" Το ΄Αλικο Γράμμα " , Ναθάνιελ Χώθορν



Αριστερά το πρώτο εξώφυλλο του 1850.Δεξιά το εξώφυλλο του βιβλίου που βρήκα πεταμένο στον δρόμο,έκδοση του 2007 της εφημερίδας Ελεύθερος Τύπος,με την αξιοπρεπή μετάφραση της Γωγώς Αρβανίτη.Φαντάζομαι ότι οι πιο συστηματικοί αναγνώστες* γνωρίζουν καλά το θέμα του διάσημου πια, κλασσικού μυθιστορήματος " Το ΄Αλικο Γράμμα " του Ναθάνιελ Χώθορν,ενός μυθιστορήματος που θεωρείται, δικαίως,το καλύτερό του .
Γραμμένο με τέχνη θαυμαστή από τον Nathaniel Hawthorne(1804-1864),αυτόν τον πραγματικά μεγάλο-με όλη την σημασία της συνεχώς ταλαιπωρούμενης αυτής λέξης-Αμερικανό συγγραφέα που η ανάγνωση  των κειμένων του,του συγκεκριμένου μυθιστορήματος αλλά και των δηγημάτων του-  είναι το τέλειο κλειδί για τον αναγνώστη,κάθε μήκους και πλάτους της γης,για να ανοίξει αρχίζοντας μ΄αυτό, μία μία και διάπλατα, τις πόρτες ολόκληρης της αμερικάνικης λογοτεχνίας και  να φτάσει έτσι-διότι εκεί θα φτάσει- στους εξαιρετικούς σύγχρονους Αμερικανούς λογοτέχνες της εποχής μας.

Ο Hawthorne γράφει καταπληκτικά,μεστά,πυκνά,πολυεπίπεδα και την ίδια στιγμή τακτοποιημένα,με σειρά,στρωτά, πειθαρχημένα και κατανοητά, εικονοποιώντας απαράμιλλα  τόπους και  πρόσωπα.
Η γραφή του είναι από τις φωτεινότερες της αμερικάνικης λογοτεχνίας συνολικά. Έχει τόση δύναμη η πένα του που σε μεταφέρει αμέσως στους χώρους που διαδραματίζονται γεγονότα συγκλονιστικά, προσωπικά, που ανατρέπουν συθέμελα τις ζωές των ηρώων του και που εκείνος καταφέρνει με ολοφάνερη τεχνική άνεση να σε κρατήσει μέσα στην ασφυκτική τους ατμόσφαιρα ,αποδίδοντας γλαφυρά όλες τις κοινωνικές πτυχές, που συνθέτουν την ιστορία του,κι αυτό το επιχειρεί με τρόπο κριτικό, απόλυτα διεισδυτικό, ψυχογραφικό, κάνοντάς σε να αισθανθείς θλίψη για την υποκρισία και την δειλία των ανθρώπων μπροστά στο καινούργιο και στο αυθόρμητο.
Η πλοκή είναι έξοχη,δεν κάνει σε κανένα σημείο κοιλιά.Το κείμενο δεν ξεχειλώνει ούτε σε μια πρόταση.Ο Χώθορν δεν φλυαρεί ούτε στιγμή,δεν υπονομεύει με κανένα περιττό στολίδι την μυθοπλασία και είναι από την αρχή ως το τέλος κυρίαρχος της κάθε ιδέας,που αποθέτει στο χαρτί.
Σαν αφηγητής μπορεί ίσως να φανεί στην πρώτη προσέγγιση-αν δεν ψηλαφίσει τις προθέσεις του ο αναγνώστης προσεκτικά -σαν να κρατά μια κάποια απόσταση ασφαλείας απ΄ό,τι περιγράφεται, από εκείνον πάντα,ως συνθήκη κυρίαρχης ηθικής σε μια συγκεκριμένη κοινωνία, που οικοδομείται με πολλές ευρωπαϊκές**επιρροές στους κόλπους της, όντας αποικία,επιρροές που όμως δεν είναι οι καλύτερες και λειτουργούν σαν τροχοπέδη στον βηματισμό της κοινωνίας της Νέας Αγγλίας προς έναν, αν όχι προοδευτικότερο έστω  λιγότερο υποκριτικό τρόπο ζωής των διαφορετικής προέλευσης αυτών ανθρώπων,για τους οποίους η με κάθε ευκαιρία δηλούμενη πίστη στον -καλοκάγαθο- Θεό -των χριστιανών- ακυρώνεται μέσα από την ίδια τους την υποκρισία.
Στην πραγματικότητα από την αρχή ο Χώθορν έχει ταχθεί ολόψυχα με το μέρος τής Hester Prynne, της ηρωίδας του, και μέσα από την περιπέτειά της βρίσκει  ευκαιρία να καταδικάσει τον ανειλικρινή και σκοταδιστικό πουριτανισμό της εποχής στην οποία τοποθετεί την δράση των χαρακτήρων του βιβλίου, στην Βοστόνη,στα μέσα του 17ου αιώνα.

Η σοβαρή,όμορφη και πολύ νέα Έστερ Πρυν,μια νιόπαντρη Αγγλίδα που κατέχει τέλεια την τέχνη της κεντήστρας-πράγμα που θα της εξασφαλίσει την επιβίωση αργότερα- και που έρχεται μόνη, πριν τον σύζυγό της, για να προετοιμάσει την εγκατάστασή τους στην αποικία ,όσο εκείνος μένει πίσω για να τακτοποιήσει κάποιες εκκρεμότητες,ερωτεύεται  έναν μορφωμένο,όμορφο, ευαίσθητο,νέο άντρα που η κοινωνική του θέση αλλά κυρίως το αξίωμά του-είναι κληρικός- δεν αφήνει κανένα απολύτως περιθώριο για να γίνει αποδεχτή, όχι η μοιχεία, στην οποία αφήνεται η ερωτευμένη γυναίκα, αλλά  μια εκτός γάμου σχέση αυτή καθαυτή και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες.



 1878 edition
Η Έστερ δεν ερωτεύεται αφοσιωμένα και πλατωνικά αλλά μένει έγκυος από τον αιδεσιμώτατο Arthur Dimmesdale-άνθρωπο με ρομαντική και καλή ψυχή αλλά κατά βάθος ανήμπορο να δράσει, στα πλαίσια του ρόλου του ως άντρας, επαρκώς λυτρωτικά και για τους δυό τους.Ο ιερωμένος είναι μπερδεμένος κι εγκλωβισμένος ανάμεσα στις ενοχές που του προκαλεί η ιδιότητά του.
Αμαρτία, έρωτας,λάθος,χρέος,παράβαση ηθικής,πάθος, όλα μετατρέπονται σε βαρύτατο ψυχικό καταναγκασμό ασκούμενο πάνω του από μια κοινωνία που αυτός οφείλει είναι το πνευματικό της πρότυπο πέρα από κάθε εκδήλωση πιθανής ανθρώπινης αδυναμίας.
Η Έστερ αποκτά ένα κοριτσάκι και γίνεται το επίκεντρο όλης της κακίας,του φθόνου, των κουτσομπολιών και φυσικά εκείνη καταλήγει αποδέκτης σκαιάς τιμωρίας, καθώς αρνείται σταθερά και με πείσμα να αποκαλύψει τον πατέρα,ο οποίος συνεχίζει να παραπαίει ανάμεσα στην ενοχή της πράξης του και την αγάπη του και όπως και να έχει, δεν βρίσκει το θάρρος- για χίλιους δυο λόγους που παραθέτει ο Χώθορν χωρίς να ονοματίζει κανέναν κι εδώ δίνει άλλη μια απόδειξη της εξαιρετικής του κλάσης-να φανερωθεί κι έτσι ,αυτή,μόνη,χωρίς κανέναν σύμμαχο, ζωσμένη από εχθρούς, φτάνει μέχρι και στην εξέδρα της εκτέλεσης ,εκεί που έχουν θανατωθεί δικαίως και αδίκως δεκάδες ένοχοι και αθώοι και υφίσταται για ώρες την επίσημη διαπόμπευσή της, με έντονο ένα στοιχείο,που ο Χώθορν βάζει πολλές φορές στο κείμενό του,την απύθμενη ζήλεια γυναικών και αντρών για την αγέρωχη ομορφιά της ,μια ποταπή ζήλεια που αγγίζει το μίσος!
Στο ρούχο της από εδώ και στο εξής η Έστερ Πρυν για όλη της την ζωή έχει κεντήσει η ίδια το άλικο, δηλαδή κατακόκκινο, γράμμα Α, το αρχικό γράμμα της λέξης adulteress (μοιχαλίδα) και θα το φέρει όσο αρνείται να αποκαλύψει το όνομα του πατέρα.Η πουριτανική κοινωνία της Νέας Αγγλίας βεβαίως και δεν ασχολείται με την δική της έρπουσα σήψη κι υποκρισία,θα έχει εφτά ολόκληρα χρόνια καρφωμένα πάνω στην όμορφη και απείθαρχη Έστερ τα πιο αλλοίθωρα και τιποτένια της βλέμματα.
Η σκοτεινή παρουσία του θεωρούμενου νεκρού συζύγου της,ενός ματαιόδοξου και άσχημου γέρου που λιμπίστηκε μιαν ομοφιά που ποτέ του αυτός δεν είχε και έτσι θέλησε να την εξαγοράσει με ένα γάμο παρωδία-που επίσης δεν φανερώνεται στον κόσμο, αλλά μόνον σε κείνη και την εκβιάζει να μην διανοηθεί ούτε κι αυτή να τον αποκαλύψει,μη θέλοντας να υποστεί τα πιθανά,πολλαπλά βάρη, την ατίμωση του απατημένου,το ατελείωτο σούσουρο ,την ευθύνη του ξένου παιδιού και κυρίως επειδή ζητά εκδίκηση και θέλει πρώτος αυτός να μάθει ποιός είναι ο πατέρας του παιδιού και να του κάνει κακό-περιπλέκει τα πράγματα κι ανεβάζει την αγωνία του αναγνώστη στα ύψη.

Οι καταστάσεις είναι σχεδόν ντοστογιεφσκικές***,σύνθετες, δύσκολες,πυώδεις, νοσηρές.Μια φιλολογική ανάλυση (έσω από ένα ερασιτέχνη λάτρη της φιλολογίας)όμως δεν θεωρώ ότι θα είχε νόημα παρά μόνον αν μιλούσαμε για την αγγλόφωνη έκδοση.Σε μια μετάφραση που ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος να μην είναι άψογη προτιμώ να στέκομαι στα σημεία που αφορούν νοήματα,ιδέες και γενικότερα εξαγόμενα από το κείμενο. 
Υποκρισία,δειλία,ψέμα,ανελέητη περιθωριοποίηση, μίσος,άρνηση συγχώρεσης, μεσαιωνισμός κυριολεκτικά και  δήθεν σπουδαίοι θρησκευτικοί κανόνες που η κίβδηλη τήρησή τους μόνο  καλύτερη δεν μπορεί να κάνει την ζωή αυτής της κοινωνίας που τρέφεται με την υποκρισία,αυτά είναι τα κύρια χαρακτηριστικά που ο Ναθάνιελ Χώθορν αποκαλύπτει και κατακεραυνώνει.
Πραγματικά η ανάγνωση με ξεκούρασε και με αποζημίωσε θεματικά, γλωσσικά και υφολογικά,όσο δεν φανταζόμουν.Είχα παλιότερα διαβάσει το σπουδαίο μυθιστόρημα στα αγγλικά-ξέρετε  λόγω της φροντίδας των δασκάλων μας στα φροντιστήρια ,να΄ναι καλά οι άνθρωποι,να διαβάσουμε μεγάλα έργα για να πάμε για τα λόουερ και τα προφίσενσι ,τα μίτσιγκαν και τις άλλες ψιλομπούρδες-αλλά η ανάγνωσή του τόσα χρόνια μετά, στα ωραία μας ελληνικά ήταν αντίδοτο στις ατελείωτες δόσεις ρύπανσης των καιρών και των ημερών που τρώμε κατακέφαλα.

*Κι όχι μόνον οι αναγνώστες αλλά οι πάντες,βιβλιόφιλοι και μη, αφού ένα τέτοιο μυθιστόρημα δεν μπορούσε να μην έχει γίνει ταινία,θεατρικό έργο κτλ και μάλιστα κατ΄επανάληψη.Η ταινία,πάντως που έκανε το 1995 ο Roland Joffé με την...Ντέμι Μουρ, ως Έστερ, είναι επιεικώς γελοία, παρά την υπερπαραγωγάρα και δεν στέκομαι στην πιστότητα ή όχι στην απόδοση του βιβλίου,αυτό έπαψε από καιρό πια να με απασχολεί.
Ο σκηνοθέτης ή ο θεατρικός συγγραφέας μπορεί να κάνει ό,τι νομίζει με ένα κλασσικό κείμενο,ας πούμε ότι αποδεχόμαστε την ελευθερία του και το δικαίωμά του να βασιστεί πάνω στο έργο- κληρονομιά και του ίδιου στο κάτω κάτω και να δώσει την δική του διάσταση,εκδοχή,άποψη,να εκφραστεί, βρε παιδί μου...Αλλά η ταινία του Joffé παραείναι ρηχή.
Η παλιότερη του Victor Sjöström με την Lillian Gish, μεγάλη σταρ του βωβού κινηματογράφου, στα 1926,είμαι σχεδόν σίγουρη πως ήταν καλύτερη ...
** Διαφωνώ με τις μπλαζέ απόψεις μερικών ,που έχω ακούσει να τις διατυπώνουν κατά καιρούς, περί του παρωχημένου δήθεν πυρήνα του θέματος που πραγματεύεται ο Χώθορν,της μοιχείας δηλαδή,του νόθου παιδιού και της ανυπεράσπιστης κοινωνικά γυναίκας.
Γιατί διαφωνώ; Γιατί βαρέθηκα να κρίνονται όλα με τον επιφανειακό δυτικό τρόπο,των δήθεν πολιτισμένων κοινωνιών, που παριστάνουν ότι έχουν δεχθεί την γυναίκα ως ίση με τον άντρα και εννοούν ως ισότητα και ελευθερία τι;
Όποια ξέκωλη αντίληψη προωθείται από τα μμε,από κάτι φασιστοειδή,τους θέμους αναστασιάδηδες για παράδειγμα,αντίληψη τραγική  που αρχίζει και τελειώνει στο θλιβερό πλασσάρισμα του γυναικείου κορμιού, σεξιστικά,σαν κρέας... Μα δεν έχει επινοηθεί μεγαλύτερος και πιο καλυμμένος μισογυνισμός απ΄αυτό το αίσχος και το φριχτό είναι ότι τον έχουν υιοθετήσει οι υποτίθεται απελευθερωμένες ,δυτικές γυναίκες...
Κι επιπλέον δεν ξεχνώ την υπόθεση της Σακινέχ Μοχαμάντι-Αστιανί,το 2010 στο Ιράν-αν όχι δύση, μια χώρα δίπλα στην πολιτισμένη δύση-που δεν ξέρω αν δολοφόνησε ή όχι τον άντρα της -και φυσικά θα έπρεπε να δικαστεί γι αυτό εφόσον κάτι τέτοιο αποδεικνυόταν -αλλά υπέστη τα μύρια όσα επειδή συνήψε παρανόμως σχέση, λέει,με... άνδρα,ούσα χήρα...
 *** ας μην ξεχνάμε, ότι την ίδια εποχή στην Ευρώπη έχουμε έναν τεράστιο κοινωνικό αναβρασμό, τις επαναστάσεις του1848 για παράδειγμα και το ότι ο Ντοστογιέφσκι όχι απλώς είναι παρών σ΄ αυτό  τον κλυδωνισμό της κοινωνίας, μα  έχει ήδη γράψει  τα πρώτα του έργα αλλά επίσης και φυλακιστεί για πολιτικούς λόγους.
Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού το κοινωνικό status μοιάζει διαφορετικό αλλά κι εκεί μια αλλιώτικη κοινωνία αναδύεται,βγαίνει κι αυτή μέσα από ποικίλες συγκρούσεις κι ο αχός της σύγκρουσης δεν είναι λιγότερο σπαρακτικός,η δε λογοτεχνική αποτύπωση των όσων πεθαίνουν κι όσων γεννιούνται και στις δυο άκρες του ωκεανού είναι ομολογουμένως συγκλονιστική.


Σχόλια

  1. Ανώνυμος6/9/13 10:47

    Αν μια ταινία σε οδηγήσει στο βιβλίο που την προκάλεσε τότε δεν έχω ιδιαίτερες απαιτήσεις από αυτήν.Μου κάνει.Εγώ την είδα σε τηλεοπτικό κανάλι τυχαία.Μου έκανε μεγάλη εντύπωση,το έψαξα και έφτασα στο βιβλίο.Αλλιώς δεν θα τον διάλεγα τον συγγραφέα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου