" Το Στρίψιμο της Βίδας " , Χένρυ Τζέημς


Δεν προχωράει καθόλου η ανάγνωση των "Άγριων Ντετέκτιβ " του Μπολάνιο, που έχω αρχίσει και είπα να τον παρατήσω τον άτιμο τον Χιλιανό,Θεός σχωρέστον τον έρημο,και να βολτάρω σε ασφαλή -σιγά την ασφάλεια δηλαδή με το βιβλίο που διάλεξα-λογοτεχνικά μονοπάτια.Ξετρύπωσα στην βιβλιοθήκη "Το Στρίψιμο της Βίδας" του Χένρυ Τζέημς.Το έχω σε εκδόσεις Άγρα,μετάφραση του ωραίου δικού μας λογοτέχνη Κοσμά Πολίτη,και αποφάσισα να το ξαναδιαβάσω για να απολαύσω την έξοχη, πολυεπίπεδη και τόσο συνθετική γραφή του James και για να δω τόσα χρόνια μετά την πρώτη ανάγνωση αν θα μου αρέσει το ίδιο.

Λοιπόν το πασίγνωστο και πολυδιαβασμένο,θεατροποιημένο και ταινιοποιημένο αυτό βιβλίο είναι ένα καταπληκτικό,διαχρονικότατο μυθιστόρημα,που με καταγοήτευσε (πάλι).
Είναι δομημένο με θαυμαστό και πολύ εμπνευσμένο συγγραφικό τρόπο πάνω σε μια τετράγωνη κι απείρως κοινή κεντρική ιδέα:στην ιστορία μιας απλής και φτωχής γκουβερνάντας,σεμνής θυγατέρας πάστορα,που αναλαμβάνει χ-ωρίς να έχει δει προηγουμένως ούτε το σπίτι ούτε τα ίδια τα παιδιά-την φύλαξη δύο ανήλικων,που συντηρούνται από τον μοναδικό εν ζωή συγγενή τους,που δεν τα θέλει όμως μες στα πόδια του κι έτσι της τα αναθέτει εν λευκώ,πληρώνοντάς την αδρά.
Η νεαρή γυναίκα γοητευμένη,μπορεί και τρελά ερωτευμένη,με τον πλούσιο και κατά μια έννοια σπλαγχνικό προς τα ανηψάκια του αριστοκράτη δέχεται και καταφθάνει σε έναν πύργο στην επαρχία στην Αγγλία του τέλους του 19ου αιώνα,όπου και συντόμως  συγκρούεται κατά μέτωπο με τους ισχυρούς ανταγωνιστές της στην αγάπη των παιδιών,που δεν είναι άλλοι από τα φαντάσματα των δύο κακών και φθονερών υπηρετών,του Κουίντ και της δεσποινίδας Τζέσελ,που ήταν και παράνομο ζευγάρι,εννοείται, και που προηγήθηκαν αυτής στον πύργο ως φύλακες των παιδιών,του Μάιλς,ενός δεκάχρονου αγοριού που μετά τις διακοπές δεν θα ξαναπάει στο σχολείο του διότι το έχουν αποβάλει κι ενός οκτάχρονου κοριτσιού,της Φλώρας, που ανέμελο(πόσο ανέμελο;)τιτιβίζει όλη μέρα στο όμορφο εξοχικό μέρος και τα οποία παιδιά δείχνουν,διότι δεν ξέρουμε ούτε καν στο τέλος αν είναι, τέλεια, πανέμορφα,αγγελικά.
Και γιατί όλα αυτά;Τι να πρωτοσκεφτούμε πώς προσπαθεί να πει και λέει στο δια ταύτα ή σαν δια ταύτα ο Τζέημς,που μέχρι και έξοχες ταξικές μπηχτές κάνει δια στόματος του δεκάχρονου Μάιλς (!) σε σχέση με την  κατώτερη κοινωνικά αλλά από καπρίτσιο της Ειμαρμένης υπεύθυνη για την ζωή και μόρφωσή του γκουβερναντούλα;
Να υποθέσουμε λιγάκι κυνικά ότι η καημένη ταπεινούλα νταντά της βικτωριανής Αγγλίας δεν έχει παρά μόνο τα παρατημένα πλούσια παιδάκια σαν αποκούμπι ,να γαντζωθεί πάνω τους και να ζήσει μέσα απ΄αυτά μια ζωή που εκείνη δεν είχε;Διότι πώς αλλιώς και γιατί να της έστριψε,αν της έστριψε,  η βίδα;

Συμβαίνουν,βλέπετε, πάρα πολλά.Εντός κι εκτός πύργου,στη λίμνη,στο δασάκι,στον περίβολο. Άλλα μοιάζει να συμβαίνουν όντως,γι΄άλλα δεν είμαστε καθόλου σίγουροι αν συμβαίνουν ή τα φαντάζεται η γκουβερνάντα. Για τίποτα  σε γενικές γραμμές δεν μας αφήνει ο Τζέημς να είμαστε σίγουροι.Πάνω που έχουμε ερμηνεύσει κάτι,έρχεται μια εκπληκτική στην τεχνική διατύπωσής της ανατροπή όλων των δεδομένων από τον συγγραφέα,απίστευτςη συγγραφικής μαστοριάς,που μάς κάνει να αλλάξουμε γνώμη και αυτό γίνεται ξανά και ξανά.Εκεί που βεβαιωνόμαστε,εκεί ακριβώς αρχίζει κι η αμφιβολία.
Πεθαίνουμε από περιέργεια να μάθουμε πχ γιατί ο μικρός έχει αποβληθεί, ώσπου να πάρουμε όμως την πολύτιμη πληροφορία και να αρχίσουμε να την χρησιμοποιούμε σαν ένα έστω τόσο δα χρήσιμο κομματάκι στο τεράστιο ψυχολογικό βιβλίο-παζλ,που ο πανούργος ο Τζέημς καταφέρνει να χωρέσει μέσα του και σε μόλις 220 περίπου μικρού μεγέθους σελίδες μαζί με μύρια άλλα στοιχεία,που μας τα μισοφανερώνει ή κρύβει, που τα μαζεύει ή τα ρίχνει στην αντίληψή μας για να φουντώνει την αγωνία και την περιέργεια, εκείνος ακριβώς τότε αναποδογυρίζει τα πάντα και ξανακλώθει αλλιώς την γερή κλωστή μιας ιστορίας που επιδέχεται πολλές ερμηνείες και έχει να πει άπειρα πράγματα σε πολλούς και διαφορετικών προτιμήσεων αναγνώστες,παλιούς και τωρινούς,όλων- πιστεύω- των εποχών. Κοντολογίς,βιβλιόφιλοι κάθε λογής και προτίμησης(παρασχικοί,μαλαρμιστές,γκοθάδες -μούφα κι αυθεντικοί εδώ θα συζητούσαμε μέρες ολόκληρες πάνω στο είδος- νεορομαντικοί, παπαδιαμαντικοί, βικτωριανιστές,λάτρεις της λογοτεχνίας του φανταστικού,λάτρεις του τρόμου,της ποίησης,αλλά κι εσείς του ψυχολογικού,του στοχαστικού, μετακουλτουριάρηδες και ολικής αναγνωστικής αλέσεως και ό,τι άλλο,αν δεν ε΄χετε διαβάσει αυτό ειδικά το βιβλίο ,χ ά ν ε τ ε...
Όσοι δεν έχετε διαβάσει το "Στρίψιμο της Βίδας",που γράφτηκε το 1898 κι ο ίδιος ο Τζέημς είπε γι αυτό «είναι απλώς μια ιστορία φαντασμάτων», περιττό να σας το πω,αλλά θα το πω,χ ά ν ε τ ε !



Σχόλια

  1. Ανώνυμος14/4/13 10:22

    Αληθινά, δεν ξέρω τι έχει αυτό το βιβλίο που το κάνει τόσο ξεχωριστό, τόσο ιδιαίτερο. Τα έχει όλα όσα περιγράψατε (και άλλα τόσα) κι είναι τόσο μαγευτικό, παρόλο που δεν σου δίνει απαντήσεις στα εύλογα ερωτηματικά σου. Μένεις με την ομιχλώδη εντύπωση ότι διάβασες κάτι εξαιρετικό, που είναι και ψυχολογικό και φανταστικό και αστυνομικό και κοινωνικό και... και...

    Το διάβασα πριν μερικά χρόνια, (σχετικά αργά για μένα) και η γοητεία του Τζέιμς με ακολούθησε και στα επόμενά του που πήραν σειρά. (Το θηρίο στη ζούγκλα, Η εικόνα στο χαλί, Το πορτραίτο μιας κυρίας )

    ΥΓ. "Το κλειδί" του Τανιζάκι, με μια λέξη: ε ξαι ρε τι κό!
    Αχ, αυτοί οι Γιαπωνέζοι! (Το λέω γιατί λατρεύω τον Καβάμπατα.)


    κ.κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Χαίρομαι που μου θυμίσατε τον Καβάμπατα, έχω διαβάσει το "Σπίτι των Κοιμισμένων Κοριτσιών" και την "Λίμνη".Φοβερά κείμενα. Η ανάγνωσή τους όμως χάνεται πολύ πίσω στον χρόνο και συνειδητοποιώ ότι κολλήσαμε στον Μουρακάμι,καλός,πολύ καλός δεν λέω,αλλά κακώς έχουμε εγκαταλείψει τους παλιούς.Για την "Χώρα του Χιονιού" τι γνώμη έχετε;

      Διαγραφή
    2. Ανώνυμος14/4/13 16:04

      Από τα εφηβικά μου χρόνια αγάπησα την υπέροχη "Χώρα του χιονιού" του Καβάμπατα, για να διαβάσω μετά ό,τι δικό του κυκλοφορεί στα ελληνικά. (Ομορφιά και θλίψη, Η χορεύτρια από το Ιζού, Κιότο, Το σπίτι των κοιμισμένων κοριτσιών, Η λίμνη και το θαυμάσιο -αλλά εξαντλημένο από χρόνια- Ένα σύννεφο άσπρα πουλιά)

      Ο Καβάμπατα προσεγγίζει τα θέματά του με μια συγκινητική τρυφερότητα και μια ποιητική αισθητική, μάλλον ελεγειακή και εντελώς ασυνήθιστη στο δυτικό τρόπο σκέψης.

      (Σας έπεισα;)


      κ.κ.

      Διαγραφή
    3. Με το παραπάνω!Γράψατε ό,τι ήλπιζα να ακούσω.Ειδικά αυτό το
      "εντελώς ασυνήθιστη στο δυτικό τρόπο σκέψης" είναι κίνητρο από μόνο του!

      Διαγραφή
    4. Γράψατε για να ...ακούσω...Ακούω μουσική τώρα κι έκανα συνειρμικό μπερδεματάκι,χαχα...

      Διαγραφή
  2. Λοιπόν εγώ πάλι, αν και φυσικά στο τέλος έφτασα να το λατρεύω - είναι και μια μπουκιά όλο κι όλο- στην αρχή το βρήκα πολύ στριφνό. Στην πρώτη ανάγνωση, καμιά δεκαετία πριν, το είχα παρατήσει, για να καταλάβεις.

    Μην λέω βέβαια βλακείες, είναι το κορυφαίο του Τζέημς και συχνά επανέρχεται στους εφιάλτες μου (δεν ξέρω τί λέει για τα συμπλέγματα κατωτερότητάς μου ως γυναίκα αυτό....).

    Σε επαναφέρω στην τάξη, στον Μπολάνιο πίσω και γρήγορα. Ακούς εκεί....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Είμαι στο δεύτερο μισό των " ΄Αγριων".Στο χάος δηλαδή,ξέρεις...Πάντως έχει ένα αλλόκοτο, ένα ...σπαρακτικό χιούμορ ο τύπος.Δεν είναι δύσκολος αλλά είναι...δεν ξέρω τι είναι...Ο άτιμος, μ΄έχει αλαλιάσει....
      Μετά τις βιταμινούχες ενέσεις-Τανιζάκι,Χάντκε,Τζέημς-αισθάνομαι όμως καλύτερα ,σήμερα επανήλθα στην τάξη και διαβάζω πάλι τον αγαπημένο σου.

      Διαγραφή
  3. Ο Παράσχος το καταλαβαίνω,ο Παπαδιαμάντης πού κολλάει;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αααααα,το "Σπίτι της Κοκκώνας" βρε,το ξέχασες;Και ξέρεις τι άλλο σκέφτομαι τώρα; Ότι τα φαντάσματα της ελληνικής λογοτεχνίας, είναι ... εξωτερικού χώρου,άλλο ανέκδοτο,πιο...ανάλαφρα,πιο συγκινητικά, πιο...ανθρώπινα.

      Διαγραφή
  4. Ανώνυμος15/4/13 14:17

    Χιλιανός ο Ρομπέρτο

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι,σωστά,σ΄ευχαριστώ!
      Του άλλαξα και χώρα η αναίσθητη μουλάρα!Δεν φτάνει τι άλλα λέω για τον καημένο πριν ολοκληρώσω το διάβασμά του....

      Διαγραφή
    2. Νάσος15/4/13 21:30

      Έλα βρε κι εσύ,αναίσθητη μουλάρα, χαχα, αμέσως,δεν χάλασε ο κόσμος, γεννήθηκε στη Χιλή αλλά έζησε και στο Μεξικό και στην Ισπανία.

      Διαγραφή
  5. Μόλις γράψαμε για το Στρίψιμο στο ιστολόγιό μας (http://goo.gl/9IfC1x). Μία παρατήρηση μόνο. Στη μετάφραση του Πολίτη, στα τελευταία λόγια του αγοριού πριν τελειώσει η νουβέλα, το "devil" μεταφράζεται ως "διαβόλισσα". Το πρωτότυπο κείμενο γράφει το εξής:

    "Peter Quint - you devil!"

    Όπως επισημαίνουν και οι κριτικοί, αυτή η φράση μπορεί να έχει πολλές ερμηνείες. Είναι η γκουβερνάντα η διαβόλισσα (όπως επιλέγει ο Πολίτης) ή ο Κουίντ; Αν επιλέξουμε το πρώτο αναιρούμε κατά κάποιον τρόπο την πιθανότητα να πρόκειται για αληθινά φαντάσματα. Η δεύτερη περίπτωση είναι ανοιχτή και στις δύο ερμηνείες, ωστόσο, κάτι που είναι πιο "σωστό" μιας και μέχρι και σήμερα το βιβλίο ερμηνεύεται με πολλούς τρόπους (δεν νομίζω ότι τυχαία ο Τζέιμς μίλησε για ghost story). Μου κάνει λοιπόν τρομερή εντύπωση που ο μεταφραστής επέλεξε να αποδώσει την σημαντικότερη, ίσως, φράση στο βιβλίο, με αυτόν τον τρόπο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πολύ ενδιαφέρουσες οι πληροφορίες.Το ψάχνω κι εγώ τώρα.Σας ευχαριστώ πολύ.

      Δεν μπορώ να βρω στο ιστολόγιό σας την σχετική ανάρτηση,τι δεν κλικάρω σωστά;

      Διαγραφή
  6. Το σωστό link:

    http://goo.gl/9IfC1x

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου