"Ιστορία Αγάπης και Σκότους" , Άμος Οζ . Α΄

 Στην ίδια  θάλασσα,στους ίδιους τόπους.Ξανά και ξανά. 


Η "Ιστορία Αγάπης και Σκότους" (ωραία έκδοση του Καστανιώτη που έχει εξαντληθεί*,τι κρίμα, αλλά αξίζει να αναζητηθεί σε φίλους,παλαιοβιβλιοπωλεία και παζάρια), βιβλίο κυριολεκτικά και θεματικά ογκώδες που το ψάχνω καιρό και επιτέλους το δανείστηκα από την Ανδριανή που είναι μέλος της λέσχης Degas,κλείνει σε 733 πυκνογραμμένες σελίδες ολόκληρη την σύγχρονη ιστορία του Ισραήλ, αυτοβιογραφικά βιωμένη από τον συγγραφέα Άμος Οζ,ο οποίος  μέσα από την διαδρομή της ευρύτερης οικογένειάς του- και από την πατρική,τους Κλόζνερ και από την μητρική γραμμή,τους Μούσμαν- μοιράζεται, με τον καθένα από τους αναγνώστες του ξεχωριστά, τα σχεδόν μυθώδη στις μέρες μας, ίσως και παρεξηγημένα και οπωσδήποτε ανακατεμένα με τυφλές πολιτικές θεωρίες και προπαγάνδες εκατέρωθεν, πάντως εξαιρετικά δύσκολα και σκληρά κομμάτια της εποχής εκείνης, ειδικά λίγο πριν τον Β΄Παγκόσμιο, οπότε αρχίζουν να έρχονται δειλά και συνάμα συστηματικά στα πατρώα εδάφη ,ζώντας πολύ φτωχά στην πλειοψηφία τους και όσο ακόμα εκεί κάνουν τις ίντριγκές τους οι Άγγλοι και να συγκροτούν, εκείνοι,οι προσερχόμενοι από ολόκληρη την Ευρώπη,με τον ένα ή τον άλλο τρόπο το κράτος του Ισραήλ,χωρίς να έχουν απόλυτη εβραϊκή κουλτούρα και μόρφωση αλλά σαν Ρώσοι,Τσέχοι,Γερμανοί,Νορβηγοί κτλ,πόσο γελοίο και τραγικό ταυτόχρονα....

Ο Οζ ανεφοδιάζει εμπνευσμένα και συνεχώς ένα ποτάμι εξαιρετικού λόγου με εναλλασσόμενα, τριτοπρόσωπα και πρωτοπρόσωπα, αριστουργηματικά αφηγηματικά πηγαινέλα στις εποχές κυρίως από το 1920 και 1930 στα 1960 και 1970,εποχές ανασυρμένες με χιούμορ,ειλικρίνεια,αγάπη και περίσκεψη από τα παιδικά του χρόνια ή παρμένες αυτούσιες από τις διηγήσεις συγγενικών του προσώπων,όπως για παράδειγμα της θείας του Σόνια ,της μικρότερης αδερφής της μητέρας του,η οποία θεία ιστορώντας, με τρόπο απλό και λαϊκό τολμώ να πω,ξετυλίγει ατελείωτα κουβάρια κι άλλα κουβάρια και πάλι από την αρχή φτιαγμένα από οικογενειακές, προσωπικές αλλά τελικά και συλλογικές μνήμες ,συναισθήματα και αποτυπώσεις ζωής που ξεριζώθηκε βίαια και άδικα και σύρθηκε στην περιπλάνηση αφού ευτελίστηκε και ταπεινώθηκε και ρίχτηκε στα ναζιστικά σκυλιά και προφανώς στο τέλος δεν βρήκε ή δεν θέλησε να βρει το ίδιο εύφορο έδαφος για να μεταφυτευτεί χωρίς προβλήματα και να προκόψει ειρηνικά.
Η ηλικιωμένη πια γυναίκα,έχοντας βιώσει αμέτρητους θανάτους και κυρίως την αυτοκτονία της χαρισματικής Φάνια,μητέρας του ίδιου του Οζ-κομβικό γεγονός σε όλη την αφήγηση- κάνει με παράλληλη εξιστόρηση μια κάθετη στην θλίψη αυτογνωστική εφόρμηση κι έναν φιλτραρισμένο από την οικογενειακή ιστορία απολογισμό- τι έγινε , πως,γιατί κι αν άξιζε τον κόπο κι αν και πως πληρώνουν το τίμημα και κάποιοι άλλοι,εξίσου προδομένοι άνθρωποι που κι αυτοί δικαιούνται να έχουν την πατρίδα τους-και συντρίβει με τον πιο όμορφο ανθρωπιστικό τρόπο τα ήδη εύθραυστα όρια ανάμεσα στην πολιτική και την πραγματική ζωή των ανθρώπων και διατυπώνει με λίγα και μεστά λόγια την αλήθεια των λέξεων όνειρο και ειρήνη, που αυτή και μόνον αυτή,η ειρήνη,  είναι το πολύτιμο σποράκι και που ούτε εκείνοι οι κακοπαθημένοι και κυνηγημένοι,που γύρισαν πίσω δεν μπόρεσαν να δουν να μεγαλώνει κι αυτό συνέβη για μιαν ακόμα φορά,αυτή την φορά, καθαρά,από δικό τους φταίξιμο.


Ο καταπληκτικός  Άμος Οζ, διά στόματος θείας Σόνια ,αλλά και του δικού του ως παιδιού και μετά εφήβου στο κιμπούτς,σκληρό ή νοσταλγικό τρόπο μετερχόμενος , ανακατεύοντας παλιά και μεταγενέστερα της εγκατάστασης οικογενειακά και κοινά γεγονότα και ιστορικοπολιτικά χρονικά, όλα σαν ένα παρελθόν που χάνεται βαθιά στον χρόνο και αναβιώνει μα δυσκολεύεται να συμφιλιωθεί με το παρόν στην προγονική γη , που στο μεταξύ κατοίκησαν και την διεκδικούν και οι άλλοι,διατυπώνει ή καλύτερα ουρλιάζει με συγκινητική ευθύτητα πολλές από τις συγκλονιστικότερες αλήθειες που έχω διαβάσει σε λογοτεχνικό δημιούργημα,σε ένα βιβλίο, που είναι και δεν είναι ιστορικό μυθιστόρημα, δοκίμιο, αυτοβιογραφία, εκτενές χρονικογράφημα, ημερολόγιο σκέψεων ή δεν ξέρω τι άλλο,το οποίο πάντως- ό,τι και να΄ναι- δεν είναι ούτε κατά διάνοια συμβατικό , πρόχειρο, μελό -ξέρετε, του στυλ οι καημένοι οι Εβραίοι,το ολοκαύτωμα,το τούτο, το εκείνο κτλ-και κυρίως δεν είναι προβλέψιμο.



https://www.youtube.com/watch?v=KPoTSIbf2_Y



Έγραφα πριν μερικές μέρες ότι δεν εύρισκα τα επαρκή και κατάλληλα λόγια να κάνω μια ανάρτηση αντάξια του βιβλίου και μ΄αυτήν να σας δελεάσω να το αναζητήσετε και να το διαβάσετε .
Συνεχίζω και τώρα να μην έχω λόγια και δεν χρειάζονται άλλωστε, έτσι νιώθω.Αν αυτά τα σκόρπια εδώ που γράφω, χωρίς να τα δευτεροσκεφτώ, κινήσουν το ενδιαφέρον σε κάποιους και ασχοληθούν εκείνοι και με τα τεχνικά και καλολογικά στοιχεία του, καλώς.
Προσωπικά το θεωρώ περιττό,πρόκειται για το βιβλίο ζωής ενός λαού, που έχει μισηθεί όσο κανένας άλλος πάνω στην γη και έχει ποτίσει και μεταλλαχθεί ενδεχομένως κι αυτός πια από το μίσος που βίωσε. Όλη η βιωματική (αληθ)ιστορία μπαίνει με το ειδικό βάρος του θέματός της πάνω από τις  όποιες γλωσσικές και υφολογικές  τεχνικές , αναζητήσεις πρωτοπορίας,απόπειρες νεωτερισμού  και ό,τι άλλο ενδιαφέρει εξιδεικευμένα ως προς την δομή του βιβλίου, το οποίο όμως είναι ζωντανό,σου μιλάνε οι ήρωές του,βλέπεις τα σπίτια τους στις πόλεις της ευρωπαϊκής χώρας από την οποία ξεριζώθηκαν,είσαι στο Ρόβνο και ξαφνικά περπατάς μαζί τους στις αυλές των σπιτιών που έφτασαν και στα φτωχικά κουζινάκια που μαγείρευαν το εβραϊκό γεύμα του Σαμπάτ και έτσι ένα τέτοιο βιβλίο δεν μπορεί να διαβαστεί  παρά συναισθηματικά, υποκειμενικά,αυθόρμητα,χωρίς προϊδεάσεις, προκαλώντας μυριάδες σκέψεις ακόμα και στον πιο νηφάλιο αναγνώστη,ο οποίος βεβαίως και θα υποκλιθεί στον Οζ ,από τις πρώτες κιόλας σελίδες, έκθαμβος από την πολύ μεγάλη κλάση του συγγραφικού του ταλέντου,αυτήν που συναντάμε σε όλα του τα κείμενα αλλά που εδώ είναι σαφώς η πιο σημαντική του δομική ύλη η οποία συνδέει πολύ γερά τα επιμέρους περιεχόμενα της πρώτης και δεύτερης και πολλοστής ανάγνωσης, που σαν φλούδα πάνω στην φλούδα, βιβλίου- κρεμμυδιού, ανοίγει και αποκαλύπτει και ξανά από την αρχή,κι αυτό είναι κάτι που το κάνει επί τούτου ο Οζ: επαναλαμβάνει, με πιο ισχνό και σύντομο τρόπο, πράγματα που έχει ήδη γράψει και μια και δυό φορές για να τα συνδέσει ,προφανώς, με αυτά που πρόκειται να ακολουθήσουν αλλά και να τονίσει την σημασία τους.

Ο Άμος Οζ-για να προλάβω τους φανατικούς και τους καχύποπτους-δεν δικαιολογεί την σημερινή ισραηλινή πολιτική αλλά δεν αποκηρύσσει το βαρύτατο ιστορικό παρελθόν και το όραμα του δικού του λαού και καλά κάνει.
Η "Ιστορία Αγάπης και Σκότους", από τον τίτλο της και μόνον, ας θεωρηθεί από τον σκεπτόμενο αναγνώστη σαν ένα νοητό φανάρι διάσχισης ενός, νοητού κι αυτού, τεράστιου και πολύβουου και συνεχώς εν κινήσει και φυσικά πολύ επικίνδυνου δρόμου σε μια ιστορική και πανάρχαια γωνίτσα της γης,πολύ,πάρα πολύ κοντά μας,στην ίδια θάλασσα,δρόμου που καταλήγει σε μια διχάλα,ναι,την γνωστή,αυτή που υποθέσατε και που είναι τόσο, μα τόσο δύσκολο, ηθικά και πρακτικά, να ξέρεις σε ποιά της κατεύθυνση θα διαλέξεις να βαδίσεις και θα είσαι ευτυχισμένος και ασφαλής χωρίς να βλάψεις τους συνανθρώπους σου.



* ευτυχώς δεν ισχύει,επανεκδόθηκε με την ευκαιρία της επίσκεψης του Οζ στην Αθήνα.

Σχόλια

  1. Νίκος31/7/13 15:22

    Άκουσα ότι το βιβλίο αυτό θα γυριστεί και σε ταινία.Καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό.Νίκος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νίκο, δεν ασχολούμαι πια με την πιστότητα ή όχι μιας ταινίας απέναντι στο βιβλίο,που την προκάλεσε,ειδικά αν ο ίδιος ο συγγραφέας δώσει την συναίνεσή του. Αυτός κατ΄αρχάς οφείλει να προστατεύσει το έργο του,άμα ξερογλείφεται για τα λεφτά ή την δόξα όμως τι να λέμε εμείς....
      Επειδή πάντως συνεχίζεται το βιολί- να μην έχει σχέση συνήθως η ταινία με το κείμενο ή να είναι κακή σαν ταινία αυτή καθαυτή- εμένα πλέον δεν με απασχολεί,κοιτάζω τι γίνεται μόνο με το βιβλίο.

      Διαγραφή
  2. Ανώνυμος29/8/13 20:30

    Καταπληκτικό βιβλίο και μεγάλος συγγραφέας πράγματι αλλά εμείς ας είμαστε επιφυλακτικοί,ας μην πέσουμε αμαχητί στην παγίδα της ειρηνικής λογοτεχνικής προσέγγισης.Το Ισραήλ της πραγματικότητας,αυτό το κράτος που δεν θυμάται τα βάσανά του και εξοντώνει αθώους είναι πολύ μακριά από τα ωραία που γράφει ο Οζ.Λυπάμαι που σας το λέω αλλά είναι η πραγματικότητα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Και τι να κάνω δηλαδή,την κουφή στο ότι και οι Eβραίοι δικαιούνται μια πατρίδα;Δεν είναι μονομερώς απάνθρωπο αυτό το δράμα εκεί κάτω-τι εκεί κάτω δηλαδή,δίπλα μας γίνεται-και δεν μιλάω για το απρόσωπο μιλιταριστικό Ισραήλ αλλά για τους ανθρώπους,πόσος ξεριζωμός πια γι αυτή τη φυλή,πόσο μίσος;
      Ούτε ψύλλος στον κόρφο μας,αυτό λέω και πάνω που σκέφτομαι ότι εμείς τουλάχιστον έχουμε μια πατρίδα κλαίω που την ξεπουλάνε κι αυτήν οι μεσίτες και μεις κοιμόμαστε,τι άλλο να σας πω τώρα....

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου