"Ο Εξώστης " , Νίκος Καχτίτσης





Με τον "Εξώστη"του Νίκου Καχτίτση έχουν ασχοληθεί και στο παρελθόν και τώρα πολλοί υπηρέτες και "υπηρέτες" της λογοτεχνίας,προερχόμενοι από ποικίλους χώρους,φιλόλογοι,κριτικοί,ιστολόγοι κά.Εμείς στη λέσχη ξαναθυμηθήκαμε με χαρά τον Καχτίτση με αφορμή την έκδοση του 2012 από τις εκδόσεις Κίχλη,ενός ωραίου -αυτό ιδωμένο,παρακαλώ,οπωσδήποτε με εικαστική διάθεση-  βιβλίου, σε χαρτί εξαιρετικό,με τα πολλά και αξιοπρόσεκτα σχέδια της Εύης Τσακνιά,με τα μεγάλα περιθώρια στη σελίδα, που αναδεικνύουν,προστατεύοντάς το σαν κορνίζα,ένα  πλούσιο και στοχαστικό κείμενο, σκέτο πίνακα ζωγραφικής,ο οποίος θα σε γοητεύσει ξανά και ξανά και θα τον κοιτάξεις/διαβάσεις πολλές φορές,για να μπορέσεις να δεις καθαρά,κάποια μαγική στιγμή, τις πιο κρυφές γραμμές -λέξεις/φωτοσκιάσεις/φράσεις που αποτελούν την χαμηλότονη,σύνθετη και πολυεπίπεδη ομορφιά του.Γιατί ο "Εξώστης" είναι ένας πανέμορφος πίνακας.

Με τον προσωπικό όμως προσεγγιστικό τρόπο του διαβάζοντας ο καθένας μας,και, νομίζω,τελικά οι πιο πολλοί αγαπώντας το -γνωρίζοντας ή όχι ήδη τον Καχτίτση και την περί αυτόν συνεχιζόμενη μεγάλη και συνήθως ενδιαφέρουσα λογοτεχνική και φιλολογική κουβέντα-αυτό το μικρής τυπικά έκτασης μα τεράστιας δυναμικής μυθιστόρημα,πάνω απ΄ όλα  καταθέτουμε εμπειρία ανάγνωσης.
Οι αναγνώσεις του κειμένου-διότι κάλλιστα μπορεί να είναι περισσότερες από μια,εγώ μάλιστα το προτείνω αυτό - δεν συνιστούν παρά μια ξεχωριστή εμπειρία για μας,που είμαστε- γλωσσικά τουλάχιστον- Έλληνες και μας ξαφνιάζει και μας εντυπωσιάζει το κατ΄αρχάς δυτικό ή πιο σωστά το εμφανώς κεντροευρωπαϊκό ένδυμα του κειμένου , εντός του οποίου όμως η συγκεκριμένη γλώσσα δεν ασφυκτιά,δεν το έχει φορέσει σαν δανεικό κορσέ που δεν της επιτρέπει να ανασάνει,αντιθέτως συμβαίνει κάτι εκπληκτικό, η γλώσσα εδώ είναι διπλά ατόφια,επειδή ακριβώς είναι η πρωτότυπη, είναι εκείνη η πλουσιότατη στην οποία δουλεύτηκε ξανά και ξανά.
Μπορεί δηλαδή να περιγράφεται με ευρωπαϊκό ύφος,μια μάλλον ευρωπαϊκή θεματική* , κοινώς να μοιραζόμαστε με τον συγγραφέα ευρωπαϊκά καμώματα* * σε αφρικανικό αποικιοκρατούμενο σκηνικό φόντο αλλά λέξεις όπως απόγιομα ή γιομάτο ή αποπίματα ή να τη φτιάσουν,που φέρνω πρόχειρα στο νου, δείχνουν την επιρροή, που έχει δεχτεί (και) ο Καχτίτσης,των προηγούμενων-θα τολμήσω  να το ισχυριστώ-των μεγάλων πεζογράφων της γενιάς, που έχουμε συνηθίσει έστω φύρδην μίγδην να αποκαλούμε γενιά του΄30 και γίνεται πιο καθαρή πάνω κάτω από την τριακοστή πέμπτη για παράδειγμα και μετά σελίδα, οπότε η γραφή προσθέτει στο ένδυμά της οικεία για μας στοιχεία.

Η έμφυτη-διότι με το ταλέντο γεννιέσαι ,δεν στο χαρίζουν-γλωσσική ευχέρεια του Καχτίτση είναι βεβαίως αδιαπραγμάτευτη ,η ορθογράφηση δε αρκετών λέξεων κι αυτή ενδιαφέρουσα,ενίοτε επιλεγμένη από τον ίδιο-τοπείο,πέρνω,αφίνω κτλ- κι αυτό συνιστά επίσης μια θαρρετή έκφραση ιδιαίτερης προσωπικής αισθητικής αντίληψης, σθεναρά  υποστηριζόμενης απ΄το ανείπωτα ειπωμένο θέμα των τύψεων κι ανομολόγητων ενοχών του αφηγητή,ο οποίος δυσκολεύεται να τις διαχειριστεί-αν και τυπικά τις έχει επιτυχώς απομακρύνει μαζί με το σαρκίο του-σε μια χώρα της Αφρικής,που δεν κατονομάζεται ακριβώς,πάντως είναι ο επιθυμητός τόπος του εξιλεωτικού μαρτυρίου του,αν μπορεί να υπάρξει κάτι τέτοιο για καθέναν ένοχο και συμμέτοχο σε πόλεμο και που έχει πράξει ή δεν έχει πράξει ζωή και θάνατο.
Δεν μαθαίνουμε λεπτομερώς τι τον στοιχειώνει,αυτά που μας εμφανίζει ως Ερινύες του ποτέ δεν  μας αποκαλύπτονται ολοκληρωτικά αλλά και δεν χρειάζεται.
Όσα ο ίδιος μας αφηγείται είναι ικανά να καταδείξουν την ολοένα και μεγαλύτερη κατάρρευση και τον διακαή του πόθο για να δοθεί τέλος, που κι αυτό όμως συνεχώς το αναβάλει,το σχεδιάζει μεν με σπουδή μα αλλάζει τον σχεδιασμό και βρίσκεται να κλωθωγυρίζει στην αναποφασιστικότητά του,στη ματαίωση,στη βασανιστικά ανακυκλούμενη αμφιβολία,στο μέγιστο υπαρξιακό του άγχος, στη φαντασίωση μιας φυγής που δεν μπορεί να την προσδιορίσει εμποδιζόμενος (;) από την δειλία του κι ας έχει λειτουργήσει μακρόχρονα η γραφή σαν καταφύγιό του και σαν αφετηρία λύσεων..

Αναφέρθηκα παραπάνω με συνδέσμους σε μερικά πολύ ενδιαφέροντα άρθρα για τον "Εξώστη",που τα πήρα ενδεικτικά από το διαδίκτυο,μέσω της Βιβλιονέτ,κρίνοντας ότι συγκλίνουν σε περίπου ίδια συμπεράσματα αρθρογράφοι πολύ διαφορετικής οπτικής κι αυτό το αποδίδω στην εσωτερική δύναμη του  βιβλίου.
Υπάρχουν πολλά ακόμη και ίσως βοηθούν, ίσως όχι, στην πιο γρήγορη κατανόηση του Καχτίτση. Αλλά αν με ρωτήσετε τι πιστεύω κατά βάθος, θα σας πω ότι κι αν δεν διαβάσει κάποιος κανένα σχετικό κείμενο, ούτε καν το επίμετρο της έκδοσης,που φιλοξενείται στις σελίδες 143 έως και 226 του βιβλίου,θα πράξει σωστά,ίσως μάλιστα το προτιμώ επειδή έτσι θα ωθηθεί σε αυτόνομη αναζήτηση κι αυτό το βρίσκω πιο δημιουργικό,προτείνοντας οπωσδήποτε την ανάγνωση κάποια στιγμή και του μεταγενέστερα γραμμένου βιβλίου του "Ο Ήρωας της Γάνδης".


*Λέει ο ίδιος στο ξεκίνημα κιόλας της αφήγησης:
Ο κάτωθι υπογεγραμμένος, Σ. Π…, πρώην αρχαιοπώλης και ιδιοκτήτης ξενοδοχείων, και πάλαι ποτέ επιφανής κάτοικος της πόλεως Γάνδης, δηλώ υπευθύνως, και εν γνώσει των συνεπειών του νόμου περί ψευδούς δηλώσεως, ότι βρίσκομαι από ψυχολογικής απόψεως στα πρόθυρα της καταστροφής ότι οικονομικώς κοντεύω να καταρρεύσω και ότι η υγεία μου έχει κλονισθεί στο απροχώρητο. Το τελευταίο το αποδίδω όχι τόσο στα χρόνια που με πήραν, όσο στις αϋπνίες, στο άγχος που μου φέρνουν οι αναμνήσεις και οι τύψεις, και στους ρευματισμούς αρκεί να πω πως αυτή τη στιγμή που γράφω φορώ γάντια μέχρι τους ώμους και με δυσκολία σφίγγω την πένα. 


Φωτογραφία V.G.

**H κυρία Γκερέν,τι άλλο από λογής ευρωπαϊκά καμώματα προσωποποιεί ; Η κυρία Γκερέν εκεί- στην κεντρική Αφρική,στον ανυπόφορα ζεστό τόπο,εκεί που προσπάθησε να κρυφτεί και να κουρνιάσει ο αφηγητής μας κι οι ενοχέςτου,την ήπειρο με τις ατελείωτες μύγες ,τα κουνούπια,την φτώχεια και την απίστευτη εκμετάλλευση των πόρων γης και ανθρώπων και των όσων τέλος πάντων συνθέτουν ακόμα και στις μέρες μας την εικόνα της-  έχει στήσει ένα... αρωματοπωλείο στην έπαυλή της ή αν θέλετε, συντηρεί μιαν έπαυλη που εκτός από κατοικία είναι και το αρωματοπωλείο της και ντυμένη πάντα με τις ευρωπαϊκές της έξωμες τουαλέτες κυκλοφορεί σ΄αυτό  σαν μια μούσα των αρωμάτων,αιθέρια  και κομψή, στο σαλόνι-γραφείο-μαγαζί της με τις βαριές βελούδινες κουρτίνες σαλονιού και τ΄ανάκλιντρα που χρησιμεύουν για να κάθονται οι πελάτες αλλά σαν κρεβάτι για να κοιμάται η ίδια τις αργοξημέρωτες αφρικανικές νύχτες.

Σχόλια

  1. Νομίζω πως είναι από τα κείμενα που μια ανάγνωση δεν αρκεί. Μπορεί να το προσπεράσεις αν είσαι λίγο απρόσεκτος, να το ξεπετάξεις. Αλλά θα είναι κρίμα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Συμφωνώ ,είναι ένα αλλιώτικο κείμενο,μοντέρνο κατά μια έννοια,με βάθος που το αντιλαμβάνεσαι με την επανάληψη.Κρίμα που δεν τον γνωρίζουν πολλοί,ελπίζω να βοηθάμε να αλλάξει αυτό.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου