" Ο Παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ " και " Η Αόρατη Συλλογή " , Στέφαν Τσβάιχ


Κλασσικές,πολυδιαβασμένες,ωραίες, βιβλιοφιλικές κατά έναν ασυνήθιστο τρόπο , διανθισμένες με λεπτό χιούμορ,διατυπωμένες με τεχνική δεινότητα,πυκνές,άρτιες,με πολλές αρετές και επίσης αντιφασιστική η πρώτη εξ αυτών χωρίς να το κραυγάζει,"Ο Παλαιοβιβλιοπώλης Μέντελ"και" Η Αόρατη Συλλογή",οι δυο διάσημες νουβέλες του  Στέφαν Τσβάιχ, αποτελούν ένα ολιγοσέλιδο βιβλίο στην ελληνική τους έκδοση από την Άγρα,μεταφρασμένες από την Μαρία Τοπάλη κι είναι πολύ καλή συντροφιά μερικών ωρών για κάποιον, που δεν τις έχει διαβάσει ή για εκείνον που θέλει να τις ξαναθυμηθεί.

Πιο γνωστή η πρώτη.Ο Γιάκομπ Μέντελ εβραίος Ρώσος που στα νιάτα του είχε μπει παράνομα στην Αυστρία για να μην υπηρετήσει στον ρωσικό στρατό και είχε εγκατασταθεί στην Βιέννη έχει καταφέρει να γίνει ένας ονομαστός για το μνημονικό του παλαιοβιβλιοπώλης,που με έδρα του ένα τραπέζι στο πολύκοσμο και θορυβώδες καφέ- Γκλουκ αγοράζει και πουλά παλαιά βιβλία κάθε τύπου, που αυτός και μόνο αυτός κατορθώνει πάντα να τα ξετρυπώνει, όσο σπάνια κι αν είναι.
Ο Μέντελ -ο Βιβλιομέντελος για τον αφηγητή,που είναι ο ίδιος ο Τσβάιχ-περιγράφεται,με αγάπη, όταν γνωρίζονται οι δυό τους
  • σαν ένας δίποδος κατάλογος βιβλιοθήκης
  • σαν ο αδιαφιλονίκητος βασιλεύς των καλύτερων βιβλιομνημόνων σε έναν στενό κύκλο ευλαβών
  • σαν ο μοναδικός,γιατί διάβαζε με τον τρόπο που άλλοι προσεύχονται,που οι παίκτες παίζουν κι οι μεθυσμένοι στυλώνουν ναρκωμένα τα μάτια στο κενό
  • σαν ένας προϊστορικός βιβλιόσαυρος υπό εξαφάνιση
με μια λεπτομέρεια, που απογειώνει όλη την κεντρική ιδέα:στην πραγματικότητα είναι ένας μικρός, αμόρφωτος,ναι,αμόρφωτος ανθρωπάκος, που θυμάται όμως με θαυμαστή τάξη κι ακρίβεια χιλιάδες τίτλους βιβλίων κάθε είδους,άπειρες εκδόσεις,διαφορετικές ανά βιβλιοπωλείο,χώρα κτλ τιμές, πολλαπλές χρονιές έκδοσης και ατελείωτα τέτοια στοιχεία ευρετηριακού τύπου ,μα τα οποία βιβλία δεν... διαβάζει ποτέ!

Όταν ξεσπάει ο  Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ο  Μέντελ χαμπάρι δεν παίρνει .Συνεχίζει απτόητος την  λατρεμένη δουλειά του της οποίας μια διαδικασία ρουτίνας είναι η αιτία που θα τον στείλει σε στρατόπεδο συγκέντρωσης επειδή την δεδομένη στιγμή ο δεδομένος ηλίθιος γαλονάς κάνει τον δεδομένο ηλίθιο συνειρμό που δεν μπαίνει ουδείς  στον κόπο να  επιβεβαιώσει.
Ο Βιβλιομέντελος στέλνει γράμματα σε προμηθευτές του στην Αγγλία και στη Γαλλία, χώρες που πλέον είναι εχθρικές για την σύμμαχο της Γερμανίας Αυστρία,επιστολές παραγγελιών,παραπόνων και διαμαρτυριών.
Ο εντεταλμένος λογοκριτής κι ο προϊστάμενός του,καλά κοθώνια αμφότεροι,τον ψιλοπερνούν αρχικά για τρελό αλλά μετά αποφασίζουν ότι πρόκειται για...κατάσκοπο,που με θράσος περισσό το ...ομολογεί κιόλας ότι είναι Ρώσος πολίτης εβραϊκής καταγωγής και γιατί όχι τους λέει,πού βλέπουν το κακό,διότι τι να τα κάνει τα χαρτιά υπηκοότητας αφού πια ζει τριάντα τόσα χρόνια στην Αυστρία κι όλοι τον ξέρουν κι έτσι με τέτοιους βλάκες και τόση ατυχία, τι άλλο μπορεί να περιμένει πια τον γερο Μέντελ; Tο στρατόπεδο συγκέντρωσης...Οι Γερμανοί κάνουν πρόβα τζενεράλε για τα κατοπινά τους αίσχη...
Όταν επιστρέφει  στο καφενείο δυό χρόνια μετά, είναι  αγνώριστος,τσακισμένος,δυο χρόνια αρκούν να τον έχουν διαλύσει κι αν δεν βρισκόταν ένας καλόγνωμος και  οπωσδήποτε νοήμων γαλονάς-πάντα,βλέπετε, ένας νοήμων ένστολος χρειάζεται-να αναρωτηθεί  από πού τον ξέρουν αυτόν τόσοι και τόσοι στυλοβάτες της αυτοκρατορίας , μορφωμένοι όλοι,γιατροί,καθηγητάδες και λοιποί  εξέχοντες και του ζητούν δι΄επιστολών τους ...βιβλία, ακόμα μέσα θα ήταν...Αλλά η ζημιά έχει γίνει.Αυτά που είδε ο Βιβλιομέντελος μες το ανθρώπινο μαντρί στο συρματόπλεγμα τον έχουν καταστρέψει.
Παύει να είναι  το μαγικό μητρώο των βιβλίων κι όταν αλλάζει χέρια και το καφενείο κι αγοράζεται από έναν μαυραγορίτη που πλούτισε στην πείνα, κερδοσκοπώντας φυσικά,τότε ο Μέντελ περνάει κι αυτός στον κόσμο των ψυχών.
Ο Τσβάιχ-αφηγητής βρίσκεται τυχαία στο καφέ είκοσι χρόνια μετά,το μέρος είναι αλλαγμένο μα τελικά το αναγνωρίζει,συγκινείται και αρχίζει να ρωτά ώσπου μαθαίνει την πικρή κατάληξη του Μέντελ από την καθαρίστρια του καφέ,την μόνη από το  τότε προσωπικό.
Αυτά όμως τα παραπάνω κι άλλα πολλά είναι η εξαίσια βιτρίνα της μυθοπλασίας,που στο βάθος της φιλοξενείται το αληθινό περιεχόμενο ,αποτελούμενο από σωρεία εννοιών,καταστάσεων,αγωνιών, συναισθημάτων,σύνθετων σκέψεων,υπαρξιακών αναζητήσεων,ομορφιάς,δυνατών δια ταύτα και πολλών ακόμα,που καθένας μας αξίζει να τα ανακαλύψει διαφορετικά , όπως και όπου τον οδηγεί η προσωπική του ματιά.

Την δεύτερη νουβέλα την αφήνω άθικτη στην περιέργειά σας διότι είναι εξίσου αιχμηρή , το θέμα της είναι συναφές ,καθώς ο ήρωας εδώ ,ο Χέρβαρτ, έχει γνώση και λατρεία για τα έργα τέχνης, που βεβαίως μπορεί να είναι και τα παλιά βιβλία. Ο συλλέκτης και έμπορος έργων τέχνης λατρεύει  τις συλλογές αυτές καθαυτές και η λατρεία αυτή είναι που τον εμπνέει και τον σπρώχνει, κάτω από οικονομικές και κοινωνικοπολιτικές συγκυρίες που βοηθούν, να προβεί σε ενέργειες που άνετα θα τις χαρακτήριζα υπερβατικές.

Αν λοιπόν δεν τις έχετε διαβάσει ή θέλετε,είπαμε, να τις ξαναθυμηθείτε,κάντε το!
Είναι από τις πιο χαρακτηριστικές, παγκοσμίως,νουβέλες πόρτες χρηματοκιβωτίων,που με το σωστό κλειδάκι ανοίγουν πανεύκολα και διάπλατα και αποκαλύπτουν θησαυρούς.


Σχόλια

  1. Ανώνυμος20/4/13 11:27

    Καλημέρα. Σύμπτωση! Πριν μερικές εβδομάδες είχα αναρτήσει αυτό

    http://peopleandideas.gr/2013/04/02/stefan-zweig/

    ΛΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Το οποίο χάρηκα που μου υπέδειξες ,διότι είναι ολιγόλογο-η αχίλλειος πτέρνα μου εμένα-και κατατοπιστικό κι έτσι έμαθα και την ωραιότατη σελίδα σας, που βάζω στο μπλογκοδρόμιο για να την δουν κι άλλοι.
      Ευκαιρία να πω ότι στο μπλογκοδρόμιο μπαινοβγαίνουν διάφορες σελίδες για να εναλλάσονται κι αυτός είναι ο μόνος λόγος που δεν είναι πάντα οι ίδιες,εκτός από κάποιες πολύ συγκεκριμένες που είναι μόνιμες.
      Την καλημέρα μου.

      Διαγραφή
    2. Ανώνυμος21/4/13 12:18

      Σ'ευχαριστώ πολύ Βιβή και ανταποδίδω, παραθέτοντας την ανάρτησή σου σαν σχόλιο κάτω από την δική μου. ΛΣ

      Διαγραφή
  2. Πω πω, από τα πιο τρυφερά βιβλία που έχω διαβάσει!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλημέρα!Πάντα εύστοχη στα σχόλιά σου, Κατερίνα μου,και πολύ τρυφερό,όντως.Μεγάλο προτέρημα η τρυφερότητα σε ένα κείμενο,αν δεν έχει μέτρο ο συγγραφέας,μπορεί να ξεπέσει στο μελόδραμα,δεν συμφωνείς;

      Διαγραφή
    2. Από την τρυφερότητα στο μελόδραμα... Όντως, δεν το είχα σκεφτεί, το τρυφερό μου ήρθε αυθόρμητα, έτσι νιώθω από τότε που το διάβασα, εδώ και πολύ καιρό. Όμως, ο συγγραφέας που ξεπέφτει στο μελόδραμα αλήθεια - δηλαδή αυτό που αποκαλούμε μελόδραμα γιατί έχει παραποιηθεί και η σημασία της λέξης - γράφει τρυφερά; ¨Οχι βέβαια ή όχι απαραίτητα!

      Διαγραφή
    3. Συμφωνώ,αν και έχει και το μελόδραμα,ενίοτε,τις χάρες του,μάλλον όμως αυτοί που γράφουν μελοδραματικά πχ κατά παραγγελία,οι του φασόν κοινωνικού αισθηματικού ,όπως το λέω,χαχα, δεν βγάζουν τρυφερότητα αλλά χαζοχαρουμενιά,κάπως έτσι.
      Πάντως τον (ξαν)γάπησα τον Βιβλιομέντελο,κοίτα πόσο επίκαιρο γίνεται ένα δυνατό βιβλίο.Ή πόσο αδίδαχτοι από την αισχρότητά τους παραμένουν τελικά οι άνθρωποι...

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου