" Το Γέρασμα ", ΄Iταλο Σβέβο

Το καταπληκτικό Κλειδί του Τανιζάκι,το ανυπέρβλητο Στρίψιμο της Βίδας του Τζέημς και το τόσο ατμοσφαιρικό Σύντομο Γράμμα για Έναν Μεγάλο Αποχαιρετισμό του  Χάντκε- διαβασμένα την ίδια βδομάδα,το ένα κατόπιν του άλλου-διαλεγμένα αυτά κι όχι κάποια άλλα,αυθόρμητα,χωρίς σκοπό ιδιαίτερο,από μιαν έντονη αν κι ακαθόριστη κι απολύτως εσωτερική παρόρμηση να καταφύγω στα παλιά και σίγουρα, φώτισαν γενναιόδωρα την πολύ απλή καθημερινότητα κι έφεραν στη βδομάδα μου,που μόλις πέρασε,μια καλοδεχούμενη,ποιοτικότατη πνευματική ανάπαυλα απ΄όλα αυτά που (δεν) συμβαίνουν στον κόσμο μας ...
Το ένα βιβλίο μού φάνηκε καλύτερο-αν και μη συγκρίσιμα,εδώ που τα λέμε,ας μην υποκύψω στον ενθουσιασμό μου αμαχητί -από το άλλο!


" Εμπειρία Φωτός ",Ελένη Πόταγα-Στράτου 2009
Κοινό τους στοιχείο το ότι και τα τρία αυτά πασίγνωστα μυθιστορήματα είναι μεν ολιγοσέλιδα αλλά πολύ ιδιαίτερα και κατά ουσιαστικό τρόπο πυκνά, μεστά,άρτια από άποψη θέματος,δομής και τεχνικής εν γένει πλευράς,γεμάτα φως, εμπνευσμένα  πονήματα εκφοράς λόγου υψηλής αισθητικής, ορατά και χειροπιαστά σε κάθε μήκος και πλάτος της γης αποτελέσματα πραγματικής Λογοτεχνίας, αυτής,που όταν βρεθείς στο Σύμπαν της σε μαγεύει και σε αιχμαλωτίζει γλυκά για όλη σου την ζωή κι αν  έχεις νιώσει την απερίγραπτη ομορφιά και δύναμή της δεν μπορείς ν΄ανεχθείς τίποτ΄ άλλο.

Σίγουρα και οι "Άγριοι Ντετέκτιβ" του Ρομπέρτο Μπολάνιο, το κύριο διάβασμά μου αυτό τον καιρό, με  τις απαραίτητες βέβαια απιστίες,είναι πόνημα με μεγάλη λογοτεχνική αξία κι αυτό,ένα μεγάλο-και δεν αναφέρομαι στις 700+ σελίδες του-βιβλίο,που συνδέει τα κρυφά και φανερά ανθισμένα μονοπάτια της παγκόσμιας λογοτεχνίας μεταξύ τους,με τρόπο θαυμαστό,με τρόπο που ακολουθεί  δημιουργικά και όχι υποτακτικά και μιμητικά μια προηγούμενη σχολή πολύ μεγάλων συγγραφέων και που η παράλληλη με άλλα σπουδαία βιβλία ανάγνωσή του οξύνει τον νου, καλλιεργεί την ψυχή, κάνει καλύτερο άνθρωπο τον αναγνώστη.
Δεν ξέρω τι θα γράψω οριστικά γι αυτό όταν το τελειώσω,προφανώς δεν έχει καμιά σκασίλα ο πλανήτης για την γνώμη μιας βιβλιομπλόγκερ σ΄ένα σημειάκι του,ούτε κι εγώ βασανίζομαι να αυτοεπιβεβαιωθώ με το μπλογκάκι μου μέσα στην κοσμοχαλασιά,ως εκεί μου κόβει,αλλά εκείνο που ν ι ώ θ ω σταθερά,σίγουρα και το ένιωθα  και σ΄όλη την αναγνωστική μου ζωή,είναι η βεβαιότητα ότι τα σοφά και σπουδαία βιβλία όλου του κόσμου,ναι,με κάνουν να σκέφτομαι θετικά και όχι ατομικίστικα,με κάνουν άνθρωπο,που θέλει να μοιράζεται το φως τους με τους άλλους, χωρίς να περιμένει τίποτα...


Οι απιστίες λοιπόν συνεχίστηκαν μεγαλοπρεπώς το Σαββατοκύριακο μα τέλειωσαν σήμερα Τρίτη 16/4 με ένα ακόμα υπέροχο βιβλίο,το "Γέρασμα",μυθιστορία τύποις αισθηματική μα στον πυρήνα της άκρως κοινωνική,του Ίταλο Σβέβο,εκείνη της β΄ έκδοσης στα 1927(η πρώτη έγινε το 1898), τυπωμένη στα ελληνικά για τις εκδόσεις Νεφέλη το 1982, σε μετάφραση Ιουλίας Τσιακίρη..
Ο λόγος του Σβέβο είναι πρώτης κλάσης,η δραματουργική αισθητική του απαράμιλλη,η εικονοποιία του εικαστικής κι όχι απλώς αναμενόμενης, καθότι ευφυούς,συγγραφικής αντίληψης.
Το "Γέρασμα"είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του και γνωστή είναι πια η ιστορία με την παραλίγο μη έγκαιρη αναγνώρισή του αν δεν γνώριζε τον Τζόυς ο Σβέβο ως δάσκαλό του των αγγλικών εκεί στην γενέτειρά του,την ατμοσφαιρική Τεργέστη,την πόλη που δίνει την κυρίαρχη εικονοποιητική πινελιά με τις τόσες της τοποθεσίες,σημεία μυστικών και ισχνών ερώτων των ηρώων,να μνημονεύονται  συνεχώς στο μυθιστόρημα.
Οι βασικοί ήρωες είναι τέσσερις και περιστρέφονται γύρω από τον κεντρικό, που είναι ο Αιμίλιος Μπερντάνι, ασφαλιστής σε μια εταιρία και λογοτέχνης τοπικής εμβέλειας,που κάτι περιμένει από την ζωή και την τέχνη του,περιμένει ,περιμένει και στο μεταξύ δεν αποκωδικοποιεί σωστά την ζωή, που έτσι χάνεται μ΄όλη αυτήν του την μίζερη μετριότητα.
Οι άλλοι είναι η γεροντοκόρη αδελφή του η Αμαλία,ασθενική και γκρίζα,όπως την αποκαλεί,ο επιστήθιος φίλος Στέφανο Μπάλι,γνωστός γλύπτης,μεγαλύτερος στα χρόνια και στην ποικίλου είδους πείρα από την ζωή και τέλος,το αντικείμενο του πόθου, η ωραία Αγγελίνα Τζάρρι.
Η όμορφη κατάξανθη και σφύζουσα από υγεία και λιγάκι επιπόλαια κι ίσως όχι πολύ έξυπνη και μορφωμένη φιλενάδα,που "παίζει" με τους άντρες της πόλης και φλερτάρει χωρίς να τους δίνεται πραγματικά,σωματικά, μα ούτε και πνευματικά,ούτε καν στον Αιμίλιο,γιατί έτσι επιβάλλει η μικροαστική και ιδιοτελής αντίληψη που έχει για την ζωή, η δική της μα και των υπολοίπων και κυρίως του Αιμίλιου.Ναι,του πιο υποκριτή αρχικά απ όλους,εκείνου που δεν θέλει να την "φορτωθεί" μ΄έναν γάμο για παράδειγμα,μα θέλει να την έχει ανέξοδη ερωμένη και που εκείνος είναι επίσης ο ίδιος δυνάστης της και του εαυτού του,ο συμφεροντολόγος, που την σπρώχνει στην αναζήτηση άλλου για σύναψη γάμου,ώστε εκείνος να την κάνει δική του επιτέλους,μα χωρίς και να την.... επιβαρυνθεί !

Το ζευγάρι συμφωνεί να πορευτεί μ΄αυτή τη τακτική,η Αγγελίνα βρίσκει εύκολα μάλλον τον κατάλληλο ανθρωπάκο,τον ράφτη Βολπίνι,που ,σημειώστε,είναι ο δεύτερος αρραβωνιαστικός κι αρχίζει ένα ψυχολογικό παιχνίδι γεμάτο σκαμπανεβάσματα κι οπισθοχωρήσεις,μικρές και μεγάλες προδοσίες,ψευδεπίγραφες συγχωρήσεις, άκαιρους συμβιβασμούς από φόβο,μικρότητα και δειλία,  που δεν θα τους βγουν σε καλό,μα και πώς αλλιώς θα μπορούσε να είναι, με τόση δολιότητα και υποκρισία να βαραίνει τις χωλές σχέσεις τους, που τις υφαίνουν με υπολογισμό,με οδηγό τα πιο ταπεινά τους, οικονομικίστικα κίνητρα,ακόμα κι αν δεν μετριούνται ακριβώς με χρήματα..

Ο Σβέβο είναι δεινός αφηγητής,διεισδυτικός,εμβριθής,λεπτολόγος,βυθίζει με υπομονή και ακρίβεια το συγγραφικό του νυστέρι σε  ενδιαφέροντα συνειδησιακά βάθη:στη ζήλεια, στην απόγνωση της μοναξιάς,στην επιπολαιότητα της κούφιας αλαζονείας και κυρίως στον ιδιοτελή έρωτα,τον ενσταλαγμένο μετά από επώδυνες συναισθηματικές διαδικασίες ποτισμένες με το σταγονόμετρο του φαρμακιού και όχι της φωτεινής αγάπης,εκείνης που δεν μπαίνει σε ζυγίσματα (οποιουδήποτε)συμφέροντος.
Στο γαϊτανάκι πολύ γρήγορα κι επιμελώς ο Σβέβο εμπλέκει κι άλλα πρόσωπα και όλοι κάτι θέλουν ο ένας από τον άλλο,σε κάτι- για να το ωφεληθούν υλικά- προσβλέπουν.
Η Αγγελίνα βγαίνει και με τον... ομπρελά και με τον ράφτη,ποζάρει για τον γλύπτη και  χαριεντίζεται με όποιον της έρχεται βολικός κι ο ήρωάς μας τελικά αποδεικνύεται ερωτευμένος, μα ζηλεύει και θίγεται η τιμή του με τα καμώματα της όμορφης,μα ποιά του τιμή του-μήπως εκείνος δεν ήταν ο νους που σκέφτηκε τον αρραβώνα-βιτρίνα,θέλει και τα...ρέστα,είναι σε θέση να κρίνει την ρηχότητα των άλλων;- κι έτσι σχεδιάζει ξανά, όλο και διαφοροποιώντας τις διορθωτικές πράξεις του για το μέλλον του με την Αγγελίνα, όμως πια το μέλλον δεν θα είναι αυτό που θέλει,καθώς η ετεροχρονισμένη βούλησή του διόλου δεν συμπίπτει με τις βουλήσεις αλλά και την ειμαρμένη των άλλων.
Και,όπως ίσως μαντεύετε,ειδικά και καταλυτικά της Αμαλίας.Που όντας η τρυφερότερη, μάλλον,ψυχή,εκείνη που δεν αποχωρίστηκε την ύστατη,προσωπική της περηφάνεια μέσα στην μοναχική της καθημερινότητα,θα γίνει η τροχοπέδη για τον Αιμίλιο και μέσα στην γκριζάδα τής ζωής και του θανάτου της είναι εκείνη που θα τον γλυτώσει από μπελάδες, που το ελλιπές ηθικό του ανάστημα δεν θα αρκούσε να τους βγάλει πέρα.

Δεν θα πω όλη την περαιτέρω ιστορία όμως,σταματώ εδώ.Η σχέση με την Αγγελίνα προχωράει μέσα στην εξαπάτηση αν κι ο Βολπίνι αποδεικνύεται πιο πονηρός απ΄αυτούς τους δυό,η δυστυχής Αμαλία συρρικνώνεται όλο και περισσότερο,ο Μπάλι παίζει κι αυτός έναν διττό ρόλο,όλα γίνονται ένα κουβάρι για περίπλοκο ιστό αράχνης,που εκείνοι τυλίγονται μέσα του.
Ο Σβέβο αναδεικνύεται-όσο προχωρά βασανιστικά το μυθιστόρημα με το κείμενο να διατυπώνεται με μεγάλη γλωσσική και τεχνική δεινότητα και οι σχέσεις όλων με όλους σκορπίζουν στους τέσσερις ανέμους καθώς από την αρχή είναι ευτελείς εξαιρετικός χειριστής όχι μόνο του λόγου αλλά και της παραμικρής,της πιο  αφανούς, λεπτομερούς, ψυχαναλυτικής παρατήρησης για την σκιαγράφηση των χαρακτήρων,που πλάθει με άνεση και σκοπό να καταδείξει την μικρότητά τους συμπονώντας τους κι εκεί μας περιμένει με άλλο ένα καταπληκτικό προτέρημα :ναι, γκρεμοτσακίζει ο Σβέβο τα ταπεινά ανθρωπάκια του,ίσως να το αξίζουν γιατί είναι έρμαια της ποταποσύνης τους και των κοινωνικών κανόνων μιας υποκριτικής εν γένει εποχής αλλά όχι,μην ξεγελιόμαστε,δεν τα μισεί,τα αντιμετωπίζει ως αυτό που είμαστε κι εκείνος και όλοι μας,άνθρωποι δηλαδή και όχι θεοί.....

Νομίζω πως διάβασα ένα πραγματικό ψυχολογικό αριστούργημα,σίγουρα θα επιχειρήσω το θεωρούμενο ως το καλύτερό του, "Η Συνείδηση του Ζήνωνα", που όλο το ξεφυλλίζω αλλά δεν το αποφασίζω .Σας τον προτείνω ανεπιφύλακτα, αν δεν τον ξέρετε ήδη.

Σχόλια

  1. Ανώνυμος16/4/13 12:15

    La coscienza di Zeno, είναι κατά τη γνώμη μου το καλύτερό του. Λητώ Σεϊζάνη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Λητώ, σ΄ευχαριστώ, το κρατάω.Δεν έχω κανένα βιβλίο του,το "Γέρασμα" το ξετρύπωσα σε άλλο σπίτι και το δανείστηκα.Άρα αφού θα αγοράσω Σβέβο ας είναι αυτό.

      Διαγραφή
  2. Ανώνυμος16/4/13 21:49

    Ναι, ναι, οπωσδήποτε αυτό! Έχω διαβάσει και το Senilita και συμφωνώ με όσα έγραψες, αλλά πιστεύω πως ο Zeno με το εκπληκτικό χιούμορ του και τα χαρακτηριστικά του Σβέβο που ήδη γνώρισες, θα σε ενθουσιάσει. Εγώ το διάβασα δύο φορές στα ιταλικά και ευχαρίστως θα το διάβαζα και τρίτη. ΛΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμος16/4/13 23:29

    Τυχεροί όσοι διαβάζουν στο πρωτότυπο έναν συγγραφέα,δεν συγκρίνεται.
    Κωστής Μπ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμος17/4/13 14:48

      Σαν μεταφράστρια θα υπερασπιστώ τον κλάδο μου και θα πω ότι υπήρξαν βιβλία που τα διάβασα σαν παιδί πρώτα σε μετάφραση και τα αγάπησα περισσότερο από το πρωτότυπο, το οποίο διάβασα αργότερα όταν είχα μάθει πια την ξένη γλώσσα! ΛΣ

      Διαγραφή
    2. Ανώνυμος17/4/13 16:51

      Καλά κάνετε!Του κλώτσου και του μπάτσου έχουν τους μεταφραστές,
      κάνουν ότι δεν βλέπουν την συμβολή τους στη διάδοση της παγκόσμιας λογοτεχνίας,ωραιότατα τα διαβάσματα στα πρωτότυπα αλλά δεν μιλάνε όλοι, όλες τις γλώσσες.
      Βάλια (αγγλικού,που λέγανε παλιά)

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου