένας του, καθώς καταφέρνει να είσαι συνεχώς μαζί του, δίπλα στον Μακλάουντ και να ανεβαίνεις με κομένη την ανάσα τα δύσβατα χιονισμένα μονοπάτια,να φτάνεις σε λίμνες και ερήμους,να νιώθεις να σε πονάνε τα ξυλιασμένα από το κρύο μέλη σου, να σφίγγεται η ψυχή σου από τις θλιβερές παρωπίδες των θρησκευτικών προκαταλήψεων ,να συμμερίζεσαι,να κατανοείς ,να νευριάζεις με την κατάσταση, να συμπάσχεις,να αναγνωρίζεις πενήντα χρόνια μετά ,την διαπλανητική φτώχεια αλλά και την απαράλλαχτη αγυρτεία των ισχυρών σε βάρος των ταπεινών.
Κλείνοντας το μυθιστόρημα αναρωτιέσαι, χωμένος βέβαια στην δυτική σου έστω και υπό κρίση ανωτερότητα, αν τελικά υπάρχει ελπίδα για τον Άνθρωπο και σε τί να έγκειται και πού να... είναι, σε ποιό  άλλο, καλύτερο και δικαιότερο Σύμπαν...




*Δεν γίνεται να μην συμπεριλάβω  στα θετικά της έκδοσης την πολύ καλή τιμή του βιβλίου.

**Σε μελλοντική  ανάρτηση σκοπεύω  να βάλω κάποια θεωρητικά ζητήματα  περί πολιτικής εν γένει λογοτεχνίας και ιστορικού  μυθιστορήματος,ποιό είναι τί και τι ακριβώς  θεωρείται ότι είναι το ένα ή το άλλο,αν συμπίπτουν, αναπόφευκτα ή όχι,τί επιδιώκει κάθε είδος ,πού και αν συγκλίνουν κτλ κτλ.
Προς το παρόν έχω παραμείνει στην ατμόσφαιρα του Τζένκινς και μπράβο στις εκδόσεις που ξετρύπωσαν ένα τόσο ενδιαφέροντα συγγραφέα.
Η καλή λογοτεχνία δεν παλιώνει ή μάλλον όταν παλιώνει αποδεικνύει την αξία της.

Σχόλια

  1. ΘΟΔΩΡΗΣ21/10/12 23:19

    Ενδιαφέρον μου φαίνεται.Έχει καμία σχέση με τους Καλάς καθόλου;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ανώνυμος1/9/13 00:35

    ωραίο μυθιστόρημα,απλό και καλογραμμένο,ευχαριστίες για τη πρόταση
    Λ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου