" Οι Μπαλάντες του Σκόρδου ",Μο Γιαν






Ο  Μο Γιαν,νομπελίστας πλέον,σύγχρονος Κινέζος συγγραφέας αγαπημένος ή τουλάχιστον αρκετά μεταφρασμένος στην μονίμως εξωτικόφιλη και απωανατολικολάγνα Δύση,έγραψε το μυθιστόρημα "Οι Μπαλάντες του Σκόρδου" το 1988. Στην χώρα μας κυκλοφορεί από το 2006 από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Μιχάλη Μακρόπουλου* από τα αγγλικά.
Το διάβασα παραβλέποντας τους διθυράμβους  του Νόμπελ, αλλά για να είμαι ειλικρινής, επειδή  έτσι επανήλθε στην τρέχουσα εκδοτική επικαιρότητα γι αυτό  το επέλεξα κι εγώ,μια και δεν είχα κιόλας ξαναδιαβάσει κινέζικη λογοτεχνία. 

Ο κύριος Μο στις "Μπαλάντες του Σκόρδου" κρατάει ένα νόμισμα που, νομίζω,δεν αντιστοιχεί  πια στην όλο και  πιο δυτικοποιούμενη πατρίδα του με το νεοκαπιταλιστικό μονδελάκι της, όμως αυτός το αναποδογυρίζει με  διαχρονική δεξιότητα ανάμεσα στα δάχτυλά του και περιγράφει τις δυο του όψεις χρίζοντας ήρωές του δυο φαινομενικά αντίθετους ως χαρακτήρες Κινέζους αγρότες, που τους βάζει αντιμέτωπους με το τότε αχταρμικό κινεζικό καθεστώς:τον Γκάο Γιανγκ τον φοβιτσιάρη ,που κατουριέται πάνω του από τον φόβο του όταν τον συλλαμβάνουν, πατέρα ενός τυφλού κοριτσιού και τον ξάδελφό του,τον νεαρό Γκάο Μα,πιο μαχητικό,που ονειρεύεται να παντρευτεί την Τζίντζου, που οι δικοί της την έχουν ετσιθελικά αρραβωνιάσει με ένα γέρο και από τον έρωτά του αυτόν αντλεί την δύναμη, που ο καημένος ο  Γκάο Γιανγκ δεν μπορεί σε επίπεδο οικογένειας αλλά και από δική του ιδιοσυγκρασία να έχει.

Καλλιεργητές σκόρδου αμφότεροι-επειδή αυτό επιβάλλει  το 1987 το καθεστώς- ζουν με τους εξίσου φτωχούς συγχωριανούς τους ,σε μια επαρχία της αχανούς χώρας τους τριγυρισμένοι από φασολοχώραφα, σκορδοχώραφα, καλαμποκοχώραφα, με πολύ κακές βιοτικές συνθήκες,ο καθένας με τις ιδιαιτερότητές του αλλά στην ουσία με τα ίδια ταξικά βάσανα,σε παρατημένα χωριά, καθώς το σύστημα εξουσίας της Κίνας ενδιαφέρεται ήδη μόνον για βιομηχανικούς εργάτες,ώστε να κυριαρχήσει στο παγκόσμιο, φτηνό, εξαγωγικό εμπόριο και χέστηκε αν οι αγρότες που κατ ' εντολήν του φυτεύουν μονοκαλλιεργειακά, βρεθούν να πεινάνε.

Η σκορδοπαραγωγή όντως δεν πουλιέται κι οι αγρότες διαμαρτύρονται μαζικά.Ο όχλος γκρεμίζει τα γραφεία της κομητείας,διεφθαρμένοι και χολιασμένοι αστυνομικοί επεμεβαίνουν και τους ρημάζουν στο ξύλο,πολλοί συλλαμβάνονται, όσοι γλυτώνουν τρέχουν αλλόφρονες και τραυματισμένοι και οι αστυνομικοί ρίχνονται στο κυνήγι- κραδαίνοντας ηλεκτρικά ραβδιά και σαν σκυλιά λυσσασμένα- ειδικά των δυο ξαδέλφων που θεωρούνται ως οι πρωτεργάτες.
Οι αστυνομικοί δεν είναι οι μόνοι σάπιοι,ακόμα κι οι ίδιοι αυτοί φτωχοί και ταλαίπωροι  αγρότες στις οικογένειές τους,αναπαράγουν στα πιο αδύναμα μέλη την βία που δέχονται.Στα ίδια τους τα σπίτια και στα χωριά,βασιλικότεροι του βασιλέως,επιδίδονται σε ακάματο αγώνα για την επιβολή, στις σχέσεις με τους συγγενείς και τους συγχωριανούς τους μιας πολύπτυχης οπισθοδρόμησης που η πανίσχυρη εξουσία φροντίζει να τρέφει ανάμεσά τους για τους δικούς της λόγους.


The Garlic Ballads

Η ιστορία εκτείνεται σε 20 καλογραμμένα κεφάλαια-μπαλάντες ηρωικά  τραγουδισμένες από τον ανυπόταχτο τροβαδούρο Τζανγκ Κου ,τον τυφλό ποιητή που οι στίχοι του ραπίζουν το υποκριτικό πρόσωπο της μεταμαοϊκής Κίνας με τις απίστευτες ανισότητες ,την τεράστια διαφθορά,την αδικία και την απόλυτη ταξική ανισότητα κι ο ίδιος στο τέλος πληρώνει παραδειγματικά την ανυπακοή του.  
Η τεχνική του Μο, η λυρικότητα,η αρμονική εναλλαγή των αναδρομικών αφηγήσεων με τις οποίες μας μπάζει βαθιά στην αγροτική ενδοχώρα ο συγγραφέας, εκεί δηλαδή που τοποθετεί τα τοπία δράσης των ηρώων του,οι ποιητικές εικόνες, που περιγράφονται με μιαν αναμφίβολα καταγγελτική πρόθεση δημιούργησαν σαν σύνολο ένα πάρα πολύ καλό βιβλίο.Αλλά...κάτι στο δια ταύτα έλειπε. Για μένα τουλάχιστον.Αυτό το κάτι που ίσως θα με έκανε να πω,σπεύσατε φίλοι,ιδού ένας μεγάλος συγγραφέας,γιατί ένα και μοναδικό βιβλίο αρκεί να αποκαλύψει στον συστηματικό αναγνώστη τον ξεχωριστό λογοτέχνη.Tο ιδιαίτερο κάτι που θα με προστάτευε καθ΄όλη την διάρκεια της ανάγνωσης από το αγροτικής παραλλαγής φτηνό μεταμάο άρωμα που έμοιαζε τόσο με ενοχλητική μυρωδιά από ναφθαλίνη...Τα συναισθήματα,βλέπετε,που μου έβγαλε στην επιφάνεια το βιβλίο ήταν ανάμικτα, αν και ενταγμένα σε ένα σύνολο οπωσδήποτε πολύ καλών εντυπώσεων.
Αντιφατικό αυτό που γράφω;Ναι.Γιατί το δραματικό θέμα με φόντο μια λίγο παλιότερη αλλά πέρα για πέρα αληθινή εποχή στο μεταίχμιο της προηγούμενής της σε μιαν άλλη άκρη του πλανήτη, ήταν σαν να το είχα  ξαναδιαβάσει.
Ή να το είχα δει ως μια ακόμα καλή, οπωσδήποτε ασπρόμαυρη και-καλά μαντέψατε- σοβιετική ταινία με αγροτικό  θέμα,εννοείται παιγμένη από τον... 902. Και αυτό δεν το λέω απαξιωτικά,ο 902  έβαζε φοβερά φιλμ,ασπρόμαυρα φυσικά,πολωνικά,τσέχικα,ρώσικα κτλ μερικά δε απ΄αυτά ήταν πραγματικά αριστουργήματα.Μερικά επίσης,τα πιο έξυπνα,με αιχμές περισσότερες ή λιγότερες για την λειψή εφαρμογή της καλής θεωρίας,για την συμπεριφορά των λίγων κακών κατά παράβαση και παρέκκλιση από την αρχική ή την ακόμα συντελούμενη προσπάθεια.Με έναν υποβόσκοντα διδακτισμό,που τον συναντάμε και στην ενθουσιώδη αν και έντονα κριτική προσέγγιση του πρωτόλειου κομμουνιστικού ιδεώδους της ρώσικης λογοτεχνικής σχολής,που διατρανώνει καταγγέλοντας ότι η αλάνθαστη θεωρία στην πράξη στρεβλώνεται από τους κακούς της διεκπεραιωτές,η ίδια είναι μια χαρά και δεν πρέπει να την αγγίζει κανείς.
Μου φάνηκε κομματάκι και σαν εκείνην την καλογραμμένη αλλά εσωστρεφή και πολιτικίζουσα -ε, πώς αλλιώς να την πω- ψευτοαριστερή τελικά ελληνική λογοτεχνία  της μεταπολίτευσης,στην διάρκεια της οποίας τα περισσότερα μυθιστορήματα,εντυπωσιακά για τότε, δεν μπόρεσαν να αντέξουν σε επίπεδο διαχρονικότητας το βάρος της γενιάς που τόσο ζήλεψαν οι δημιουργοί τους,της γενιάς του '30-υπάρχει δεν υπάρχει αυτή-κι αποδείχτηκαν μέσα στον χρόνο που κύλησε,μέτρια ή μάλλον πολύ συνήθη,που δεν μας έλκουν ώστε να ασχολούμαστε πια σοβαρά μαζί τους ...
Με αυτή την συλλογιστική, που είναι φυσικά προσωπική και αναπόδεικτη,μου πέρασε από το  μυαλό η υποψία ότι  θα ήθελε ο Μο να γίνει ο...Στάινμπεκ ή ο Μαγιακόφσκι  της σύγχρονης Κίνας, επικριτής των κακών αλλά όχι και λιποτάκτης στο στρατόπεδο του εχθρού κι εκεί μπορεί να μου προέκυψε  η καχυποψία,που βάρυνε  στην κρίση μου για το βιβλίο..

* O Μιχάλης Μακρόπουλος έχει κάνει μια μετάφραση που κατ΄αρχάς μοιάζει να έχει ενδιαφέρον και άποψη, γιατί και το αγγλικό κείμενο που διάβασα είναι έτσι,στην οποία όμως πολλές λέξεις μου φάνηκαν παλαιομοδίτικες και δεν τις λέμε ή επειδή τόσο μας κόβει και  γελάμε αν τις πούμε ή τις διαβάσουμε πχ the garlic stalks had all been sold and braids of bulbs hung from the eaves.Next came the millet crop, which was spread out to dry before being stored in vats and barrels που ο μεταφραστής μετέφρασε: οι καυλοί του σκόρδου είχαν πουληθεί όλοι και βολβοί κρέμονταν σε πλεξούδες από τα γείσα. Ύστερα ήρθε η συγκομιδή του κεχριού,που τ΄άπλωσαν να ξεραθεί προτού τ΄αποθηκέψουν σε κάδους σε βαρέλια.
Μπορεί ο Στάινμπεκ ή ο Φώκνερ να έχουν τέτοια φόρμα και κατά συνέπεια καλώς οι μεταφραστές τους, ειδικά οι παλιότεροι,  μετέφρασαν αντιστοίχως στυλιζαρισμένα αλλά ούτε ο Μο είναι Λόντον ή Στάινμπεκ,ε,ναι,δεν είναι, ούτε ο καλός Έλληνας μεταφραστής είναι...Αλεξάνδρου ή Πολίτης και χίλιες συγγνώμες που το λέω έτσι ωμά...

Σχόλια

  1. Μόλις το παρήγγειλα και τώρα με κάνεις να το μετανιώνω. Είναι και ακριβό πανάθεμά το.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δεν το λες δευτεροκλασάτο βιβλίο,ίσα ίσα,αλλά μετά τα "Σταφύλια της Οργής",ας πούμε,μου φάνηκε πολύ μεσοβέζικο.
    Λάθος η συλλογιστική μου;Πιθανόν.Αλλά μου έβγαινε συνεχώς ένα ε,και...
    Να το διαβάσεις,Κατερίνα,ανυπομονώ να μου πεις την γνώμη σου, εμπιστεύομαι πιο πολύ την δική σου κρίση επειδή είσαι πιο νέα,με πιο φρέσκια ματιά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμος1/10/13 18:14

      Διάβασα το βιβλίο και μου άρεσε πολύ και η μετάφραση κι ας είχε λέξεις που δεν τις πολυχρησιμοποιούμε πια. Το ότι ο συγγραφέας είναι επικριτής των κακών αλλά όχι λιποτάκτης στο στρατόπεδο του εχθρού που πολύ σωστά το λέτε, έχει να κάνει με την κινέζικη νοοτροπία και στάση ζωής. Είναι όλοι ταγμένοι στο σύνολο και όχι στον ατομισμό, δεν αναρωτιούνται γιατί αυτό είναι έτσι κι όχι αλλιώς, απλώς αποδέχονται ότι είναι έτσι (δεν υπάρχει η λογική της αμφισβήτησης, της κριτικής ίσως), είναι πολύ περήφανοι για την καταγωγή και τη χώρα τους. Simone

      Διαγραφή
  3. Τάκης3/11/12 20:01

    Καταλαβαίνω τι εννοείς.Διάβασα μερικά αποσπάσματα στην αγγλική έκδοση.Θα το διαβάσω όλο πάντως κάποια στιγμή.Η ελληνική τιμή του απαράδεκτη,ξέρεις αν τόσο το πούλαγε και πριν ο εκδότης; Μου'ρχεται να παραγγείλω το αγγλικό στο amazon.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ντίνα Κ.18/11/12 23:48

      Στη σειρά με τους νομπελίστες,κάτι μικρού μεγέθους βιβλία με χοντρό εξώφυλλο έχει με 5,90 απίστευτους συγγραφείς, είναι πολύ ωραία σειρά.

      Διαγραφή
  4. Ήταν τόσο άσχημο να πει "τα κοτσάνια";
    Ή "μαρκίζες";

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου