"Ας με Λένε Γκάντενμπαϊν" , Μαξ Φρις





"Ας με Λένε Γκάντενμπαϊν":μυθιστόρημα ιδιαίτερου ύφους και πολύ ενδιαφέρουσας αφηγηματικής δομής, γραμμένο στις αρχές του 1960 -εκδόθηκε το 1964 -από τον γερμανόφωνο Ελβετό συγγραφέα Μαξ Φρις ,του οποίου η σημαντικότατη συγγραφική συνεισφορά στην παγκόσμια λογοτεχνία αναζητείται, δυστυχώς και αυτή,με το φανάρι του Διογένη , στριμωγμένη ανάμεσα σε επιλογές του σημερινού,μέσου αναγνωστικού κοινού,σταθερά στραμμένες σε σεναριακών προδιαγραφών μυθιστορίες,τι κρίμα, αλήθεια,τι κρίμα,να μην μπορεί πια να διαβάσει ο τηλεκπαιδευμένος σε σκουπίδια  μέσος αναγνώστης, συγγραφείς σαν τον Φρις.

"Ας με Λένε Γκάντενμπαϊν" : ψυχογραφικό παραλήρημα συναισθημάτων που παραπέμποντας στον Κίρκεγκωρ και με πρόσχημα μιαν ερωτική ιστορία-απλή στον πυρήνα της-ρίχνει γέφυρες σε άλλα έξοχα βιβλία σαν το "Κουτσό" του απαράμιλλου Κορτάσαρ-για μένα τουλάχιστον-ως προς την διαφορετικότητα της τεχνικής της διατύπωσής τους σε σχέση μάλιστα με τα τότε ήδη πρωτοπόρα λογοτεχνικά ρεύματα και διακρίνοντας τον κοινό παρονομαστή τους , που είναι - συν πλην - η δεκαετία του φοβερού εκείνου ΄60 , οπότε αμφότεροι , ένας Νοτιοαμερικάνος που βρίσκεται στο Παρίσι κι ένας Ελβετός που κουβαλάει όλη την μεταπολεμική, θα έλεγα καλύτερα μεταγερμανική , Ευρώπη στα πλούσια λογοτεχνικά του μπαγκάζια, αποτυπώνουν με υπέροχες και εύστοχες φράσεις και λέξεις την προσωπική τους οδύνη, που δεν είναι μόνον η ερωτική, στην οποία μοιάζει να στέκονται πιο πολύ,  αλλά η καθολική της ύπαρξής τους και της αντίληψής τους για τον κόσμο, μέσα στις πολλαπλές αναταραχές του οποίου αναζητούν την ατομική τους ταυτότητα , φοβούμενοι την αρρώστεια,τα γηρατειά,την μοναξιά,τον θάνατο.

"Ας με Λένε Γκάντενμπαϊν":εντέλει μια προσωπική αφήγηση ενός δυτικού άνδρα,που το συναίσθημα και η υπαρξιακή περιπλάνησή του αφορούν όμως όλους μας και την οποία περιπλάνηση συνθέτει ο υποψήφιος αφηγητής της σαν να στέκεται μπροστά σ΄έναν καθρέφτη,αλλάζοντας μορφές και ρούχα,  προβάροντας γκριμάτσες για να ενισχύσει ή να αποδυναμώσει εναλλακτικά τις προσωπικότητες που υποδύεται,χωρίς να νοιάζεται αν τον βλέπουν,πως,πότε ή όχι και ποιοί.

"Ας με Λένε Γκάντενμπαϊν" :μια λογοτεχνική ματριούσκα,με πολλά "παιδιά", που την αποκάλυψή τους ο Φρις δεν την αφήνει εντελώς στην θετική ή αρνητική διάθεση του (μυημένου,επαναλαμβάνω) αναγνώστη αλλά επεμβαίνει και δείχνει τους τρόπους διατήρησης μιας παράλληλης δεύτερης και τρίτης ανάγνωσης,που θα στηρίξει νοηματικά την πρώτη,με τρόπο ψύχραιμο,εξομολογητικό, περίπου σαν να προσφέρει το πολύτιμο υλικό του σε συνεδρία ομάδας,που συμπάσχει επειδή πρώτα έπασχε,άρα τώρα κατανοεί, επομένως εξηγεί σε όλους και έτσι καθένας ανασυνθέτει το κομμάτι που τον αφορά από την αρχή,μια υγιέστερη και καλύτερη αρχή.
Το ευκτέο πετυχαίνοντας και το προσδοκόμενο δηλαδή , από ένα βιβλίο τέτοιας σπανιότητας.


Η γραφή του Φρις είναι ιδιαιτέρως πειθαρχημένη κι εκπονεί το θέμα με αξιοζήλευτη συγγραφική μαστοριά σε περίπου 435 σελίδες.Ο ήρωάς του εδώ, αυτός που σηκώνει το βάρος του θέματος, δεν είναι ούτε σαν τον μπερδεμένο τεχνοκράτη ήρωά του Βάλτερ Φάμπερ του "Homo Faber",που καθίσταται από λογής συγκυρίες θύμα και θύτης της Ειμαρμένης του σε μια συγκλονιστική ιστορία ακούσιας αιμομειξίας,ούτε όμως σαν τον "Στίλερ", από το ομώνυμο μυθιστόρημα, που πολλοί λένε ότι αποτελεί με τα άλλα δυο τριλογία, αν επιλέξουμε-ισχυρίζομαι εγώ,επιτρέψτε μου- προσέγγιση που θα εστιάσει στο φιλοσοφικό ή πιο σωστά στο φιλοσοφούμενο κομμάτι της γραφής του και στα τρία αυτά,οπότε θα τα θεωρήσουμε αυτόνομα μυθιστορήματα στα πλαίσιατριλογίας,που φλερτάρει πότε υπαινισσόμενη και πότε ευθέως με τον υπαρξισμό και την αναζήτηση του έμφυλου εγώ.

Στο "Ας με Λένε Γκάντενμπαϊν" ο Φρις φτιάχνει έναν ήρωα που συμπεριφέρεται πολυπρόσωπα όχι επειδή είναι ας πούμε τρελός. Κάθε άλλο.Αυτοσυστήνεται, επειδή αυτός είναι επίσης ο αφηγητής, ως Γκάντενμπαϊν και μας εξηγεί γιατί επιλέγει να τον θεωρούν οι άλλοι τυφλό παίρνοντας και ιατρική βεβαίωση επ΄ αυτού, αφού στήσει ολόκληρη εξαπάτηση γιατρού και υπηρεσιών και προχωρά στο πως η σχέση-γάμος του με την Λίλα έχει τα σκαμπανεβάσματα που έχει.
Δεν είναι όμως μόνον Γκάντενμπαϊν,γίνεται και διανοούμενος Έντερλιν,ένας καθηγητής που τρέμει την αρρώστεια αλλά δεν διστάζει να μεταμφιεστεί και σε μυθικό Φιλήμονα. Μεταμορφώνεται δηλαδή συνεχώς ως τα αρσενικά μέρη ενός εύθραυστου ζευγαριού, που το πλάθει με δυτικής προέλευσης πολιτισμικά υλικά και στο οποίο διανέμει ρόλους που εφευρίσκει,είτε σαν Γκάντενμπαϊν είτε σαν Έντερλιν,σκαλίζοντας αρχέγονα δράματα κυρίως αποδομεί το θηλυκό του κομμάτι ,την Λίλα ως Λίλα ηθοποιό, Λίλα τυχαία γυναίκα, Λίλα που γνωρίζει ή αγνοεί αν είναι ή δεν είναι τυφλός ο Γκάντενμπαϊν, Λίλα πρώην σύζυγο του Σβόμποντα αλλά και Βακχίδα και Καμίλλα, λαϊκή νεαρή γυναίκα, μανικιουρίστα επισήμως, που στην πραγματικότητα κερδίζει τα προς το ανεξαρτήτως ζειν σαν πόρνη κτλ




Έχει υποστηριχθεί από μελετητές του Μαξ Φρις ότι η  σχέση του με την Αυστριακή λογοτέχνιδα Ίνγκεμπορ Μπάχμαν είναι αυτή που τον ενέπνευσε αλλά και τον στοίχειωσε επί χρόνια ,ώστε να σκιαγραφήσει σπαρακτικά την Λίλα,σχεδόν σαν Εύα στο πλευρό του Αδάμ του,του Γκάντενμπαϊν ή και του Έντερλιν.


With a little help from my friends,έτσι δεν λέει το ασματάκι;

Επειδή τον τελευταίο καιρό βαριέμαι απίστευτα να γράφω για τα βιβλία που διαβάζω κι έτσι όταν το επιχειρώ γίνομαι ακατάληπτη κι εσωστρεφέστερη του συνήθους φτιάχνοντας αναρτήσεις- γρίφους, κατανοητές καλά απ΄ όσους  ήδη γνωρίζουν τα βιβλία,στράφηκα στα έτοιμα άλλων,εκλεκτά βεβαίως, αλλιώς -και το λέω με τα σωστά μου αυτό-δεν θα τα καταδεχόμουν.
Αφού αναφέρω λοιπόν, ότι στο  "Ας με Λένε Γκάντενμπαϊν" την πολύ καλή μετάφραση έχει κάνει, για τις εκδόσεις Μελάνι*,η Μαρία Τοπάλη κι έχει γραφτεί από την Σώτη Τριανταφύλλου πρόλογος στα πλαίσια του οποίου η δεύτερη προχωράει ακάθεκτη στις συστάσεις της για τον Φρις και σε βάθος του έργου του (έχει μεταφράσει υπέροχα το "Homo Faber" και το "Μακρύ Σαββατοκύριακο στο Λονγκ Άιλαντ") κάνοντας αντιστοίχιση με τον Αντονιόνι για παράδειγμα ανάμεσα στα άλλα, προσθέτοντας  ενδιαφέρουσες σκέψεις-κλειδιά για τον ανήσυχο αναγνώστη, δανείζομαι ασυστόλως ωραίο υλικό:

1.Απομονώνω από το πολύ ενδιαφέρον κείμενο, εδώ,της Σώτης Τριανταφύλλου το παρακάτω:
γράφει ακόµα το βιβλίο που ξεκίνησε το 1960, µε τον τίτλο Το όνοµά µου ας είναι Γκάντενµπαϊν,όπου χωρίς αµφιβολία η Λίλα είναι εµπνευσµένη από την Μπάχµαν.
Η Μπάχµαν θεώρησε τη Λίλα «καρικατούρα»: όταν κυκλοφόρησε το µυθιστόρηµα, οι δυο τους είχαν ήδη χωρίσει πικρά κι ο «Γκάντενµπαϊν» άρχισε ν’ αναφέρεται στα γραπτά της Μπάχµαν ως «το αιµοσταγές βιβλίο».Ήταν εξοργισµένη, αλλά αυτό δεν φαίνεται παρά µόνο στα κείµενα που εκδόθηκαν µετά τον θάνατό της.Ο Μαξ Φρις γράφει τον Μάιο του 1963 στον φίλο του Βίκτορ Άερνι ότι η Μπάχµαν είχε διαβάσει µια πρώτη εκδοχή του κειµένου και ότι του είχε εκθέσει τις εντυπώσεις της, αφού είχαν ήδη χωρίσει οριστικά: «ήταν αξιοθαύµαστο και µεγάλη βοήθεια για µένα”. Αλλά πάλι δεν φαίνεται τόσο ευχαριστηµένος. «Το βιβλίο – έχω στ’ αλήθεια κάποιους φόβους να το δείξω στο κοινό. Όµως, αν δεν το κάνω δεν θα απαλλαγώ ποτέ απ’ αυτό».
Να πώς έχει περίπου το πράγµα: Ο Τέο Γκάντενµπαϊν συναντά στην αρχή των περιπλανήσεών του «µια φρικτά ξεπλυµένη ξανθιά, [...] µια νεράιδα» (νεύµα στο διήγηµα της Μπάχµαν «Νεράιδα πάει» [Undine geht]), πρόκειται όµως για έναν δευτερεύοντα χαρακτήρα, µια πόρνη µε το όνοµα Καµίλλα. Το δικό του βάσανο είναι η Λίλα, που τη µια είναι σύζυγος, την άλλη ερωµένη: ηθοποιός, αριστοκράτισσα από τη Βενετία, δόλια ή αθώα, ανάλογα τη φάση της ιστορίας, που ο Γκάντενµπάιν δοκιµάζει «σαν ρούχο». Τυφλωµένος από τη ζήλια, παριστάνει τον τυφλό για να διατηρήσει την αξιοπρέπειά του. Το βιβλίο ολοκληρώθηκε ενώ η Μπάχµαν βρισκόταν στο διπλανό δωµάτιο του διαµερίσµατος στη Ρώµη.

2.Από την Σώτη Τριανταφύλλου το άρθρο της και εδώ, για την σχέση της παραλλαγής  ανδρικού ρόλου που ο Φρις ονομάζει Έντερλιν με τον Κίργκεκωρ.

3.Aπό τον αγαπητό μου NO14ME όλη την έξοχη περσινή του ανάρτηση.

*Τί να πω για τις εκδόσεις Μελάνι και την ωραία τους αποκοτιά, μέσα σε τέτοια εκδοτική θολούρα,να εκδίδουν (και)Μαξ Φρις!Και Τζην Ρυς!Συγχαρητήρια;Μπράβο;Ο Θεός βοηθός; Όλα αυτά;Δεν θα πω τίποτα.Ευτυχώς υπάρχουν οι λεγόμενοι μικροί οίκοι σ΄ αυτόν τον τόπο.Ευτυχώς.
Δεν απαξιώνω κανέναν-καταλαβαίνω και τις ανάγκες και τα ανοίγματα του καθενός που ασχολείται με εκδόσεις ειδικά ετούτη την περίοδο -αλλά γι αυτούς τους λατρεμένους Δαβίδ του χώρου έχω άλλη αγάπη, συγχωρείστε μου την...

Σχόλια

  1. Πονηρούλα,με τέτοια δανεικά κομμάτια που εγώ ας πούμε δεν θα καθόμουν να αναζητήσω και τώρα τα έχω έτοιμα γίνεται ακόμα καλύτερη η δική σου υπέροχη ανάρτηση.

    Επιχειρώ Στίλερ.Άστα να πάνε.Θα επανέλθω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νικολέτα6/2/14 16:52

      Καλοπιάσματα για δανειστική Γιαννάκη;

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου