" Η Δεσποινίδα " , Ίβο Άντριτς


Διαφορετικές χώρες και γλώσσες,τεχνικές γραφής,θέματα.Τρομερά ενδιαφέρον σαν οδοιπορικό το απανωτό διάβασμα βιβλίων με τα παραπάνω στοιχεία,μοιάζει με ωραίο ταξίδι σ΄όλη την υφήλιο με συναρπαστικές εναλλαγές στα τοπία.Αναφέρομαι στα διαβάσματά μου του μήνα,που μόλις πέρασε.Σουλατσάρισα-θα ήθελα να πω αμέριμνη αλλά κι αυτό μας το έχουν φορολογήσει οι αχρείοι και σκιάζομαι να το πω-από την Ιαπωνία ως την Γερμανία,πήγα ως την Αμερική και την Αγγλία,Ιταλία και Γιουγκοσλαβία και φυσικά Ελλάδα κι όλες αυτές οι λογοτεχνικές περιπλανήσεις με γέμισαν φως και ενέτειναν την μόνιμή μου απορία,γιατί δεν διαβάζει ο κόσμος βιβλία;Και πώς να του εξηγήσεις,τι κόσμους χάνει,όταν σου λέει ότι δεν έχει χρόνο (!) για διάβασμα;

Ο Ίβο Άντριτς για το βιβλίο του οποίου θα σας γράψω τις εντυπώσεις μου σήμερα ,Μεγάλη Τετάρτη και παράξενη Πρωτομαγιά του 2013,με πήγε στο Σεράγεβο και στο Βελιγράδι του Α΄ παγκοσμίου πολέμου και στο διάστημα που μεσολάβησε σχεδόν ως τον Β΄.
Είναι το πρώτο δικό του μυθιστόρημα που διαβάζω και ήταν καιρός να ασχοληθώ με την λογοτεχνία των γειτόνων,καλό είναι να ξέρει κάποιος ποιοί διαβιούν δίπλα του,έτσι δεν είναι;

Ηρωίδα του Άντριτς είναι η Σέρβα-σκασίλα της εκείνης,όπως διαπιστώνουμε στην συνέχεια, αν είναι Σέρβα ή Βόσνια ή εξωγήινη-Ράικα Ραντάκοβιτς.Δεσποινίς Ραντάκοβιτς , παρακαλώ.Γεροντοκόρη εποχής,ακριβώς όπως την έχουμε πιο κλισαρισμένη ως καρικατούρα στο μυαλό μας:μια ξερακιανή,άχαρη,μαυριδερή,στρυφνή,αγέλαστη γυναίκα. Και τσιγκούνα.Φριχτά κι αρρωστημένα τσιγκούνα. Ειδικά αυτό, τ σ ι γ κ ο ύ ν α .
Ο Ίβο Άντριτς κάνει μια κατατοπιστική εισαγωγική περιγραφή του σκηνικού και των προσώπων που συνέθεσε και για τις ανάγκες της ιστορίας του θα κινηθούν σ΄αυτό . Θυμίζοντάς μας παλιότερους από άποψη τεχνικής και ύφους τρόπους ανάπτυξης του θέματος ανακατεύει ρηματικούς χρόνους για να συνδέσει παρόν με παρελθόν.Ξεκινάει από το μοναχικό τέλος της Δεσποινίδας στο κατασκότεινο και κρύο σπίτι της το 1935 κι από ΄κει γυρίζει πίσω στον χρόνο για να μας αφηγηθεί καρέ-καρέ την ιστορία της ,που θα μπορούσαμε να την υποτιτλίσουμε η ελεγεία του φιλάργυρου διατυπωμένη δια χειρός Άντριτς, κλεισμένη σε οκτώ πυκνογραμμένα κεφάλαια,αρχή των οποίων είναι η ανέμελη παιδική ηλικία , η οικονομική κατάρρευση του πατέρα,τα υστερνά του λόγια κι ο θάνατός του που σηματοδοτεί την απόλυτη αλλαγή ζωής και αντίληψης της Δεσποινίδας για τα πάντα.
Σύντομη παρένθεση φωτεινού ανθρώπου που η Δεσποινίδα ανέχεται το γέλιο του,την όρεξη για ζωή και του συγχωρεί την σπατάλη του για άχρηστα πράγματα, που κατ΄εκείνον την ομορφαίνουν και γι αυτήν είναι ολότελα περιττά, είναι ο θείος από την πλευρά της μητέρας της , ο Βλάντο,που όμως πεθαίνει από φυματίωση πριν τα 25 του και έτσι μένει κυριολεκτικά μόνη της,επειδή εκείνη δεν θέλει πια τίποτα και κανέναν και το μόνο που την απασχολεί είναι ένα:να μαζέψει χρήμα,χρήμα,χρήμα με κάθε δυνατή οικονομία,ακόμα και την πιο επώδυνη κι απίθανη.
Γρήγορα γίνεται μια εκ των τοκογλύφων της πόλης . Ανέραστη,άκαρδη,σκληρή με τον εαυτό της και την ίδια της την μάνα-ένα άβουλο και καλό πλάσμα,που τα επόμενα τριάντα χρόνια θα τα περάσει δυστυχισμένα κοντά  στην τσιγκούνα γεροντοκόρη μα δίχως βαρυγκομιά-αδιάφορη για τα μικρά και μεγάλα ιστορικά γεγονότα που αλλάζουν μέσα σε μια νύχτα τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων,χωρίς καμιά πατριωτική έγνοια το μόνο που κάνει η Δεσποινίδα είναι να μαζεύει λεφτά ζώντας όλο και πιο θλιβερά και μονόχνωτα,μην υπολογίζοντας τίποτα και κανέναν.
Κανένας εξάλλου δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα μαζί της.Οι παλιοί τους οικογενειακοί φίλοι κι οι συγγενείς την κάνουν πέρα,οι ελάχιστοι συνεργάτες απ΄την εποχή του πατέρα της, που την ανέχονται αναγκαστικά, τρομάζουν κι αυτοί από το μέγεθος της φιλαργυρίας της αλλά εκείνη δεν καταλαβαίνει τίποτα!
Τα χρόνια περνάνε γκρίζα,με ανείπωτη ανέχεια κι όταν μετά τον πόλεμο βγαίνουν στην φόρα οι αθλιότητες που έχουν διαπράξει οι τοκογλύφοι,οι μαυραγορίτες και τα συναφή αρπακτικά- και φυσικά είναι κι αυτή είναι ένας από δαύτους-μετακομίζει στο Βελιγράδι, που κάνει σε λίγο ακριβώς τα ίδια!
Ενώ στην αρχή οι συγγενείς της μητέρας της τις υποδέχονται ζεστά, γρήγορα εκείνη τους δείχνει το αληθινό της πρόσωπο.Είναι αδύνατον να καταλάβουν πως και γιατί αυτή η γυναίκα, που κάποτε έζησε καλά κι ήταν ένα χαρούμενο,σοβαρό,έξυπνο παιδί, κατάντησε ως ενήλικος άνθρωπος να κυβερνάται από τόση μισανθρωπία,ασπλαγχνιά, φιλαργυρία.
Τον δάσκαλό της,ένα και μοναδικό,στην πορεία της θα τον βρει βέβαια κι αυτή.Είναι ένας νεαρός που ενσκύπτει στην ζωή της-όχι ερωτικά,δεν είναι γενναιόδωρη στον εαυτό της ούτε και σ΄αυτό-και στον οποίο -παρασύρεται ,ναι,αυτή,παρασύρεται -δίνει (!) χρήματα για δουλειές-δανεικά κι αγύριστα- κι ο οποίος καταφέρνει να την ξεγελάσει επειδή είναι ένας ,αναστημένος θαρρείς,θειο -Βλάντο στα μέτρα της,όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Άντριτς.
Την πιο συγκλονιστική στιγμή -εκεί πια που ο αναγνώστης σιχαίνεται αυτό το κούφιο ανθρώπινο πλάσμα,που είναι στην πραγματικότητα -αποτελεί η κατάρρευσή της, μετά την αποκάλυψη της εξαπάτησής της και η άδολη στοργή που της δείχνει η -τόσο ταλαιπωρημένη και βασανισμένη απ΄ αυτήν- γριούλα μάνα της...
Στοργή που δεν μπορεί ν΄αντέξει κι όταν η γριούλα πεθάνει η Δεσποινίδα θα πετάξει στα σκουπίδια (!) τα βιβλία,τα λουλούδια,το παλιό ρολόι και θα στείλει στον αγύριστο και το χαραμοφάικο γατί που η γριούλα είχε συντροφιά της...

Πολύ καλογραμμένο, αναλυτικό,με καταγεγραμμένα με σαφήνεια και αντικειμενικότητα όλα τα κρίσιμα ιστορικά γεγονότα της εποχής στην οποία κινείται η Ράικα,τα οποία  έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην γεωγραφική διαμόρφωση των Βαλκανίων, ομοιογενές, γλωσσικά κάτι περισσότερο από αξιοπρόσεκτο,με στοχασμό και κατασταλαγμένες και συνετά φιλοσοφημένες διαπιστώσεις για τον κόσμο μας, νοικοκυρεμένο.Αλλά δεν μπόρεσα ίσως να καταλάβω που το πάει,τι θέλει ο Άντριτς τελικά να καταδείξει . Από την μια κατηγορεί τους τύπους ανθρώπου σαν την θλιβερή τσιγκούνα του αλλά δεν διστάζει να στολίσει γενναία και τους άλλους,λαουτζίκο,αστούς,εξουσία.Τους πάντες!Όχι ότι δεν έχει δίκιο,έχει και παραέχει και πάλι με ψυχραιμία μην πω καλωσύνη,τα διατυπώνει τα χάλια που διαπιστώνει και στην πλευρά των υποτιθέμενων φυσιολογικών ανθρώπων.Αλλά ποιό το δια ταύτα;
Όλοι είναι σκάρτοι ή εν δυνάμει σκάρτοι,έτοιμοι να εκμεταλλευτούν τους άλλους ό,τι και να΄ναι αυτοί ,πονηροί ή κι αθώοι άρα η Ράικα- τέτοιος βόθρος που είναι η κοινωνία σύμπασα-δεν βλάπτει παρά μόνο τον εαυτό της σε τελική. Ε,και τι μ΄αυτό ; Πού στο καλό πήγε το  δια ταύτα μετά από 330 σελίδες;Να γίνουμε ή να μην γίνουμε Ράικες σ΄αυτόν τον κόσμο τον μικρό και τον μεγάλο;
Αναγνωρίζω δηλαδή την συγγραφική δεινότητα,την κλάση του δημιουργού,μάλιστα δεν βαρέθηκα διόλου,δεν το άφησα από τα χερια μου τις δυο μέρες που του αφιέρωσα , οπωσδήποτε δεν είναι ένα τυχαίο ανάγνωσμα αυτή η "Δεσποινίδα", ίσα ίσα σας την προτείνω * αλλά -μακάρι να΄ξερα ακριβώς γιατί-δεν ενθουσιάστηκα... 
Αλλιώς το περίμενα στο τέλος ,ίσως παραήταν νοικοκυρεμένο για τα γούστα μου,ίσως ευχόμουν να κάνει κάτι εξιλεωτικά επικό,βρε παιδί μου, στα ύστατα αυτή η Ράικα,δεν ξέρω...


*Μη το ξεχάσω,το μυθιστόρημα κυκλοφορεί από τις εκδ.Καστανιώτη και στην σειρά με τους Νομπελίστες,τα δεμένα μικρά βιβλία,ξέρετε για ποια μιλάω,ναι,ναι,αυτά που τα βρίσκετε με μόλις 2 ευρώ.
Εγώ είχα το χαρτόδετο από παλιά και το εξώφυλλο,που έβαλα είναι απ΄αυτό.Αλλά με 2 ευρώ δεν το συζητάω,συνιστώ επίθεση κατά μέτωπο...

Σχόλια

  1. Χαίρεται, χαίρεται. Καιρό περίμενα να ενδώσεις στον πειρασμό της Σέρβικης σχολής και ήμουν σίγουρος ότι θα το έκανες αργά ή γρήγορα. Βέβαια οι απόψεις μας δεν συμπίπτουν ακριβώς για το βιβλίο αυτό, αλλά τι να κάνεις, δεν γίνεται να συμφωνούμε παντού, το έχουμε ξαναπεί και δεν είναι καθόλου μα καθόλου κακό.

    Όσον αφορά το βιβλίο εμένα μου φάνηκε πολύ καλό. Πέρα από μια εξαιρετική γλώσσα νομίζω πως πίσω από την πλοκή στόχος, ή μάλλον, όχι στόχος αλλά πρόθεση του συγγραφέα, είναι να καταδείξει το κοινωνικό φόντο της εποχής εκείνης δημιουργώντας έναν εξαιρετικό λογοτεχνικό και πολύ ανθρώπινο χαρακτήρα (Ράιτκα). Δεν θεωρώ ότι θέλει να μας "πει κάτι" συγκεκριμένα, ίσως αν θέλεις πάλι, θέλει να μας δείξει ότι φαινόμενα και συμπεριφορές σαν αυτήν της αντι-ηρωίδας του είναι απόρροια δύσκολων εποχών, εποχών κρίσεων και κάνουν τους ανθρώπους να φέρονται αντικοινωνικά και παράλογα στην κοινή λογική.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Read,τα σκέφτηκα καλά αυτά που λες και σ΄ευχαριστώ, διότι κατάλαβα τι περίμενα, που δεν μου το έδωσε το μυθιστόρημα,ενώ το καταβρόχθισα και μόνο πολύ καλό θα το θεωρούσα.Δεν μου έδωσε ηρωική έξοδο,που -ιδού τι βγαίνει-την ψάχνω παντού,λόγω των όσων βιώνουμε,προφανώς...
      Και γιατί την ψάχνω παντού;Διότι Readάκο μου,εσύ είσαι πιτσιρίκι και σε 20,25 χρονάκια,θα προλάβεις να ζήσεις και καλύτερα, αν στο μεταξύ μας αφήσουν ήσυχους-διότι να τους στέλνουμε εμείς στα τσακίδια δεν το (πολυ)βλέπω-κι αν βέβαια έχουμε ξανακερδίσει την αξιοπρέπειά μας,όχι ότι την είχαμε ακέραιη ή αν κι όση είχαμε την εκτιμούσαμε,αλλά λέμε τώρα.Ενώ εγώ η έρημη σαν τον Ζούκερμαν του Ροθ ένα πράμα,στα 70,με ολίγην από ακράτεια και μια χουφτίτσα άνοια,τι θα κάνω,θα παλεύω τότε ακόμα με τα....ανεκπλήρωτα; ΄Aμα θα θυμάμαι δηλαδή και ποιά είναι; Μπλιαχχχχχ....

      Διαγραφή
    2. Θέμης Κ.3/5/13 01:02

      Είναι οπωσδήποτε ένα μελαγχολικό βιβλίο.Ο Read for a life έχει δίκιο, μια ηθική δικαίωση δεν θα μας πρόσθετε τίποτα.Μπορεί και να το κατέστρεφε κανοντάς το συνηθισμένο.Όσα συμβαίνουν στην Ράικα αρκούν για να καταλάβουμε αυτά που χρειάζεται ώστε να μην καταντήσουμε σαν αυτήν και τους ομοίους της.

      Από την άλλη είναι κατανοητή και η δική σας αγωνία και δική μου και πολλών,πιστέψτεμε,ότι εμείς οι πιο μεγάλοι ζητάμε το ελπιδοφόρο τέλος ακόμη και σε ένα μυθιστόρημα, επειδή ο χρόνος δεν είναι πια ο καλύτερος φίλος μας,δεν προσφέρεται για άλλες σπατάλες σε αναμονές.

      Με είχε μελαγχολήσει, θυμάμαι,πάρα πολύ η ανάγνωση αυτού του βιβλίου.Σημαντικότατος ο Άντριτς.Σας προτείνω να συνεχίσετε με αυτό που σας είπε η κυρία Τοράκη.Υπέροχο βιβλίο.
      Χάρηκα που βρήκα τα μπλογκ σας.
      Καλή Ανάσταση.

      Διαγραφή
  2. Του Ίβο Άντριτς έχω διαβάσει το Γεφύρι του Δρίνου το οποίο μου άρεσε πάρα πολύ. Αξίζει να το αναζητήσεις. Ο τύπος της δεσποινίδας πάντως μου φαίνεται ενδιαφέρων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Στο τριπάκι της σέρβικης λογοτεχνίας με έβαλε ο Read,αλλά δεν του το είπα για να μη το πάρει πάνω του,χαχα,σίγουρα τώρα που πάλι με δικό του σχόλιο κατάλαβα τι (δεν) έπρεπε να περιμένω από τον Άντριτς θα διαβάσω και άλλα του βιβλία.Μου έχει κινήσει πολύ το ενδιαφέρον ο γείτονας...

      Διαγραφή
  3. Ανώνυμος3/5/13 09:09

    Δεν το διάβασα ακόμα αν και είναι ένα από αυτά που αγόρασα από τη σειρά των νόμπελ,που την θεωρώ πολύ καλή και οικονομικότατη.Θα το δρομολογήσω όμως λόγω ανάρτησης Βιβής και σχολίου Read for a life.
    Εύχομαι καλή Ανάσταση .
    Άρης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. νανα ιωαννιδου3/5/13 13:44

    ΦΙΛΤΑΤΗ ΒΙΒΗ
    Παντα αναστημενη και παντα εμπρος στο δρομο της γνωσης του βιβλιου για να μας φωτιζεις ......
    και δεν θελω μπλιαχ για τις 75 αρες!η ζωη τοτε αρχιζει!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νανά, εσύ είσαι εκτός συνηθισμένων προδιαγραφών,από άλλο υλικό, χαχα,άσε ,ξέρω τι σίφουνας είσαι!
      Ο Ροθ που με ψυχοπλάκωσε με το μυθιστόρημά του φταίει,εμ,άντρες Νανά μου,με την πρώτη δυσκολία πέφτουν κάτω.
      Καλή Ανάσταση!

      Διαγραφή
  5. Ανώνυμος1/12/15 21:06

    Τη "Δεσποινίδα" του Ίβο Άντριτς τη διάβασα περίπου πριν 2 χρόνια και μου άρεσε. Είχα ήδη μια πρώτη γνωριμία με τον συγγραφέα το καλοκαίρι όταν διάβασα τη σειρά διηγημάτων του "Ταραγμένοι Καιροί" που μου άρεσαν πολύ λόγω της πολύ "στρωτής" αφηγητικής τεχνικής, των πολύ όμορφων περιγραφών και της πολύ εύστοχης ανάλυσης των θρησκευτικών, κοινωνικών αλλά κυρίως πολιτισμικών αντιθέσεων των λαών της Βοσνίας Ερζεγοβίνης. Η "Δεσποινίδα" είναι ένα πραγματικό κομψοτέχνημα όχι μόνο της βαλκανικής αλλά γενικότερα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας του πρώτου μισού του 20ου αιώνα. Μια τοιχογραφία εποχής που σε βάζει πολύ βαθιά στο πνεύμα της ιστορικής περιπέτειας των δυτικών Βαλκανίων όπου ακόμα και σήμερα επικρατεί αναβρασμός. Είναι κρίμα που η βαλκανική λογοτεχνία δεν είναι τόσο δημοφιλής, πραγματικά είναι μια αποκάλυψη και ο Ίβο Άντριτς αξίζει άνετα μια θέση δίπλα σε άλλους μεγάλους συγγραφείς της εποχής του όπως ο Τόμας Μαν, ο Τσβάιχ, ο Κάφκα, ο Μπροχ, ο Τζέιμς Τζόυς κ.α.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θα συμφωνήσω μαζί σας και σας ευχαριστώ για το εκτενές και εύστοχο σχόλιο.Θέλησα να συνεισφέρω με τον τρόπο μου στην άρση αυτής της αδικίας μιλώντας για τον Ίβο Άντριτς πρώτα.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου