"Θωμάς Ο Σκοτεινός",Μωρίς Μπλανσό


Κάτω από τεράστια συναισθηματική- κι όχι μόνο- πίεση,αδυνατώντας να ερμηνεύσω με την λογική τα αλλεπάλληλα σκηνικά πολιτικής αθλιότητας και με την χώρα μας να βρίσκεται σε πρωτοφανείς συνθήκες  εκποίησής της όσο όσο,η ανάγνωση του Μωρίς Μπλανσό μου έλειπε...

Όμως το κείμενό του "Θωμάς ο Σκοτεινός",από τις εκδόσεις Σμίλη, έκτασης 118 σελίδων,δύσκολο, δύσληπτο,ποιητικό,χειμαρρώδες,πυκνογραμμένο,μάλλον μελαγχολία επιφέρον ως αφήγημα, σε μετάφραση και με συμπλήρωμα ένα αναλυτικό επίμετρο του καταπληκτικού Δημήτρη Δημητριάδη, αναπτυγμένο σε άλλες 37 σελίδες, άξιζε με το παραπάνω την διάθεση  αυτών των ωρών κοπιώδους ανάγνωσης από μέρους μου,αν μη τι άλλο προς απόκτηση της γνώσης, ποιός ήταν,πώς εκφραζόταν, γλωσσικά κυρίως αλλά όχι μόνον,ο Μπλανσό,αυτή η σχεδόν μυθική μορφή των κεντροευρωπαϊκών γραμμάτων και οπωσδήποτε αιρετική φιγούρα ειδικά της γαλλικής κουλτούρας,εμβληματική, με σκιά θετική αλλά κι αρνητική πάνω της και του οποίου η λογοτεχνική πένα ενεπλάκη μέχρι και στον ιδεολογικό αχταρμά του Μάη του ΄68. Με αποτέλεσμα τί ,θα με ρωτήσετε.
Μην είστε τόσο καχύποπτοι,θα πω την γνώμη μου ευθέως,μάλλον για ένα τίποτα με μπόλικο καθόλου, αλλά- αν και η διανόηση συχνά αποτυπώνει την πολιτική ταραγμένων περιστάσεων, που την γεννούν και την τρέφουν,κάνοντας υπερβολικές ή και πολύ λανθασμένες εκτιμήσεις,ανακατεύοντας την φιλοσοφία με την λογοτεχνία και το ανάποδο,πράγμα που δεν είναι πάντα καλό, αυτοπεριοριζόμενη από την ιδεολογία του πολιτικού στρατοπέδου με το οποίο τάσσεται-που δεν είναι σταθερά το ίδιο, μάλιστα ο Μπλανσό μετατοπίστηκε εντελώς ακραία, πήγε από την μια στην άλλη άκρη και ξανά- εμείς ας μην απαξιώσουμε την Λογοτεχνία σαν τελικό αποτέλεσμα, επειδή αυτή φτάνει γενναιόδωρα σε μας, από τόσο πρωτοπόρα και μεγάλα μυαλά,ας μην κρίνουμε δηλαδή από το μη ορατό, που θα θέλαμε μα που εν τέλει δεν υπάρχει.
Γιατί; Μα σ΄αυτό το ερώτημα είναι ωραία κι απλή η απάντηση:(διότι) η Λογοτεχνία μπορεί κάλλιστα να είναι αυτοσκοπός και για τον δημιουργό αλλά και για τον αποδέκτη!

Ο Μπλανσό λοιπόν εδώ περιγράφει τον σκοτεινό, μελαγχολικό,περίπου αυτοκτονικό κόσμο ενός ήρωά του που τον αποκαλεί Θωμά και πρακτικά τον τοποθετεί ως σάρκινη φιγούρα λίγο πριν την πτώση της,στην διάρκεια ενός καλοκαιριού που εκείνος,ο Θωμάς,το περνά σε ένα παραθαλάσσιο μέρος,διαμένοντας, σαν ένας οποιοδήποτε χαρακτήρας ενός οποιουδήποτε αφηγήματος,σε ένα οποιοδήποτε ξενοδοχείο.
Η αρχή όμως της(όποιας) μυθοπλασίας-με τον Θωμά στην πρώτη σελίδα σε μια εκπληκτική  άφεση τού σώματός του στην αγκαλιά της θάλασσας- είναι απλώς μια απαρχή αρκετά ομαλή για την περαιτέρω έκφραση των προθέσεων του Μπλανσό, την πιο ικανή για να ξεκινήσει ο αναγνώστης,  υποθέτω από κάπου που να μοιάζει κάπως πιο οικεία η αφετηρία  αυτού του πολλαπλού και με βήμα σημειωτόν βυθίσματος στην απώλεια του υλικού, όπως ίσως το ξέρει ως τώρα,αλλά κι επειδή στην συγκεκριμένη ανάγνωση πρέπει συνεχώς να αντιλαμβάνεται ή πιο καλά να υποψιάζεται ή και ακόμα σοφότερα να επινοεί, ώστε να καταφέρει να κατανοεί στην γραφή του Μπλανσό,ότι όλα είναι η συνείδηση, που δεν μπορεί παρά να εξέρχεται μεν από το πραγματικό,το οπωσδήποτε σωματικό της κέλυφος,που υπάρχει  μεν κι αιωρείται ,άδειο όμως,πάνω από το καθετί, περιγραφόμενη από τον Μπλανσό ως επιδιωκόμενο κενό, ως η άπειρη μοναξιά του όντος,που κι αν δεν είναι οριστική παύση της προβολής του- στο Σύμπαν, αυτό που βλέπουμε- ο θάνατος,πάντως αγγίζει τον θάνατο, μετερχόμενη την απόλυτη σιωπή ως μέσον.

Στο αφήγημα δεν συμβαίνουν συνήθη περιστατικά.Η ερωτική σχέση του Θωμά με την Άννα, μια ιδιάζουσα και μάλλον μονόδρομη σχέση(;),δεν αλλάζει την σκοτεινότητα του κειμένου.
Οι δράσεις-λιγοστές ούτως ή άλλως- δεν απεικονίζονται επ΄ουδενί,δυσκολεύοντας την εμπλοκή του μέσου αναγνώστη, τουλάχιστον με τον συνήθη,(ανα)γνωστι(κιστι)κό τρόπο σε μια λιγότερο ή περισσότερο,πάντως  συμβατική φόρμα.
Δεν γίνονται επίσης παρά ελάχιστες οπτικού τύπου περιγραφές κι αυτές είναι ισχνές,απολύτως εκτός του κύριου σώματος του κειμένου,το οποίο κείμενο,για να το πω με πάρα πολύ απλά λόγια, είναι η απόθεση στο χαρτί ή η συναρμολόγηση με λέξεις της πλέον μύχιας σκέψης τού υποκειμένου, έξω όμως από την υλική διάσταση του εκφέροντος τον λόγο.
Σαν να αφαιρεί δηλαδή, ο Μπλανσό εν προκειμένω,την σκέψη,την συνείδηση χρησιμοποιώντας  ως εκφέροντα οργανισμό το ον Θωμάς χωρίς να την περιγράφει εικονοποιώντας την , σαν να την θέτει εκτός απτού σώματος και εμφανούς περιγράμματος και μέσα σε απόλυτη σιωπή- θανάτου- να την βλέπει απ΄έξω και να την στοχάζεται αποδομώντας την.
Ο Μαρσέλ *Φουκώ-τον οποίο αντιπαθώ βαθύτατα,μπορώ φαντάζομαι να το πω- έχει εκτενώς ασχοληθεί με την σκέψη του Μπλανσό στο βιβλίο του "Ο Στοχασμός του Έξω" και δίνει μερικά καλά εργαλεία κατανόησής της.
Εκφραστές αυτής της απόδοσης της έννοιας του κενού,της αδυνατότητας γνώσης τού τι είναι πραγματικά ο Θάνατος,της διαρκούς διαφυγής,της αποδόμησης ,των εκπληκτικών συσχετισμών που δημιουργούνται μεταξύ της λογοτεχνικής γλώσσας, της εικαστικής σύλληψης και ανάπλασης,της υλικής ταυτότητας και του απόντος σώματος προϋπήρξαν ποικίλοι διανοητές (λογοτέχνες αλλά και φιλόσοφοι) και σπερματικά ή πληρέστερα η θεματογραφία τους ή καλύτερα η αναζήτησή τους η φιλοσοφική ή η λογοτεχνική ή και τα δυό, κινείται ακριβώς εκεί,στο μηδενικό εκτός: Χαίλντερλιν, Ντεριντά (δικός του είναι ο όρος αποδόμηση εξάλλου),Νίτσε, Βαλερύ,οπωσδήποτε ο εξαίσιος Μαλαρμέ  και αρκετοί ακόμα.

υγ.Για να απλουστεύσω τον συλλογισμό  ώστε να καταλάβουμε καλύτερα και με κίνητρο αυτής της απλούστευσης την παρότρυνση ανάγνωσης, από περισσότερους βιβλιόφιλους, κειμένων με τέτοιο πολλαπλό ενδιαφέρον ,κλείνοντας την ανάρτηση,παραθέτω δυό φράσεις του ίδιου του Μπλανσό :

Γράφω σημαίνει βρίσκω το σημείο όπου το εδώ συμπίπτει με το πουθενά

και

Ο θάνατος δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο θέλησης,αυτός που επιθυμεί να αυτοκτονήσει εισέρχεται στον χώρο του αδύνατου και του αντιφατικού, διότι ο θάνατος είναι το μέγα ασύλληπτο, αυτό με το οποίο δεν μπορώ να συνδεθώ, αυτό το οποίο δεν μπορώ να κατακτήσω ενεργητικά.


*Μισέλ είναι βέβαια,λάθος έκανα,μα δείτε και στα σχόλια,τι χαριτωμένα με διορθώνουν οι φίλοι .

Σχόλια

  1. Ομολογείς δυσκολία;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Φυσικά!Ο...Δουζίνας είμαι;

      Διαγραφή
    2. Χαχα ή ο Βέλτσος!Αλήθεια αυτός που είναι,λέει τίποτα για τα χάλια της χώρας;

      Διαγραφή
    3. Γράφει σε κάποια εφημερίδα,δεν θυμάμαι ποιά, ούτε τι.

      Διαγραφή
  2. Ανώτερη λογοτεχνία ή ένας σωρός από ακαταλαβίστικα γαλλικά σκατά;Πάντα αναρωτιόμουν γι αυτό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Έλα τώρα!Δεν πιστεύω ότι μιλάς σοβαρά..

      Διαγραφή
  3. κριτικός, ''φιλόσοφος της γραφής'', Γάλλος: το εκρηκτικό μίγμα. βαρετός μέχρι αποδόμησης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμος27/3/13 13:44

      Τείνω να συμφωνήσω με GregArchitekton.Δυστυχώς για μας οι διάφοροι Γάλλοι αρλουμπίστες επηρέασαν το λιγότερο 2-3 γενιές Ελλήνων
      "διανοητών" οι οποίοι επί 7ετίας κυρίως την κοπάνησαν από την Ελλάδα και μετά μας κουβάλησαν όλα αυτά τα δυτικά σκοτάδια υποταγής με τα οποία στηρίζουν λυσσαλέα την έμμισθη συμμορία που καταστρέφει τη χώρα.
      Βιβή μου σε εκτιμώ και κατανοώ την φιλομάθειά σου και καλά κάνεις αφού μπορείς αλλά προς τι τόσο χάσιμο χρόνου με φράγκικες παπαρολογίες; Καλύτερα να διαβάσουμε τους κλασικούς μας.Δεν νομίζεις;

      Διαγραφή
    2. Ανώνυμος29/7/15 19:23

      Αρλούμπα είναι και η ανακάλυψη της πενικιλίνης για ένα σκύλο και το ταξίδι στο φεγγάρι για μια χήνα. Όλα είναι σχετικά και ο καθένας ασχολείται με ότι καταλαβαίνει κι όσα σηκώνει η κούτρα του.
      Υ.Γ.
      Οι σοβινιστικές μαλακίες δε χωράνε στη λογοτεχνία, στον πολιτισμό και τη τέχνη γενικότερα.

      Διαγραφή
    3. Anonymous 29/7/15 19:23 το σχόλιο του Anonymous 27/3/13 13:44 είχα λόγους να πιστεύω ότι ήταν κακόγουστη ειρωνεία προς εμένα για κάτι που είχα γράψει σε άλλη ανάρτηση και γι αυτό δεν συνέχισα,απλώς έγραψα"Το διάβασμα δεν είναι ποτέ χάσιμο χρόνου.Δεν πιστεύω δε ότι τις εννοείτε κάτι τέτοιες απολυτοσύνες!".Πάντως θα συμφωνήσω μαζί σου, παρά το άκομψο(sic)της διατύπωσης.

      Διαγραφή
  4. Το διάβασμα δεν είναι ποτέ χάσιμο χρόνου.Δεν πιστεύω δε ότι τις εννοείτε κάτι τέτοιες απολυτοσύνες!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Παναγιώτης27/3/13 15:15

      Συμφωνώ μαζί σου,κανένας δεν βγήκε χαμένος από το διάβασμα.Πάντως ο σχολιαστής 13:44 έχει ένα δίκιο όταν γράφει ότι οι γαλλοσπουδαγμένοι αναμάσησαν επιφανειακά τα κλασικά έργα όπως οι δυτικοί δάσκαλοί τους και επιστρέφοντας στην μεταπολιτευτική Ελλάδα έκαναν με τη σειρά τους τεράστια ζημιά στην οποιαδήποτε διανόηση πήγε να διαμορφωθεί.

      Διαγραφή
    2. ΣΟΝΙΑ ΣΥΜΕΩΝΙΔΟΥ27/3/13 16:53

      Μεγάλη γκάμα άλλωστε:περιλαμβάνει υιό Χειμωνά,
      Ράμφο,Σαββόπουλο,Θεοδωρόπουλο,Δημουλά,Τριανταφύλλου,Χωμενίδη,Μηλιό,Τατσόπουλο,Καραμπελιά,
      Ανδρουλάκη.Θέλετε και άλλους;

      Διαγραφή
    3. ΜΙΧΑΛΗΣ27/3/13 16:58

      ΤΟΛΜΑΤΕ ΝΑ ΞΕΧΝΑΤΕ ΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ ΜΠΟΓΔΑΝΟ;;;;;

      Διαγραφή
    4. ΛΑΜΠΡΟΣ30/3/13 01:18

      Χαχαχαχαχαχαχααααα,λυπηρό αλλά είναι και να γελάμε!

      Διαγραφή
  5. Κωνσταντίνος Καραγκούνης27/3/13 16:39

    Από μένα συγχαρητήρια και τα εννοώ!Με απλό τρόπο όσο γινόταν για ένα τόσο δύσκολο κείμενο κατάφερες να μπεις στην ουσία του και να βάλεις σε πειρασμό κι άλλους.Από περιέργεια άνοιξα διάφορα λινκς μετά την ανάρτηση που έκανες και έφριξα!Μου έκανε πολύ αρνητική εντύπωση το δυσνόητο των αρθρογράφων και δεν κατάλαβα γιατί,για να είναι ασορτί με τον Μπλανσό μη θεωρηθούν κατώτεροι;Μα είναι!Το βιβλίο πουλιέται σε μεγάλο βιβλιοπωλείο του κέντρου μόλις 6,50€ και αξίζει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Ο Καμίνης-για λόγους ασφαλείας,λέει,τώρα το θυμήθηκε-θα κλείσει θέατρα.Και σεις μου λέτε περί Μπλανσό διάφορα χωρίς,υποψιάζομαι,να τον έχετε διαβάσει...Αυτά τα στεγανά θα μας αποτελειώσουνε.Έλεος...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Ο Βέλτσος έγραψε τελευταία στο Βήμα "Εμείς και οι Γάλλοι": http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=503332. Όσο για τις παραπάνω απόψεις περί Γάλλων κτλ, νομίζω πολύ έυκολα και αβίαστα βγαίνουν, εμείς δηλαδή τι κάνουμε και τι λέμε; Πού είναι οι δικοί μας διανοούμενοι;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μα θαρρώ,δεν υπάρχουν διανοούμενοι, Κατερίνα.
      Δεν το λέω επειδή τα 2/3 των καλλιτεχνών,είναι ούτως ή άλλως έμποροι που βεβαίως και τάχθηκαν με το σύστημα αφού αυτό τους γέννησε και τους ταΐζει.Το λέω επειδή το επίπεδο δημιουργίας αυτό καθαυτό είναι πρωτοφανώς χαμηλό,δεν υπάρχουν ούτε πολλά,ούτε ικανοποιητικά ταλέντα, δεν εκφέρουν λόγο ενδιαφέροντα,δεν παράγουν πρωτοπόρο, καλλιτεχνικό έργο.
      Μένουν καθηλωμένοι στην φτήνια των άρθρων για τα οποία αμείβονται,των ευπώλητων ανόητων αστυνομικών που συγγράφουν για τον ίδιο λόγο, των χαζών τραγουδιών που ξεπουλάνε σε συναυλίες-αρπαχτές,των σαχλών θεατρικών έργων τηλεοπτικής φόρμας που ανεβάζουν.
      Όσο για φιλοσόφους...Εκεί κι αν έχει πέσει λεφούσι βιβλικής ακρίδας...

      Διαγραφή
  8. Πάρις(Καλλιθέα)28/3/13 13:30

    Εννοείς ότι και συστημικός να είναι ή να γίνεται ο καλλιτέχνης όταν έχει ταλέντο αυτό είναι που τον τοποθετεί στην διανόηση;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νομίζω ναι.Το ταλέντο είναι αυτό που εξασφαλίζει ποιοτικά χαρακτηριστικά σε ό,τι άλλο.

      Διαγραφή
  9. Rania,για πείτε περί Φουκώ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Ανώνυμος17/9/17 17:53

    Νομίζω ότι αυτό που θέλει να πει η ρανια είναι ότι έχετε γράψει λάθος το όνομά του. Είναι Μισέλ Φουκω

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ωχ,πράγματι.Τον ξαναβάφτισα στην ανάρτηση.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου