" Τρεις Γυναίκες ", Ρόμπερτ Μούζιλ



Μου τράβηξε προ ημερών την προσοχή ένα παλιό μου βιβλιαράκι των εκδόσεων Νεφέλη του 1985 με τον τίτλο "Τρεις Γυναίκες",το (ξανα)διάβασα και θέλω να μοιραστώ τις εντυπώσεις από τα τρία διηγήματα- "Γκρίτζα","Πορτογαλίδα" και "Τόνκα" -του Μούζιλ στον οποίο θα επανέλθω. Ο μεταφραστής τους ο Γιώργος Κεντρωτής τα αποκαλεί εξιστορήσεις κι όχι νουβέλες ή διηγήματα και μαζί με αυτή του την θέση αναπτύσσει κι άλλες δεκαεννέα στο επίμετρό του στο τέλος της έκδοσης πάνω στην θεματογραφία του Μούζιλ και στον ψυχολογικό της πυρήνα,τον ίδιο τον συγγραφέα και τις τεχνικές του γενικότερα.
Ο Αυστριακός Ρόμπερτ Μούζιλ έχει τεράστιο αφηγηματικό βάθος και ο κλιμακωτός τρόπος γραφής του δεν μπορεί παρά να ενθουσιάσει τον αναγνώστη γιατί μπολιάζει αυτή του την γραφή με υψηλή αισθητική και με εξαιρετικά διατυπωμένες-ως προς το λογοτεχνικό αίτιο ύπαρξής τους-πάμπολλες ψυχαναλυτικές παρατηρήσεις και στα τρία διηγήματα, με το ένα εξ αυτών να είναι ιδιαίτερα κοντά στις δικές μου στοχαστικές απαιτήσεις ,αυτό με τον τίτλο "Πορτογαλίδα" και το οποίο πραγματικά λάτρεψα.
Για τον Ρόμπερτ Μούζιλ μου είχαν μιλήσει παλιά κάποιοι φίλοι επειδή αυτοί γνώριζαν πολύ καλά γερμανικά και τον είχαν διαβάσει στο πρωτότυπο.Δοκίμασα με τα πενιχρά γερμανικά μου και λίγα μπόρεσα να καταλάβω από τον πυκνό και πλούσιο λόγο του.Συνειδητοποίησα μεν ότι δικαίως τον επαινούσαν τόσο αλλά έχανα όλη την μαγεία των λέξεων ψάχνοντας στο λεξικό συνέχεια και στο τέλος τον παράτησα μισοδιαβασμένο.Στο μεταξύ έκανε τηνμετάφρασή του στα ελληνικά ο Γιώργος Κεντρωτής κι έτσι έγινε γνωστός σε περισσότερο κόσμο.Καιρός ήταν.Ο  Μούζιλ είναι ένας ιδιαίτερα πυκνός,ώριμος, στοχαστικός και διεισδυτικός λογοτέχνης που το έργο του δεν ξεχνιέται .

Η ανάπτυξη των δράσεων σε κανένα από τα τρία έργα δεν σκορπίζεται άνευ λόγου και αιτίας στον ημερολογιακό  χρόνο,η δε συμπύκνωση των πιο καίριων περιστατικών από τα οποία ξεκινά την ψυχογραφική του διείσδυση ο Μούζιλ πάνω στις συμπεριφορές των υποκειμένων είναι εντυπωσιακά ευφυής κι ενώ εκείνος τα έγραψε -θα μπορούσα να πω τα συνέθεσε-το 1924 κι εγώ τα διάβασα χρόνια μετά και ξανά τώρα,αυτό δεν φαίνεται πουθενά,οι τρεις εξιστορήσεις είναι από τα πιο διαχρονικά και όμορφα διαβάσματα που έχω κάνει.Κοινό στοιχείο και των τριών εξιστορήσεων είναι η συζυγική απιστία των γυναικών ηρωίδων της καθεμιάς,απιστία που προκύπτει και συντηρείται,όσο γίνεται να συντηρείται,κάτω από συγκυρίες συγκεκριμένες τέτοιες που κάνουν εύκαμπτο το πλαίσιο δράσης όχι μόνο της άπιστης συζύγου αλλά και του άντρα,που για κάποιο λιγότερο ή περισσότερο ελκυστικό σε μας λόγο συντελεί με την απουσία του ή την ισχνότατη παρουσία του στην συντέλεση της απιστίας.

Η απιστία στην δεύτερη εξιστόρηση,στην "Πορτογαλίδα", είναι μια συνθετότερη κατάσταση απ΄ό,τι στις άλλες δυό.Εκείνη,η Πορτογαλίδα,όπως την αποκαλεί ο Μούζιλ,η ξενόφερτη δηλαδή πριγκίπισσα που κατά πως συνηθιζόταν παντρεύτηκε κι ακολούθησε τον ευγενή συζυγό της στο κάστρο και στα κτήματά του,γέννησε τα παιδιά του κι ομόρφηνε θεωρητικά την ζωή του,βιώνει στην συνέχεια μια μοναξιά αναίτια για την οποία δεν ήταν προετοιμασμένη και στην πορεία συνθέτει ένα περίεργο κράμα συζυγικής αγάπης,που συντηρείται σαν κάρβουνο κάτω από δυσδιάκριτα πλην αποκαΐδια οικογενειακής ζωής,κράμα αγάπης προς ένα λυκάκι και μια γάτα, συναισθήματα από και προς,που περιγράφονται έμμεσα μα ταυτόχρονα και ξεκάθαρα και από και προς ένα νεαρό συμπατριώτη της που έρχεται κι αυτός σαν επισκέπτης κι εγκαθίσταται επίσης ως res,το ένα από τα τρία έμψυχα αποκούμπια της παραμελημένης γυναίκας-ο λύκος,ο όμορφος νεαρός Πορτογάλος και η γάτα-αφού ο απών σύζυγος στρατηγεύοντας μετά μανίας εκτός κάστρου,εθίζεται ή αν θέλετε ξεπέφτει ή ακόμα χειρότερα βολεύεται στην ζωή του στρατιωτικού κι έχει καταλήξει αμήχανος επισκέπτης του οίκου του αυτός πρώτος.
Ο εραστής/επισκέπτης,επί τούτου θαρρώ,δεν περιγράφεται ξεχωρστά.Ο Μούζιλ γεωμετρεί καλά την συγκυρία της απιστίας χωρίς να χρειάζεται να ασχοληθεί ιδιαίτερα μ΄αυτόν.Το βάρος πέφτει στον άπιστο αν και όχι μοιχό σύζυγο και στην άπιστη και προφανώς μοιχαλίδα σύζυγο,την Πορτογαλίδα. Ουσιαστικά βέβαια άπιστοι είναι και οι δύο- ο ένας προς τον άλλο- από την ίδια αιτία,που είναι η μέθεξη του ενός,του άντρα,στην απουσία.
Η απουσία σε συνδυασμό με τα,όπως γράφει ο Κεντρωτής,θέλγη και τα ερεθίσματα των αισθήσεων τροφοδοτούν συγκρούσεις Άντρα-Γυναίκας μέσα σε μοτίβα θανάτου αφού σ΄όλα αυτός,ο θάνατος, έρχεται ως -δευτερεύουσα πάντως-λύση της σύγκρουσης άρα και της απιστίας ως κατάστασης και στα τρία αφηγήματα,στα οποία ο Μούζιλ κρατά χαρακτηριστική απόσταση ως αφηγητής από ό,τι αποτελεί τον διακρινόμενο κόσμο της δράσης των ηρώων που πλάθει.Μια ακόμα αρετή του.

Θα μπορούσα να γράψω για το καθένα από τα εξιστορήματα σελίδες και σελίδες εκθειάζοντας το ύφος,τις τεχνικές,την γλώσσα,την ίδια την κινητήρια για το καθένα έμπνευση,αναλύοντας επιμέρους ευρήματά μου από τα πρόσωπα και τις καταστάσεις,τέτοια δύναμη έχει ο Μούζιλ.Δεν υπάρχει λόγος.
Απλώς θα σταθώ ότι στο τρίτο εξιστόρημα,στην "Τόνκα",ο Μούζιλ καταπιάνεται με μιαν ολότελα διαφορετική περίπτωση απιστίας.Σ΄αυτό η πένα του φέρνει στο προσκήνιο τα αποτυπώματα ενός άλλου τύπου απιστίας αν και πάλι κι αυτή σχετίζεται με την απουσία και την φοβερή μοναξιά των υποκειμένων και σ΄αυτό η σύγκρουση είναι σφοδρότερη και οι φθορές των ψυχών μέσα στην σιωπή που τις περιβάλλει είναι διπλάσιες.Την "Τόνκα" θα την βαφτίζαμε άνετα και νουβέλα διότι είναι μεγαλύτερο το κείμενο.Το γεγονός δε ότι ειδικά αυτή έχει πλήθος ταξικών στοιχείων με έντονο ιστορικό ενδιαφέρον,μεγαλύτερο από τα αντίστοιχα στην "Γκρίτζα",στοιχεία που διαμορφώνουν ένα άλλο κάδρο αναφοράς θα  συναρπάσουν τον αναγνώστη ακόμα περισσότερο. 

Βρείτε το βιβλιαράκι,ένα μικρό είναι ,200 σελίδες και ούτε,τώρα κυκλοφορεί από το Μεταίχμιο στα 9,10 ευρώ, αξίζει να γνωρίσετε τον Ρόμπερτ Μούζιλ.

3/4:Ωραία ανάρτηση περί Μούζιλ κι από την Κατερίνα (Τοράκη) στο μπλογκ της, εδώ

Σχόλια

  1. Βιβή, μου αρέσει πάρα πολύ το κείμενό σου! Ναι, ο Μούζιλ είναι σπουδαίος. Και ο Κεντρωτής βέβαια μας έχει βοηθήσει πάρα πολύ να τον γνωρίσουμε καλύτερα. Είχα γράψει παλιότερα κι εγώ, αναφερόμενη στη νοηματοδότηση των πραγμάτων μέσω του λόγου τους (http://katerinatoraki.blogspot.gr/2011/11/blog-post.html).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Χαίρομαι που συμφωνούμε και σ΄ευχαριστώ πολύ.
    Τον Κεντρωτή τον ήξερα στο πανεπιστήμιο,ήταν φίλος φίλου κτλ κι εκείνος αρχικά,γερμανομαθής επιπέδου όντας,μου είχε πει περί Μούζιλ κι ακολούθως δυο ακόμα φίλοι,που βέβαια μιλάγαν ήδη ή μάλλον διάβαζαν τέλεια γερμανικά.
    Μετά χαθήκαμε βέβαια αλλά δεν θα ξεχάσω ποτέ το πάθος του Κεντρωτή με την λογοτεχνία,πάθος που βγαίνει και στις μεταφράσεις του.
    Πολύ ωραία η ανάρτησή σου,θα κάνω link,φαντάζομαι δεν σε πειράζει,για να διαδώσουμε λίγο τον Μούζιλ,του αξίζει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμος7/4/13 00:02

    Ανάδειξη και προβολή συγγραφέων σαν τον Μούζιλ,η καλύτερη απόδειξη της συνεισφοράς των blogs στην διάδοση της φιλαναγνωσίας.Έχουμε μπουχτίσει με τα ευπώλητα ένθεν και ένθεν.Μπράβο και στις δυό σας.
    Αντώνης Λυμπέρης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ευχαριστώ πολύ.Μια καλή κουβέντα πάντα χρειάζεται!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ανώνυμος2/12/13 22:37

    Βρήκα το Θεό μου! Είμαι 38 χρονών και τώρα ευτύχησα να ανακαλύψω τον τεράστιο Μούζιλ (διαβάζω το "ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες") ! "Οδυσσέας" και "Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο" μοιάζουν εφηβικά λευκώματα μπροστά του! Όσο για το "Τρεις Γυναίκες" θα το διαβάσω σίγουρα μόλις τελειώσω το καλύτερο μυθιστόρημα όλων των εποχών!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Τέλεια!Περιμένω το τελικό σου συναίσθημα(διότι με αυτού του επιπέδου κείμενα νιώθουμε,δεν κάνουμε μια λογική αποτύπωση,συμφωνείς;).Είναι από τις ιερές μου εκκρεμότητες ο "Άνθρωπος χωρίς Ιδιότητες",το αγόρασα πρόσφατα,δεν το είχα,αν είναι δυνατόν,αλλά δεν είμαι σε καλή φάση να το αρχίσω...

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου