" Το Μυθιστόρημα Ενός Ανθρώπου Δίχως Πεπρωμένο " , Ίμρε Κέρτες



Δεκαπεντάχρονος μαθητής ακόμα ο Ίμρε Κέρτες,συνελήφθη στην Βουδαπέστη στην διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου και στάλθηκε στα στρατόπεδα του Άουσβιτς και του Μπούχενβαλντ.Το 1975 έγραψε το μυθιστόρημα που επρόκειτο να τον καθιερώσει, το"Μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο",κάνοντας μ΄αυτό μιαν αρκετά διαφορετική προσέγγιση από εκείνην που θα περίμενε να συναντήσει ο αναγνώστης,ο συνηθισμένος στα εκατοντάδες μυθιστορήματα,διηγήματα,δοκίμια, ημερολόγια και ό,τι άλλο, που σε αυτά έχει -σε μαύρες οπωσδήποτε σελίδες-καταγραφεί ο αμέτρητος πόνος και η αναπάντητη απορία -κάθε φυσιολογικού και νοήμονος ανθρώπου,ανεξαρτήτως φυλής και χρώματος- για την λυσσαλέα ,μαζική εξόντωση των Εβραίων που επιχειρήθηκε από τους Γερμανούς και τους ανά την Γηραιά διάφορους συμμάχους και υποτακτικούς τους. 

Εμπνευσμένη προφανώς από τα δικά του βιώματα η περιγραφή της τρομαχτικής εμπειρίας ενός εφήβου στα στρατόπεδα συγκέντρωσης,αποδοσμένη από την αρμονική,ταλαντούχα πένα του Τσέχου συγγραφέα,είναι από μόνη της μια συγκλονιστική καταγραφή,όσο -από τεχνικής πλευράς- καλά ή λιγότερο καλά κι αν έχει αποτεθεί στο χαρτί.Κι έχει αποτεθεί πολύ γλαφυρά και άρτια,αυτό να λέγεται,πρόκειται για ένα καλογραμμένο και κυρίως σοβαρό μυθιστόρημα που δεν φλερτάρει με το ιστορικό μαι και δεν αποποιείται την ιστορικότητά του.

Ο Κέρτες δεν καταγράφει μονοσήμαντα τον πόνο,ανασυνθέτει την όλη εμπειρία αντλώντας υλικό και από την ζοφερή πραγματική της διάσταση και από τις εσωτερικές δυνάμεις ψυχής που μπορεί να διαθέτει ένας άνθρωπος τόσο άδολος,αθώος,άμαθος στην ζωή,ευρισκόμενος σχεδόν στην απαρχή της,όσο ένα δεκαπεντάχρονο παιδί,που μάλιστα δεν είναι συνειδητοποιημένα εκείνο για το οποίο το διώκουν.Δεν μιλάει καν γίντις,δεν έχει καμιά θρησκόληπτη αντίληψη και παιδεία,είναι απλά ένας δεκαπεντάχρονος Ούγγρος με εβραϊκή καταγωγή,καλός μαθητής,καλός χαρακτήρας,του αρέσουν τα κορίτσια,οι βόλτες,χαίρεται με την λιακάδα και συννεφιάζει η ψυχή του με το κρύο και ακόμα και στην οδυνηρή του εμπειρία,ακόμα κι όταν νικιέται σε κάποια φάση κι αφήνεται στην πείνα,στην δίψα,στις πληγές,στις κακουχίες,στην μοίρα του έχοντας καταλάβει τι ακριβώς γίνεται και τι είναι οι καμινάδες στο στρατόπεδο,ακόμα και τότε δεν είναι παρά ένα αθώο παιδί που μπορεί να γελάσει,να χαρεί,να νιώσει μια αίσθηση ευτυχίας (!)από το ίδιο το κατόρθωμα και το μεγαλείο της επιβίωσης μέσα στην απόλυτη ανασφάλεια και φτώχεια του,στο μηδενικό εκείνο σημείο της ανυπαρξίας ,της πτώσης.
Γι αυτό η πρώτη εντύπωση του αναγνώστη από την απόδοση παιδικότητας στην αντίληψη όλων των πραγμένων, επαπειλούμενων ή τετελεσμένων,είναι αιφνιδιαστική μεν με την ειλικρίνειά της μα τόσο πειστική και, αλίμονο,συγκινητική. 

Έτσι μπαίνει ο αναγνώστης δυνατά στο κλίμα της αφήγησης,που στην συνέχεια για την αιτιολόγηση επίκλησής της ως ιστορικώς αληθινής,η μυθοπλαστική χρεία ωθεί τον Κέρτες να ανακατέψει με επιτυχία στοιχεία πραγματικά,υποθέτω,με άλλα στοιχεία,ενισχυμένα από την πλούσια συγγραφική του φαντασία,συντηρώντας ως καταγγελτική,ανθρώπινα και λιτά, χωρίς αντιγερμανικές κραυγές εντυπωσιασμού την ιστορία του,ξέχειλη όμως από ουμανοστική αξιοπρέπεια στην διατύπωσή της.

Είναι συγκλονιστικό δε όλα αυτά να τα διαβάζουμε σήμερα,σαν να μην πέρασαν από πάνω μας με την ντροπή που συνεπάγονται και ιδού,είμαστε πάλι σε έναν κόσμο πολεμοχαρή που δεν φαίνεται να έχει διδαχθεί κανένα μάθημα, από κανένα του πάθημα, με μια πεισμωμένη και ανελέητη και αγρίως καπιταλιστική Γερμανία από την μιά,που επιχειρεί ξανά να υποτάξει την Ευρώπη, αυτή την φορά όχι με την ματωμένη μπότα του ψυχοπαθούς ηγέτη αλλά με το ευρώ της υποτιθέμενης κοινής Ευρώπης των λαών και με ένα τυφλωμένο από μίσος Ισραήλ από την άλλη που,δικαιούμενο βεβαίως πατρίδα επιτέλους,εφαρμόζει βία,βία και συνεχώς βία,σαν μην ξέρει ειδικά ο εβραϊκός λαός στο πετσί του τι θα πει πόνος κι αφανισμός,επικροτώντας αδικαιολόγητη συμπεριφορά του επίσημου κράτους για να βρει το δίκιο του μετά απ΄την τόση που ασκήθηκε σε βάρος τους,σχεδόν χτες.


Το βιωματικό μυθιστόρημα του Κέρτες έχει διαβαστεί όλα αυτά τα χρόνια ξανά και ξανά από ένα αναρίθμητο και ευρύτατο κοινό παγκοσμίως ,πιστεύω όμως ότι δεν θα πάψει ποτέ να είναι πολύ σημαντικό ,διαχρονικά, με βασικά του προτερήματα την λεπτομερή περιγραφή της απώλειας του ρεαλιστικού χρόνου στις συμφορές,την εύρεση εκεί που δεν την περιμένει κανείς της ελπίδας,της ανθρωπιάς και της αλληλλεγγύης χωρίς ανταλλάγματα,του θαύματος ,όπως λέει κάπου.

Η μετάφραση είναι στρωτή και σωστή όπως πάντα από την Γιώτα Λαγουδάκου από τα γερμανικά και εκμεταλλευτείτε την δυνατότητα να το βρείτε και στην σειρά με τα μικρού σχήματος Νόμπελ του Καστανιώτη σε πολύ χαμηλή τιμή.Έτσι κι αλλιώς το χαρτόδετο των περίπου 250 σελίδων που διάβασα και του οποίου σας έβαλα το εξώφυλλο έχει, νομίζω,εξαντληθεί.

Γενικά αυτή η σειρά με τα Νόμπελ αν και αμφισβητώ τα βραβεία αυτά καθαυτά είναι πολύ καλή .

Σχόλια

  1. Το διάβασα περίπου δέκα χρόνια πριν για πρώτη φορά. Μετά το ξαναδιάβασα πρόσφατα, τον προηγούμενο χρόνο. Και τις δυο φορές μου άφησε την ίδια γλυκόπικρη γεύση, με την ίδια ένταση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ακριβώς,έντονη και γλυκόπικρη.Είναι κλασσικό βιβλίο πια.

      Διαγραφή
  2. Βιβή προσωπικά βρήκα το βιβλίο "λίγο" με δεδομένη τη φρίκη που θέλει να σχολιάσει. Η παιδική, γεμάτη αθωότητα οπτική, με κούρασε και νομίζω απέτυχε να σοκάρει το αναγνωστικό κοινό. Με άφησε αδιάφορο, ελπίζω όχι επειδή είμαι χοντρόπετσος :-)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Γενικότερα το θέμα της εξόντωσης των Εβραίων είναι ξαναμαναειπωμένο-γραμμένο-φιλμοποιημένο κτλ κτλ κτλ έχεις δίκιο,πώς να σοκάρει,εδώ κοντεύει όλη αυτή η ολοκαυτωματολογία να πετύχει το αντίθετο αποτέλεσμα, αλλά ακριβώς επειδή ο Κέρτες δεν το φορτώνει συγκινησιακά το κείμενό του και πιάνει το κουβάρι από εντελώς άλλη άκρη,μου φάνηκε ενδιαφέρον.

    Σου προτείνω ένα μυθιστόρημα διαφορετικής αντίληψης το "Κλουβί της Σαύρας",είμαι περίεργη πώς θα σου φαινόταν,μιας και έβαλες ένα ζητηματάκι χοντροπετσιάς,χαχαχα για να συζητούσαμε από τι και πώς θα μπορούσαμε να σοκαριστούμε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. "Tο κλουβί της σαύρας" της Κάρεν Κόνελυ;

      Διαγραφή
    2. νανα ιωαννιδου1/4/13 00:36

      Φιλτατη Βιβη
      Πολυ ενδιαφερουσα η αναλυση σου για το βιβλιο του Ι Κερτες . Απλως ηθελα να προσθεσω σε πολιτικο επιπεδο , ποιος αφησε να ευδοκιμησει τον Χιτλερ?
      Η στειρα αντικομμουνιστικη πολιτικη των μεγαλων δυναμεων
      Ποιος θεριευει τωρα το Ισραηλ? Οι ιδιες οι μεγαλες δυναμεις ,για ιδιον οφελος και εχουν τους Ροτσιλνδ, Ροκφελερς επικυριαρχους. Μεχρι κι ο Πουτιν θα τον εχεις δει, με το καπελακι Κιπα της αφοσιωσεως!
      Ασε που εχω αγορασει ενα Κιπα κι οταν ημουν νεα το φοραγα για τζερτζελε και πηγαινα στα παρτυ !

      Διαγραφή
  4. Ενδιαφέρουσα πρόταση, το προσθέτω στη μακρά λίστα ανάγνωσης.Το θέμα με τον Κέρτες είναι ότι γράφει ανάλαφρα, ενώ έζησε ο ίδιος όλες αυτές τις τρομακτικές εμπειρίες, έστω και σε μικρή ηλικία.Σε τέτοια θέματα δε μου αρέσουν οι εξωραϊσμοί. Καλύτερα η αμεσότητα του Πρίμο Λέβι παρά η παιδική αφέλεια...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Χάρης1/4/13 23:18

    Θα συμφωνήσω περί Λέβι με τον Desperado,τον προτιμώ κι εγώ αλλά αναγνωρίζω στο βιβλίο του Κέρτες τη δική του δυναμική,απλώς είναι άλλου τύπου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Παρασκευή15/4/13 11:06

    Αυτό το βιβλίο το έχω διαβάσει δύο φορές, μία στα γαλλικά και μιά στα ελληνικά από την σειρά των Νόμπελ. Για μένα είναι ένα άπό τα βιβλία που θα έπρεπε κάθε άνθρωπος να διαβάσει κάποια στιγμή της ζωής του. Και διαφωνώ με όσους θεωρούν οτι το (δήθεν) παιδικό ύφος αλλοιώνει την εμπειρία. Το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Ανώνυμος19/11/13 13:31

    Δεν υπάρχει κανένας εξωραϊσμός, αφέλεια ή ελαφρότητα στον τρόπο περιγραφής των βιωμάτων του. Απλά η σκοπιά που περιγράφονται, για μένα, δεν είναι αυτή της πολιτικής ανάλυσης και καταγραφής μια ιστορικής θηριωδίας (που όπως σωστά ειπώθηκε για το ολοκαύτωμα είναι χιλιοειπωμένη) αλλά αυτή της ανθρώπινης αποκτήνωσης σε κατάσταση εγκλεισμού, όπου η επιβίωση γίνεται αυτοσκοπός, εσωστρέφεια και, ενίοτε, κανιβαλισμός. Αυτή την όψη υπογραμμίζει, που είναι δυστυχώς διαχρονική και μια χαρά επίκαιρη στο σήμερα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το κείμενο του Κέρτες είναι χαμηλότονο,φωτιά που σιγοκαίει και διατηρεί την θέρμη της,έχει μυστικά ή μάλλον πολλά μη κραυγαλέα περάσματα από το φαίνεσθαι στο είναι,θα το έλεγα ανθρωποκεντρικό και όχι πολιτικό τελικά με την στενή έννοια της λέξης.Τόσο καιρό μετά και το θυμάμαι καλά,ακούω και νιώθω ακόμα την εσωτερική του αγωνία.
      Όμως από την άλλη δεν ξεχνώ ότι είναι τόσο υποκειμενική η ανάγνωση ενός κατά κοινή ομολογία σημαντικού βιβλίου,τι να κάνουμε...

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου