"Η Γυναίκα της Άμμου", Κόμπο Αμπέ




Η πρώτη εντύπωση

Η γιαπωνέζικη λογοτεχνία διατήρησε,παρά τις επιρροές της από την αντίστοιχη δυτική και ειδικά την κεντροευρωπαϊκή,αναλλοίωτο το δικό της έντονο χρώμα.Κλείνοντας το δυτικού τύπου-και τόσο διάσημο γι αυτόν τον λόγο άραγε,αναρωτήθηκα;-μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ "Η Γυναίκα της Άμμου" το απογευματάκι της Παρασκευής προχτές , ήμουν σίγουρη ότι έτσι είναι.Αξίωμα,που λένε και στα μαθηματικά.
Το μυθιστόρημα με καταγοήτευσε,το διάβασα μια και καλή-εύκολο ήταν-και μέρες με κράτησε στην ατμόσφαιρά του.Αναζήτησα μετά και είδα το φιλμ-ενδιαφέρον- και μπορώ να πω ότι η μεταφορά τού βιβλίου είναι από τις πιο συνεπείς που έχω δει ποτέ.

Σκέψεις

Κυριακή σήμερα,που έχει καταλαγιάσει η αυθόρμητη πρώτη εντύπωση,άρχισα να μετράω τα μήπως. Μήπως έτσι μου φάνηκε εμένα,μήπως δεν κατανόησα καλά επειδή έχω τον μισό γιαπωνέζικο κινηματογράφο στο πίσω μέρος του ανατολιτικοδυτικού-ε,ναι,έτσι σαλάτα είναι τα πράγματα στα εδάφη που ζούμε εμείς-κεφαλιού μου,μήπως παρασύρθηκα σε εύκολη εικονοποίηση με τις τόσες και πολυποίκιλες φιλμικές προσλήψεις, μήπως το ένα,μήπως το άλλο...
Στο τέλος τα παράτησα τα μήπως και τα αν.Το μυθιστόρημα, όπως είπα,με καταγοήτευσε κι αυτό έχει σημασία κι ας συνεχίζω να το βρίσκω, σε πρώτη ανάγνωση, ξεκάθαρα δυτικίζον.Δεν πειράζει.

Μου τη δίνει η παγκοσμιοποίηση όσο δεν παίρνει άλλο,μα στην Τέχνη όταν γλυτώσει ο δημιουργός απ΄την σύγχυση και δεν φτιάξει ένα κακό προϊόν μαζικής κατανάλωσης αλλά καταφέρει να συνθέσει ένα ωραίο έργο προϊόν πνευματικού πολιτισμού,που όντας απλό,εύληπτο,συμπυκνωμένο να μπορεί να ξεπεράσει τα σύνορα της χώρας του,τότε δεν με ενοχλεί η επιρροή καμίας κουλτούρας σε άλλη.
Σπουδαίοι Ιάπωνες δημιουργοί,μεγάλοι συγγραφείς και στα όρια του θρύλου σκηνοθέτες,πρώτοι αυτοί,προβληματίστηκαν με την εισβολή του δυτικού πολιτισμού και στην δική τους κουλτούρα*, άλλοι αναθεμάτισαν,άλλοι την αποδέχτηκαν ως κυρίαρχο στοιχείο στην τέχνη τους,άλλοι την συνδύασαν με την ιδιαιτερότητα της σκέψης και της γλώσσας τους,με σοφό μέτρο,μα τελικά οι πιο πολλοί κράτησαν,μετά τους αναπόφευκτους πειραματισμούς,ειδικά στις δεκαετίες ΄50 κι ΄60 και παρά το μέγεθος της εισβολής αυτής,την δική τους παράδοση σε μεγάλο βαθμό,έτσι νομίζω,με εξαιρετικά αποτελέσματα.

Πίσω από κάθε δυτικίζουσα συγγραφή αλλά και δυτικότροπη ταινία υπάρχει πάντα αυτή η ιδιαίτερη γιαπωνέζικη των πραγμάτων αντίληψη την οποία περισσότερο την νιώθει ο αποδέκτης παρά την  ερμηνεύει.Υπάρχει πάντα αυτή η ξεχωριστή γιαπωνέζικη ατμόσφαιρα-καμία σχέση με εξωτισμούς και αηδίες- την οποία προσδίδει,κυρίως στην τέχνη,ο τόπος στον οποίο συμβαίνουν τα γεγονότα..
Επομένως κάθε τόπος είναι κατ΄αυτήν την έννοια ό,τι πιο σημαντικό για τους εθνικούς πολιτισμούς και με ό,τι τον απαρτίζει-με το ιδιαίτερο κλίμα,τις καιρικές του συνθήκες, τις γεωγραφικές διαφορές και την θέση του στη γη,τα δικά του γεωλογικά φαινόμενα και φυσικά την γλώσσα κι όλα όσα αυτή έχει την δύναμη να διασώζει μέσα της-μπορεί να συντηρήσει την ιδιαίτερη κληρονομιά του λαού που ζει μεν σ΄αυτόν αλλά με την τεχνολογία έχει βρει κανάλια επιρροής απ΄όλο και πρός όλο τον άλλο κόσμο.

Το μυθιστόρημα

Στην "Γυναίκα της Άμμου" η λιτή καλολογική και εν γένει αφηγηματική τεχνική και η επίσης λιτή γλωσσική διατύπωση είναι μεν πολύ πάνω από μέτριες,αλλά πρακτικά είναι αυτές ακριβώς, που ποιοτικά χρειάζεται ο δημιουργός για να παρουσιάσει καλύτερα την κεντρική του ιδέα στην οποία φωλιάζει όλη η αξία του μυθιστορήματος.
Ο Αμπέ-είτε γιατί δεν μπορεί είτε επειδή δεν θέλει,δεν το ξέρουμε,αυτό είναι το μοναδικό δικό του που έχουμε μεταφρασμένο στην γλώσσα μας- δεν ρισκάρει κανενός είδους πολυπλοκότητα στην δόμηση τού θέματός του και στην φραστική σύνθεση του κειμένου.Αρκετά στεγνά,σαν αντικειμενικό δελτίο γεγονότων,σαν χρονικό ημερολόγιο ενός που κατέχοντας την γλώσσα του περιγράφει καλά ό,τι έχει συμβεί και σαν ανάγνωση σε διανομή θεατρικού ή κινηματογραφικού έργου,αρχίζει να ρέει και να παίρνει σάρκα και οστά μια ιστορία καταπληκτική ,που είναι από την αρχή ως το τέλος της εύκολα κι έξοχα δραματοποιήσιμη.
Ακόμα και ο πιο αμύητος αναγνώστης φτιάχνει τις εικόνες καρέ καρέ ,"βλέπει" το κείμενο,κι ας σπάει λίγο το κεφάλι του αρχικά ώσπου να φανταστεί σωστά τα σκηνικά που θα στήσει στο μυαλό του και στα οποία θα αποθέτει μετά πανεύκολα ό,τι διαβάζει.Από το ίδιο το μυθιστόρημα έρχονται σιγά σιγά οι οδηγίες,τα χρώματα,τα πλάνα,το φως και η σειρά των γεγονότων.Όλα γεννιούνται από το ίδιο το μυθιστόρημα που δεν έχει δεύτερη ανάγνωση,η πρώτη αρκεί για να τα βάλει κάτω τα ζητήματα ο αναγνώστης-θεατής και να τα απαντήσει,αν θέλει κι αν μπορεί.
Σωστά αναφέρεται στην βιογραφία του,στα πλαϊνά  του βιβλίου και στο σημείωμα του μεταφραστή (εκδ.Άγρα,μετάφραση Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος) ότι ο Αμπέ φέρει έκδηλη την επιρροή του Κάφκα και άλλων σπουδαίων δυτικών πεζογράφων αλλά και του Καμύ θα τολμήσω να προσθέσω, για την σισσυφική απόχρωση στην σύλληψη της ιδέας.

Μοναξιά,ελλιπής αναζήτηση διεξόδων,λιγοστή επικοινωνία στην ρουτίνα βιοποριστικής δουλειάς και στην ενήλικη σεξουαλική σχέση,που αναλογεί στις όποιες δυνατότητες  διαθέτει για συνεννόηση ο ήρωας με τους άλλους ομοιοπαθείς του στην μεγαλούπολη,συναδελφικότητα που ορίζεται σε συνδικαλιστικά πλαίσια και μπάζει από παντού,έλλειψη ενός ανώτερου,αν υπάρχει κάτι τέτοιο σκοπού ή μιας ιδέας που να νοηματοδοτεί το γιατί υπάρχει ο ήρωάς μας στη γη και τι ακριβώς κάνει, εφήμερο και ρουτίνα χωρίς κέλυφος σε μόνιμη φάση,σ΄ένα φόντο αστικό,αυτό του Τόκιο του 1962 και μια ωραία πρωία ο ήρωάς μας,που είναι ερασιτέχνης αλλά μανιώδης και πολύ καταρτισμένος εντομολόγος, που έχει πάρει τριήμερη άδεια από το σχολείο που δουλεύει σαν δάσκαλος ,ακριβώς για να πάει μόνος και μοναχικός να ψάξει για σπάνια έντομα της άμμου,εξαφανίζεται. Εξαφανίζεται; Αυτοκτονεί; Τον  δολοφονεί κάποιος;
Ο Αμπέ δεν πέφτει στην παγίδα της αστυνομικής πλοκής,άλλη είναι η πρόθεσή του.Εμείς από την αρχή ξέρουμε ότι ο ήρωας θεωρείται άφαντος κι ότι μετά από τα επτά τυπικά χρόνια που απαιτεί ο νόμος κηρύσσεται και επισήμως.
Ο Αμπέ στο ενδιάμεσο που κυλάει βέβαια αλλιώς για τους απ΄έξω-του Τόκιο- κι αλλιώς για τους εντός του μυθιστορήματος,στους οποίους συμπεριλαμβανόμαστε κι εμείς,μας παίρνει από το χέρι και παρακολουθούμε μέσα από την αφήγηση,σε πραγματικό χρόνο και λεπτομερώς, τα όσα συνέβησαν σ΄ένα ξεχασμένο από την πολιτεία και τον θεό χωριό,που είναι σφηνωμένο μέσα σε τεράστιους αμμόλοφους κι οι κάτοικοί του δίνουν αγώνα τιτάνιο να συντηρούν τα σπίτια τους-αλήθεια γιατί δεν σηκώνοναι να φύγουν από΄κει,τι τους κρατάει,γιατί βασανίζονται και δρουν έτσι-για να μη συντριβούν από την συνεχώς και σαν θάλασσα κινούμενη άμμο.
Όταν ο νεαρός άντρας φτάσει στο χωριό τον εξαπατούν και τον κρατάνε παρά την θέλησή του, δίνοντάς (!) τον σε μια χήρα, που τα δικά της χέρια δεν φτάνουν για την εργασία, που της αναλογεί, αναχαίτισης της άμμου.Τα λιγοστά σπίτια εξαρτώνται το ένα από το άλλο και η δουλειά είναι σκληρή, καθημερινή και απαραίτητη.Αλλά γιατί το κάνουν,γιατί ζουν έτσι αυτοί οι άνθρωποι;Γιατί δεν τα παρατάνε όλα να πάνε στο Τόκιο ή σε μια πόλη κανονική τέλος πάντων;Τι τους κρατάει εκεί,πώς τολμούν να  φυλακίζουν ανυποψίαστους ανθρώπους χωρίς την βούλησή τους;Ή μήπως αυτοί οι τρελοί τύποι που μάχονται έτσι την άμμο είναι οι πιο ελεύθεροι;



Η ταινία

Στοιχεία και trailer εδώ (στο http://cine.gr/film.asp?id=709870)
Απόσπασμα και σχόλια του σινεκριτικού James Quandt πάνω στο βιβλίο  και το φιλμ εδώ  (https://vimeo.com/41039787)





* Η (προκύψασα)  παραπομπή

Θυμήθηκα μέχρι και τον Lévi-Strauss που μιλούσε για τον τεχνηέντως ενιαίο πολιτισμό του 20ού αιώνα,τον διαδεδομένο βιομηχανοποιημένα στις κοινωνίες,κυρίως με την βοήθεια της τεχνολογίας, καθώς αυτή είναι που πλαταίνει την πολιτιστική ανάμειξη των λαών μέσω της εύκολης και με τα καινούργια μέσα συγκοινωνίας και επικοινωνίας δυνατότητά της και η οποία ενοποίηση περιλαμβάνει τις διάφορες κουλτούρες και τις βιομηχανίες των ισχυροτέρων με τα καλά και τα κακά τους.Ο Lévi-Strauss βάζοντας αρνητικά στην κουβέντα την παγκοσμιοποίηση κι αποκωδικοποιώντας σωστά κατ΄εμέ την επιρροή του δυτικού πολιτισμού,αφού επικράτησε,με τα μικρά ή μεγάλα υποσύνολά του σε ολόκληρο τον πλανήτη, κάνοντας καλό και κακό ταυτόχρονα,έφτανε στο συμπέρασμα ότι αυτός,ο περιλάλητος δυτικός πολιτισμός, έχασε τελικά  την ηγετική θέση που προσδοκούσε για τον εαυτό του επειδή η πολυμορφία,η ποικιλία,το διαφορετικό,οι ρίζες και οι παραδόσεις όλων των εμπλεκομένων στην νέα διαμόρφωση πολιτισμού που να αφορά τον άνθρωπο στο σύνολό του, αποδεικνύονται -και ευτυχώς-δυνατότερες.Χαρακτηριστικό παράδειγμα κατά τον Lévi-Strauss  είναι η γιαπωνέζικη κοινωνία που παρά την αρχική εισβολή δυτισμού κράτησε το μεγαλύτερο μέρος της παράδοσής της.

ΥΓ.1
Την "Γυναίκα της Άμμου"πρέπει να σας πω ότι εξαιτίας του Read for a life την διάβασα,η πλάκα είναι ότι εκείνου δεν του άρεσε.

ΥΓ.2
Τι ολιγόλογη και σύντομη που (δεν) είμαι.Πάνω που με χάρηκα με τις λιτές αναρτήσεις για Τσβάιχ, Χάντκε,Τζέημς,Σβέβο,υποτροπίασα πάλι.

Σχόλια

  1. Τι πολυβόλο είσαι εσύ ρε παιδί μου.. Δεν προλαβαίνουμε να διαβάσουμε μια σου ανάρτηση, εσύ προλαβαίνεις να διαβάσεις κι' άλλο βιβλίο. Ανεξάρτητα του ότι εμένα δεν με συγκίνησε, χαίρομαι που σου άρεσε και φαίνεται ο ενθουσιασμός σου για το βιβλίο.

    Να πω εδώ πως εγώ το διάβασα και εξαιτίας της ανάρτησης του Ναυτίλου, ο οποίος επίσης το αποθεώνει:
    http://alexis-chryssanthie.blogspot.gr/2008/05/2.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλημέρα(κανονική),με έχει πιάσει το διαβαστερό μου,αυτό είναι αλήθεια.
      Αφενός αυτά είναι βιβλία ολιγοσέλιδα,αφετέρου εγώ είμαι άνεργη-πράγμα
      που δεν μπορώ να χωνέψω,ότι δλδ πάει το βιβλιοπωλειάκι μου κτλ κτλ-άρα έχω χρόνο μπόλικο και το διάβασμα,που έτσι κι αλλιώς ήταν πάντα στην καθημερινότητά μου,ειδικά τώρα γίνεται το ιδανικό μέσο απόδρασης.

      Ωραία η μπλογκοαλυσίδα με όλο αυτό το νταραβεράκι επηρεασμού-διαφορετικής υποδοχής του ίδιου βιβλίου κτλ,είναι ένα από τα καλά του μπλογκάρειν,ξέρεις,απαρέμφατο του ρήματος μπλογκάρω,χαχα.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου