"Περίπτωση Φράντσα",Ίνγκεμπορ Μπάχμαν




Με το δυνατό ,μελαγχολικό και εσωστρεφές ψυχογραφικό της αφήγημα "Περίπτωση Φράντσα" η Αυστριακή ποιήτρια Ίνγκεμπορ Μπάχμαν ζωντανεύει με σαμανικό τρόπο στο χαρτί, τις τελευταίες μέρες μιας νέας γυναίκας σε απόγνωση ,η οποία λίγο πριν ξεμπερδέψει οριστικά με την ζωή της ή η ζωή (της) ξεμπερδέψει με κείνην- ζωή που έχει αναλωθεί για έναν τιποτένιο άντρα- παρουσιάζεται ό,τι κι αν κάνει σαν να στέκεται αμετακίνητη μπροστά σ΄έναν νοητό καθρέφτη χωρίς ίχνος μακιγιάζ στο πρόσωπο επιτέλους και να ανακαλύπτει τον πιο μύχιο ,ανέγγιχτο εαυτό της, συνειδητοποιώντας  ποιά είναι η  πραγματικότητα . Παίρνει τότε την ύστατη απόφαση να μην αφήσει τίποτα και κανέναν πια να καλύψει με άλλα ψέματα αυτήν την δύσκολα και με πόνο κατακτημένη αλήθεια και ορμητικά γαντζώνεται στην επιθυμία της να γλυτώσει,να σωθεί,να ζήσει.

Η ηρωίδα τής Μπάχμαν,η 33χρονη Φράντσα Ράννερ-Τζόρνταν άφησε ημιτελή την ζωή της , παράτησε οικογένεια,σπουδές και ό,τι άλλο μπορούσε ,ίσως,να έχει δικό της και χωρίς φωτεινό άστρο ζωής να την συνοδεύει θα πεθάνει τελικά με τρόπο που δεν μπορεί να τον μαντέψει και να τον περιμένει ο αναγνώστης αν και ξέρει από την αρχή ότι έτσι θα γίνει . Στρεφόμενη στον αδελφό της και ζητώντας βοήθεια κινείται με τρόπο που ξεγελάει, ως το τέλος σχεδόν και τον αναγνώστη και τον εαυτό της ,ότι μπορεί να γλυτώσει.
Όμως η Φράντσα είναι γενικότερα μια ιδιαίτερη περίπτωση,χωρίς όρια,είναι διαφορετική από παιδί και έλκει πολυεπίπεδη ιδιαιτερότητα στην ζωή της σε όλα τα πράγματα,με κορυφαίο και καταλυτικό γεγονός τον γάμο με τον διάσημο ψυχίατρο,καθηγητή και μέλος της βιεννέζικης ελίτ,Λέοπολντ Τζόρνταν,  που την γοητεύει, όταν εκείνη είναι φοιτήτριά του στο πανεπιστήμιο και αφότου την παντρεύεται,αν και κατά πολύ μικρότερή του, της διαλύει μεθοδικά την προσωπικότητα καθώς την χειρίζεται σαν ένα πείραμά του,σαν διαρκές κλινικό φαινόμενο, που αυτός μελετάει εκ του ασφαλούς μέσα στο σπίτι του και με την άνεσή του και που δεν είναι η πρώτη αλλά η τρίτη φορά που το κάνει και που η ερωτευμένη και κολακευμένη Φράντσα της επαρχίας και της εφηβικής φτώχειας και δυσπραγίας δεν έχει πιστέψει λεπτό ότι είναι απλώς το τρίτο του θύμα-πείραμα ,το καλύτερο μεν αλλά και τίποτα παραπάνω.
Η Φράντσα είναι το απεχθές,διότι την μισεί στην πραγματικότητα, αλλά το πιο αξιόλογο και μαζί πιο βολικό ή καλύτερα άμεσα κι εύκολα χειραγωγήσιμο υψηλού επιπέδου αντικείμενο μελέτης και όχι πόθου, ούτε αγάπης ανθρώπινης καν,που ποτέ είχε. Την υποβάλει σε λογής ψυχαναγκασμούς και καταστάσεις που την εμφανίζουν ως άρρωστη και φέρνουν θεραπείες για ψυχικές διαταραχές που κι αν δεν έχει τις αποκτά και την φτάνει σε οριακό σημείο απόγνωσης δέκα χρόνια μετά, αφότου έχει πια αποκοπεί κι από τον μικρότερο στην ηλικία αδελφό της τον Μάρτιν , με τον οποίο πέρασαν μαζί δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια σε μια αυστριακή επαρχία ,χωρίς γονείς, υπό την ελλιπή επίβλεψη ενός παππού που τα είχε ψιλοχαμένα και μιας γιαγιάς, που ήταν σαν να μην υπήρχε.
Ο Μάρτιν δεν θέλει αρχικά να εμπλακεί στην τωρινή ζωή της όταν παίρνει το απελπισμένο της τηλεγράφημα ,έχει αλλιώς στήσει την δική του και σ΄αυτήν αν και δεν είναι ούτε συναρπαστική ούτε όμως διαλυμένη,η Φράντσα, παρ΄όλη την τεράστια παιδική αδελφική τους αγάπη δεν γίνεται να έχει πια πρωτεύουσα θέση, ουσιαστικά εξ αιτίας της δικής της καταστροφικής επιλογής.Ο Μάρτιν είχε καταλάβει μεν από την αρχή τι τέρας ήταν στην πραγματικότητα ο αισχρός Τζόρνταν  -"Απολίθωμα" τον αποκαλεί συνέχεια-αλλά οι αντιδράσεις του είχαν προσκρούσει ανεπιτυχώς στον τοίχο του πλαστού και μονομερούς έρωτα , που έφτιαξε σαν σκηνικό εργασίας του ο καθηγητής κι έχτισε μέσα του την  ανύποπτη Φράντσα.


εμπνευσμένο από το έργο "Malina" της Ingeborg Bachmann,
ακρυλικό της Christel Bak-Stalter (2004)
Εμείς μαθαίνουμε κυρίως την ιστορία της Φράντσα πριν τον Τζόρνταν αλλά από ένα και μόνο περιστατικό, από τα όσα μας αφηγείται η συγγραφέας, που συμβαίνουν στην διάρκεια του θλιβερού γάμου καταλαβαίνουμε ότι τα υπόλοιπα περιττεύουν κι ότι  η Φράντσα δύσκολα θα σωθεί,ό,τι και να αποφασίσει ο αδερφός της,γιατί αυτή η γυναίκα έχει- εκτός των υπολοίπων- βιώσει την απώλεια ενός παιδιού και η επιθυμία της για την τύχη του νεκρού εμβρύου, ιερού κομματιού της σάρκας της,είναι συγκλονιστική,αυτό που ζητάει δεν το χωράει το δυτικό μυαλό μας γι αυτό μίλησα πιο πάνω-μεταφορικά- για σαμανικό τρόπο.

Τελικά τα δυο αδέρφια ξανασυναντιούνται κι εμείς, έχοντας μπει στην ατμόσφαιρα της Μπάχμαν από τις πρώτες σελίδες,το ξέραμε ότι έτσι θα γινόταν,η αγάπη του Μάρτιν για την Φράντσα ήταν η συνθήκη,η προϋπόθεση για να γραφτεί αυτό το αφήγημα.Αφού μείνουν λίγο στο χωριό τους ,στην παλιά τους αγροικία που έχει περάσει στην ιδιοκτησία του Μάρτιν φεύγουν μαζί για το ταξίδι στην Αίγυπτο, που ο Μάρτιν το είχε κανονισμένο,αλλιώς βέβαια και για άλλους λόγους, δικούς του επιστημονικούς και προσωπικούς ,αλλά τώρα το εντάσσει στην προσπάθειά του σωτηρίας εκείνης, που υπήρξε αδερφή, φίλη,συντρόφισσα στα καλά και στα δύσκολα παιδικάτα,υποκατάστατο μάνας.
Το ταξίδι και οι καλές και κακές,οι φορτωμένες αλλά και οι λιγοστές ξέγνοιαστες  στιγμές τους στην ζεστή, ξένη,μυστικιστική Αίγυπτο καταλήγει να γίνει και για τα δυο αυτά πρόσωπα της μυθιστορίας της Μπάχμαν * η πιο στενή πύλη της ζωής τους, που δεν θα μπορέσουν να την περάσουν με επιτυχία και οι δυό.

Γρήγορων ρυθμών,ωραίο βιβλίο,με ξεχωριστό,όχι ακατάληπτο γράψιμο,με εμπνευσμένη διάθεση σκοτεινής ποίησης να καραδοκεί στις λέξεις,με μισοτελειωμένες προτάσεις- ερωτικούς υπαινιγμούς, με ασαφείς και γι αυτό ημιτελώς λυτρωτικές δηλώσεις και πράξεις ιδιωτικές της Μπάχμαν αλλά αποδιδόμενες εύστοχα στους ήρωές της, με αρνήσεις να κυριαρχούν ως ευρήματα συγγραφικά, με δεκάδες τσαλαπατημένα εγώ να παρελαύνουν αποκαλυπτικά,με ετεροδιηγητικές αναφορές σε απορρίψεις ζωών και ήττες ατομικές και κοινωνικές που διαδέχονται η μια την άλλη έχοντας διαφορετικό βάρος και συνέπειες για το καθένα από τα δυο αδέλφια,και τέλος με μιαν υπέρμετρη, υπέροχη αδελφικότητα που γίνεται καθολική αγάπη, που δεν έχει πεταχτεί στα απόβλητα του χρόνου αλλά και που παρά το αναζωπυρωμένο μεγαλείο της δεν μπορεί πλέον να αναποδογυρίσει θεματικά την υπερίσχυση ενός συγκεκριμένου τέλους,το οποίο προδιαγραφόταν για έναν μοναδικό άγγελο σαν την Φράντσα, κυνηγημένο από την αρχή.



* Την Ίνγκεμπορ Μπάχμαν θέλησα να την γνωρίσω σαν λογοτέχνιδα, όταν διάβαζα το βιβλίο "Ας με Λένε Γκάντενμπαϊν" κι έψαχνα λίγες παραπάνω από το περιεχόμενο ενός τυπικού βιογραφικού πληροφορίες για τον Μαξ Φρις, συγγραφέα ιδιαίτερα εσωστρεφή που με εκφράζει ιδιοσυγκρασιακά πάρα πολύ με τον (ενίοτε δύσκολο) τρόπο που (περι)γράφει , οπότε κι έμαθα τα περί της επεισοδιακής σχέσης τους.
Η επιρροή αυτής της σχέσης πάνω στην Μπάχμαν,αν κι εκείνη υπήρξε γενικά γυναίκα με αυτόφωτη, και εντυπωσιακή προσωπικότητα, ήταν καθοριστική,ήταν σχέση που άφησε σημάδια στα έργα της και πέρασε με βουβό και υπαινικτικό τρόπο στην Φράντσα αλλά και στη άλλη της ηρωίδα της ίδιας χρονιάς,την Φάνυ Γκόλντμαν,κι ας μην πρόλαβε και τις δυό να τις τελειώσει σαν  μυθιστορήματα.



Έχοντας επίσης διαβάσει Φρις με προσοχή, μπορώ να πω ότι η Φράντσα του 1966,ίσως είναι εν μέρει αποτύπωση της ίδιας της Μπάχμαν και ο Μάρτιν, αν και εμφανίζεται σαν αδελφός,είναι σωρός από κομμάτια του Φρις και την πιθανή ύστερη του χωρισμού τους προβολή του από εκείνην σε ένα λογοτεχνικό κείμενο στο οποίο μπορεί να τον κάνει ό,τι θέλει,αλλά και τον ήρωα του Φρις,τον Βάλτερ Φάμπερ,εκείνον τον άνδρα που υπερβαίνει άθελά του τα εσκαμμένα όπως και όπου τα υπερβαίνει στο ωραίο "Homo Faber",του 1957,μυθιστορήματος πρωτοποριακού του Φρις που έχει προηγηθεί.
Ο Μάρτιν-Μαξ-Βάλτερ είναι σπαραχτικά πρόθυμος τουλάχιστον όσο κινείται στα συγγραφικά μονοπάτια της Μπάχμαν-Φράντσα να υπερβεί κάποια στιγμή τα όλο και πιο θολά αδελφικά εσκαμμένα, αν η χάρτινη Φράντσα της μπορεί έτσι να κερδίσει μιαν ακόμα πιθανότητα, έστω την αμυδρότερη,να ζήσει και να λυτρωθεί από τον δαίμονά της.Κάτι μου λέει ότι αυτή η σκέψη και η πρόθεση που αφήνει η Μπάχμαν να αιωρείται έχει να κάνει με τον Φρις,το βιβλίο του και την όλη σχέση των δυό τους.....

Σχόλια

  1. Πολύ ωραία ανάλυση των κειμένων και παρουσίαση Βιβή!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αποτέλεσμα εστιασμένης ανάγνωσης και της βαθύτερης επιθυμίας μου να γίνουν πιο γνωστά όσο το δυνατόν περισσότερα καλά βιβλία από τα πολλά που δεν παίρνουμε είδηση (πώς να τα πάρουμε δηλαδή,είναι αντικειμενικά αδύνατον).Σ΄ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια!

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου