"Καλημέρα,Μεσάνυχτα",Τζην Ρυς


Το υπέροχο,πρωτοπόρο γράψιμο της Τζην Ρυς-αλλά και η καθαρή,φύσει και θέσει γυναικεία της θεματολογία,δυνατή και μαζί εξόχως ευαίσθητη-στην αδιαπραγμάτευτα αριστουργηματική "Πλατιά Θάλασσα των Σαργασσών" μου είχαν αποκαλύψει πριν χρόνια μια συγγραφέα, της οποίας ήθελα διακαώς να διαβάσω όλα τα κείμενα και να την συστήσω και σε άλλους βιβλιόφιλους.
Τα τέσσερα χρόνια που προσπάθησα να επιβιώσω επαγγελματικά, σαν ένα ποιοτικό βιβλιοπωλείο σε μια μέση-τυπικώς-γειτονιά,* σε όποιον συνέστησα την Ρυς,σε άντρες και γυναίκες φίλους (δεν λέω πελάτες, διότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι που έψαχναν εναγωνίως ένα αλλιώτικο μαγαζί,χώρο,στέκι, λέσχη ανάγνωσης κτλ στην μικρή και χαμηλού εντέλει αναγνωστικού επιπέδου γειτονιά μας αν και ψιλολυπάμαι που το λέω αυτό, γίνονταν στην πορεία και φίλοι) δεν έπεσα έξω.Η Ρυς ήταν εύστοχη πρόταση, εκείνη που κέρδιζε τους πάντες -άλλους περισσότερο άλλους λιγότερο-με την μεγάλη λογοτεχνική της κλάση αλλά και με την ποιότητα, την τρυφερότητα,με το μελαγχολικό αλλά όχι συνηθισμένο στυλ της και κυρίως με την βαθειά, αυτογνωστική,αναλυτική προσέγγιση των προσώπων στις αρνητικές καταστάσεις,που αυτά τα πρόσωπα έλκουν τα ίδια στις ζωές τους και γίνονται, οι καταστάσεις αυτές και τα πάθη που γεννούν, η αιτία όλων των δεινών τους.

Δεν ξέρω αν προσθέτει κάτι το ότι η Ρυς διδάσκεται συστηματικά στις σχετικές σχολές των αγγλόφωνων πανεπιστημίων για την ιδιαιτερότητα της γραφής της θεωρούμενη ως ανήκουσα στους μοντερνιστές .Έχω διαβάσει στα αγγλικά κάποια της διηγήματα και με γοήτευσε η γραφή της και στο πρωτότυπο.Το βρίσκω επομένως λογικό που οι φοιτητές λογοτεχνίας εντρυφούν στην εργογραφία της γιατί η αισθητική της γλώσσας που η Ρυς μετέρχεται στο πρωτότυπο και η τελική της διατύπωση σε αφηγηματικό λόγο είναι αριστοτεχνικές αμφότερες ,άκρως ποιητικές και πέρα από τα τυπικά αποδεκτά πρότυπα χωρίς να το κραυγάζουν,είναι ιδανικές για βιβλιοφιλική ανάγνωση και φιλολογική σπουδή.
Οφείλω να πω, ακριβώς εδώ, ότι η μετάφραση της Αργυρώς Μαντόγλου για τις εκδόσεις Μελάνι-αχ,αυτές οι ωραίες εκδόσεις Μελάνι,πόσο ποιοτικές είναι,πόσο από τις πιο πεισματάρες- είναι πάρα πολύ καλή και κυρίως ότι δεν ξεφεύγει από την ατμόσφαιρα που η συγγραφέας θέλησε να υπάρχει.

Το "Καλημέρα,Μεσάνυχτα" διαθέτει όλα τα παραπάνω,αναγνωρίσιμα,προσωπικά,σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικά **,χαρακτηριστικά συστατικά της γραφής της Ρυς και αν και δεν φτάνει την υποδειγματική και πολύ πιο λυρική και φευγάτη "Πλατιά Θάλασσα των Σαργασσών",στην οποία η έμπνευσή της είναι ποταμός,γοητεύει τον αναγνώστη με την στιβαρότητα της σύνθετης σκέψης,που επιστρατεύει για να μοιραστεί την βιωματική της θλίψη.
Ο τίτλος "Καλημέρα,Μεσάνυχτα" είναι παρμένος από ποίημα της σπουδαίας Έμιλυ Ντίκινσον που αξίζει να το παραθέσω στο πρωτότυπο:


Good morning, Midnight!

I'm coming home,
Day got tired of me –
How could I of him?


Sunshine was a sweet place,

I liked to stay –
But Morn didn't want me – now –
So good night, Day!



Διαβάζοντας αυτό ειδικά το μυθιστόρημα της Ρυς-από τα πρώτα της,που οι κριτικοί της εποχής το υποδέχτηκαν με περισσή μιζέρια-δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι το υπόκωφα ερωτικό,φανερά πρωτοποριακό, σαφώς λεπτεπίλεπτο,καθαρά αυτοσαρκαστικό κείμενο εμφυσήθηκε με μια πνοή τόσο ελεύθερη αν και εγνωσμένο πόνο να το ποτίζει σελίδα-σελίδα,από μια ξεχωριστή και μποέμ γυναίκα δημιουργό κατά τον μεσοπόλεμο κι εκδόθηκε το 1939 σε μια Ευρώπη στην οποία ήδη έβραζε το καζάνι του πολέμου . Μοιάζει τόσο μα τόσο σημερινό!
Όλη η κυρίαρχη αντίληψη ότι οι γυναίκες δεν είναι επαρκώς καλές συγγραφείς,για δεκάδες λόγους που έχουν να κάνουν με το φύλο τους κι όχι βεβαίως το μυαλό τους, καταρρίπτεται (και) στην περίπτωση της Ρυς θριαμβευτικά ,η οποία γράφει με πνεύμα, ύφος και διατύπωση ευφυούς λογοτέχνη του 2000+, είναι δε ένα από τα πιο ενδεικτικά παραδείγματα μυαλού που πηγαίνει δεκαετίες μπροστά από την εποχή του και της οποίας εποχής του οι κριτικοί  δεν μπόρεσαν να το παρακολουθήσουν,μη βλέποντας εκατοστό πέρα από την ανδροκρατούμενη μύτη τους,παρόλο που η Ρυς διέθετε κοινό , έχοντας εμπλακεί σε ρεύματα και συντροφιές καλλιτεχνών του μοντερνισμού και ζήσει κατά την δεκαετία του ΄20 στο Παρίσι,τεράστιο περιβόλι τέχνης τότε,τόπος συγκέντρωσης πολλών ξεχωριστών πνευμάτων.
Διαβάζω για παράδειγμα κάπου, καθώς αναζητώ πληροφορίες για την ζωή της και τα τρομερά της σκαμπανεβάσματα,αντάξια της μποέμ κουλτούρας της και φτάνοντας έτσι στους μοντερνιστές πεζογράφους :ανάμεσα στους πιο επιφανείς Ευρωπαίους συγγραφείς του μοντερνισμού είναι ο Αντρέι Μπέλι,Τζόζεφ Κόνραντ,Τζέιμς Τζόυς,  Φραντς Κάφκα,Τόμας Μαν,D.H. Lawrence  , Ρόμπερτ Μούζιλ ,  ο Μαρσέλ Προυστ , Άρτουρ Σνίτσλερ,Ρόμπερτ Γουάλσερ και Ουίλιαμ Μπάτλερ Γιέιτς.





Απορώ πραγματικά που δεν βλέπω και το όνομά της!Η Ρυς είναι μια χαρισματική συγγραφέας που τολμά να μισεί και παράλληλα να εκθειάζει, χωρίς να χρησιμοποιεί σκληρές λέξεις-βρισιές για δεκανίκια ,  διαχρονικά θέματα,σοκαριστικά για άντρες και γυναίκες:την άστεγη περιπλάνηση , το απόλυτο αλκοόλ , τον υφέρποντα αυτοκτονικό θάνατο και τον αυτοκαταστροφικό ανεκδήλωτο έρωτα,που όμως δεν προσωποποιείται σε ένα άτομο αλλά γενικεύεται σαν ιδέα  και με την εκούσια ανυπαρξία του γίνεται η άλλη ,η πραγματική όψη της μοναξιάς.

Σαν συγγραφέας, κρινόμενη πολύ αυστηρά και για την τεχνική και για την θεματογραφία της μου φαίνεται όχι απλώς εφάμιλλη σπουδαίων πεζογράφων,που η ψυχολογία σεργιανίζει στις σελίδες τους αλλά από πολλούς, πολύ πιο γνωστούς από την ίδια, είναι κάμποσες κλάσεις διεισδυτικότερη και στο επίμαχο τελικό δια ταύτα ουσιαστικότερη!Μήπως τα συνάφια της εποχής την αγνόησαν ακριβώς επειδή ήταν μια τολμηρή γυναίκα και  μάλιστα προκλητικά ταλαντούχα ;Μήπως φοβήθηκαν το ψυχογραφικό γράψιμό της το τόσο θηλυκό, ειλικρινές , προχωρημένο ακόμα κι αν τα πράγματα,στην Ευρώπη τουλάχιστον ,φαίνεται πως κάπως άλλαζαν για τις γυναίκες στην Τέχνη και στην κοινωνία ;
Μπορεί.Η ίδια όταν την ξανα-ανακάλυψαν,την επαίνεσαν,την βράβευσαν για την "Πλατιά Θάλασσα των Σαργασσών" είπε απλά για το βραβείο και την αναγνώριση:  ήρθε πολύ αργά.



Στο " Καλημέρα,Μεσάνυχτα" η ηρωίδα είναι παραδομένη στο αλκοόλ και στην συνειδητή φτώχεια και έχει αποδεχτεί από χρόνια την στραβή της ειμαρμένη,την οποία όμως προκαλεί ασταμάτητα.Δεν είναι αλήτισσα,μα δεν υποτάσσεται και φυσικά δεν σταυρώνει δουλειά ,φίλους και τόπους.Φεύγει συνεχώς,δραπετεύει απ΄όλα επιθυμώντας να το σκάσει κυρίως από τον πιο μύχιο εαυτό της,πράγμα που δεν μπορεί.
Είναι η Σάσα Τζάνσεν, μια κουρασμένη Αγγλίδα στα σαράντα και χρόνια της πια που επιστρέφει στο Παρίσι  ύστερα από πολύχρονη και επώδυνη απουσία και προσπαθεί με λιγοστά δανεικά από τους λιγοστούς φίλους της να ζήσει ξανά εκεί και να περισώσει κάτι, ανακαλώντας τοποθεσίες, λέξεις, πρόσωπα, μνήμες-ούτε κι αυτή δεν ξέρει καλά καλά τι και γιατί ακριβώς-μην τολμώντας να αυτοκτονήσει αν και αυτό επιθυμεί , ειρωνευόμενη τον δειλό εαυτό της ότι είναι πια τόσο μάταιη η ζωή της, που έχει όλο τον χρόνο για να την τελειώσει, χωρίς να βιάζεται (!) καν να την αλλάξει και να την (ξανα)ζήσει.
Είναι μόνη και μοναχική,πίνει ακατάπαυστα,παίρνει υπνωτικά χάπια για να ξεχαστεί και να κοιμηθεί, κοιτάζει με τρόμο το πρόσωπό της- που γερνάει-στους καθρέφτες των φτηνών ξενοδοχείων που καταλύει, κάνει παρέα με άλλους πληγωμένους και φτωχούς αλλά όχι χυδαίους ανθρώπους, ξένους στο Παρίσι όπως αυτή,συμπορεύεται με ανασφαλείς ζιγκολό σαν τον ωραίο Ρενέ αν και αρνείται να ξεγελάσει τον εσωτερικό της πόνο με τις ερωτικές διεξόδους που ακόμα κι έτσι όπως έχει καταντήσει της προσφέρει, αυτολυπούμενος, χαμένος,μόνος και δυστυχής κι αυτός.
Έχει μια χαμηλότονη περηφάνεια η Σάσα σαν ηρωίδα και ένα σεμνό ηθικό μεγαλείο στην ολοένα και μεγαλύτερη πτώση της στην πνευματική άβυσσο,εκεί που την φέρνει όλο και πιο κοντά το ποτό και η λύπη,χωρίς τα οποία όμως δεν λειτουργεί σαν προσωπικότητα ! Κοιτάζει με δέος την νιότη της η Σάσα αλλά και με επίγνωση της ευθύνης της-στοιχείο που συγκινεί βαθύτατα τον αναγνώστη-να απομακρύνεται όλο και περισσότερο ενώ εκείνη-σαν θεατής του εαυτού της- ροκανίζει τον χρόνο με συντροφιά το καταπονημένο σαρκίο της, που το ποτό δεν του επιτρέπει να επιχειρήσει καμία αντίσταση στα γηρατειά,ούτε να γλυκάνει με την ωριμότητα της εμπειρίας την επερχόμενη οριστική άλωσή του από τον χρόνο και την φθορά.


"Wide Sargasso Sea:Jean Rhys and Antoinette Cosway"
Arin Fay,2006,πυρογραφία και ακρυλικά

Στο τρίτο κεφάλαιο της αφήγησης,το πιο σύντομο του 200σέλιδου σπαραχτικού μονολόγου της, το ύφος αλλάζει,γίνεται επί τούτου, θεωρώ, πιο τυπικό και οριζόντιο , ώστε να μάθουμε επιτέλους με λεπτομέρειες πότε και πως δημιουργήθηκε,ποιά ακριβώς είναι η ανεπούλωτη πληγή που κουβαλάει η ψυχή της:ένας δυστυχισμένος γάμος με έναν επιπόλαιο αν και όχι μοχθηρό άντρα,που αναζητούσε κι αυτός διαρκώς την φυγή και ο απρόσμενος θάνατος ενός παιδιού,που εκείνη δεν το καλοήθελε,που φοβόταν πως θα την καθηλώνει και ερχόταν ακάλεστο στην θολή ζωή και στην ασταθή οικονομική της κατάσταση,μα που πληγώνεται από την απώλειά του γιατί θα μπορούσε ίσως να το αγαπήσει,να δώσει και να πάρει αγάπη από αυτό, πιθανότητα που την αντιλαμβάνεται μετά από όλα όσα άλλα ευτελή,της έχουν χαρακώσει την ψυχή.
Η αυτογνωσία και οι ενοχές για τα πολλά και το τίποτα της ζωής της την κυριεύουν, την συντρίβουν. Είναι εκατό φορές χειρότερα όταν ξέρεις πολύ καλά πόσο χαμηλά έχεις πέσει και ακόμα χειρότερα το πόσο δεν επιθυμείς να ανέβεις πουθενά,  απλούστατα γιατί στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία κορυφή εξάγνισης και επιστροφής,παρά μόνο οι τεχνητές της ψευδαισθήσεις.

Ξαναειπωμένα πράγματα στο σκληρό 2013 τώρα πια, θα μου πείτε.Μη βιάζεστε.Η Σάσα Τζάνσεν δεν είναι μια ιδιοτελής αλκοολική looser τηλεοπτικής σαπουνόπερας ή φτηνού μπεστσέλερ για καψούρηδες ανεγκέφαλους, που περιμένει την συμπόνια σας κι έναν αριθμό ΑΑ.
Κάθε άλλο.Είναι μια ανώτερη διαχρονική ανθρώπινη ύπαρξη ,μια εύθραυστη, αληθινή ψυχή που μπορεί κάλλιστα να είναι πανανθρώπινη προβολή στο παρελθόν ή στο μέλλον ενός αενάως διαστελλόμενου λογοτεχνικού Σύμπαντος,που κινείται χωρίς εμείς,οι τοσοδούληδες, να χρειάζεται να κάνουμε κάτι-ο,τιδήποτε-γι αυτό.


* γελάστε και καγχάστε ελεύθερα,κανένα πρόβλημα,για γέλια είμαστε σαν λαός έτσι κι αλλιώς
**Η Rhys κάποτε είχε δηλώσει, "I have only ever written about myself."








Σχόλια

  1. Τέλειο άρθρο για την αγαπημένη μου συγγραφέα Τζην Ρυς. Και δεν βλέπω και το όνομα του αρθρογράφου. Πολλά συγχαρητηρια.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εννοείτε το δικό μου;Είναι Βιβή Γεωργαντοπούλου.Αν αναφέρεστε σε κάποιον άλλον πείτε μου για να σας απαντήσω.Χαίρομαι που η Ρυς σας αρέσει.Την αγαπώ πολύ και μακάρι να συμβάλω λιγάκι στην διάδοση του έργου της.

      Διαγραφή
    2. Σας απαντώ ετεροχρονισμένα γιατί μόλις τώρα τυχαία είδα την ανάρτησή σας. Αναφέρομαι ακριβώς στο δικό σας άρθρο για αυτήν την τόσο ξεχωριστή συγγραφέα. Πολλά συγχαρητήρια και πάλι. Να είστε καλά :)

      Διαγραφή
    3. Ευχαριστώ,να΄στε καλά.Η Ίνγκεμπορ Μπάχμαν σας αρέσει;Για κάποιον,συνειρμικό προφανώς,λόγο μα δίχως να την συγκρίνω με την Ρυς σκέφτηκα να σας την προτείνω.

      https://lesxianagnosisbiblioudegas.blogspot.gr/2013/08/blog-post_5.html

      Διαγραφή
    4. Καλησπέρα ! Και πάλι τυχαία είδα την ανάρτησή σας. Κάτι μου λέει το όνομα ίσως παλιότερα να είχα διαβάσει κάτι. Ωστόσο θα ψάξω τα βιβλία της. Και πάλι ευχαριστώ πολύ :)

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου