"Paradiso",Χοσέ Λεσάμα Λίμα .Α΄

Φοβερή αναγνωστική εμπειρία!Ένα καθημερινό κρεσέντο ανάγνωσης επί 15 ημέρες ως την ώρα που εξαφανιζόταν η διαύγεια της σκέψης από την κούραση της προσήλωσης. Ατέρμονη και αναμενόμενη η υποκειμενικότητα στην διατύπωση των (μη ) τελικών εντυπώσεων.Θα επανέλθω και στο βιβλίο διότι άφησα ωραίους ανοιχτούς λογαριασμούς και στο μπλογκ με αποσπάσματα.Διαβάσματα τέτοιας αφοσίωσης-δημιουργού και αποδέκτη-απαιτούν και αξίζουν ενθύμηση και επανάληψη.
Αισθάνθηκα πάντως τυχερή και έτσι νιώθω ακόμα, επειδή ήταν σαν να στάλθηκε από τον Λίμα σε όλους τους αναγνώστες του κόσμου κι εμένα μαζί,λογοτεχνική παρακαταθήκη μεγάλης αξίας φυλαγμένη σε μπουκάλι, που ρίχτηκε σε ταξιαδιάρικους ωκεανούς από το κατάστρωμα ενός πειρατικού σε ώρα σφοδρής μάχης, χρόνια πριν και που τώρα ,με την ανεπεξέργαστη πρώτη μου ετούτη ανάγνωση, απλώς υποψιάζομαι πόσο πολύτιμη είναι.Γι αυτό η ανάγνωση βοηθητικών κειμένων ,είτε αυτών μέσα στην εξαιρετική ελληνική έκδοση είτε από το διαδίκτυο ,για ενίσχυση του διαβάσματος με όσο πιο πολλές γίνεται "πόρτες" ανοιγμένες από ανθρώπους,που έχουν βεβαιωμένα βαθιές λογοτεχνικές γνώσεις, η συγκέντρωση πληροφοριακού υλικού και τέλος η εφαρμογή των οδηγιών διαβάσματος για το "Paradiso" , ε π ι β ά λ λο ν τ α ι .
Οι Οδηγίες προς ναυτιλλομένους και το Επίμετρο, του μεταφραστή Μανώλη Παπαδολαμπάκη-ηράκλειο άθλο έκανε ο άνθρωπος,συγχαρητήρια- αυτά πρωτίστως , αλλά και όλα τα παραπάνω στην συγκεκριμένη περίπτωση, ενώ γενικά δεν καταφεύγω σε δεκανίκια-συγχωρείστε μου την λέξη- σχεδόν ποτέ όποια κι αν είναι η προέλευσή τους,πραγματικά εδώ με βοήθησαν πάρα πολύ.




"Paradiso" λοιπόν:ένα συγγραφικό πόνημα- πήχης άλματος για όποιον θα επιχειρήσει ανάγνωση- αναζήτηση στα εσώτερα ενός συγγραφέα,ενός βιβλίου και σαφώς και στα δικά του,πήχυς βαλμένος πολύ ψηλά εξαιτίας της πρωτογενούς ύλης τού περιεχομένου του,το οποίο μάλλον έχει γλυτώσει δια παντός την άχαρη ταξινόμηση από τη φιλολογική τέχνη,τροφοδοτούμενο από την Ποίηση, τόσο καλά όσο και από την Πεζογραφία αλλά και από το Δοκίμιο και κρινόμενο για την δυσκολία του εντελώς ανεξάρτητα από τον  αριθμό (700+) των μεγάλου μεγέθους σελίδων του.

Δυσκολοδιάβαστα,περισσότερο ίσως κι από το πολυσυζητημένο "Paradiso", πολυσέλιδα, πυκνότατα, πολυπρόσωπα μυθιστορήματα,σύνθετα ποιήματα και με θουκιδίδειες προτάσεις γραμμένα δοκίμια ,υπάρχει πολύς βιβλιόφιλος κόσμος που τα διεκπεραιώνει , με ικανοποιητική μάλιστα ευχέρεια αφομοίωσής τους,όμως το μνημειώδες έργο του Λίμα είναι πολλά παραπάνω από όλα αυτά μαζί και το διάβασμά του θέλει ησυχία,χρόνο και μέθοδο.
Είναι ένα μπαρόκ σύνολο ιδιαίτερα εσωστρεφές,αμυντικά δομημένο στο μεγαλύτερο κομμάτι του, κατάφορτο από εικόνες,λέξεις,αποσπάσματα σοφίας αιώνων, σημειώσεις, θεατρινισμούς που θα ζήλευε η φελλινική Καμπίρια εκφρασμένους περίτεχνα μέσα σε προτάσεις σαν κι αυτή:

όμως υιοθετώντας την ενέδρα ενός λαγωνικού δημιουργημένου από την επιθυμία,στριφογύριζε κυκλικά εκσφενδονίζοντας την φρενίτιδά του και τις ανησυχίες του πάνω στον πληροφοριακό ιστό

γενναιόδωρο σε παρομοιώσεις και μεταφορές και πλήθος τεχνικών και πώς να μην είναι ακράτητη η χαρά του φιλολόγου όταν διαβάζει:

ο Αντρεσίτο,ο πρωτότοκος γιός της κυρίας Αουγκούστα,πριν τινάξει πολλές φορές το νερό από το δοξάρι του βιολιού του,άρχιζε να τοποθετεί στο αναλόγιο την παρτιτούρα και,εν μέσω της σιωπής του παχουλού υποναυάρχου που προηγείται των πρώτων ρυθμικών βηματισμών,άφηνε να διαπλεύσει το δωμάτιό του στην ταράτσα ένα μικρό καράβι

με διαλόγους εξαιρετικούς, ενσωματωμένους στο κείμενο με τον πιο εύστροφο και εύπλαστο τρόπο που έχω ποτέ μου δει αν και με βαριές τις σκιές της αγωνίας και της ερωτικής θλίψης, ένα έργο πολύπτυχο ζωής και θανάτου κυριολεκτικά-σωματικού ή ψυχικού-επικό, πολυεπίπεδο, εστιασμένο μυστικιστικά και επίμονα σε επικρινόμενα πάθη καλά κλειδωμένα ως ένα βαθμό-προκειμένου ίσως στην καθημερινότητά τους να προφυλαχθούν υπολήψεις και ζωές -σε πολύτιμα κουκούλια υψηλής σκέψης και γραφής, ξεχειλίζει δε έως υπερβολής (άρα αναπόφευκτων, μικρών έστω, ανακριβειών) από τις υπερτονισμένες φιλοσοφικές αναφορές,τις φιλτραρισμένες με τις έκδηλες θέσεις του Λίμα και διαποτισμένες με την λατρεία του για την αρχαία Ελλάδα.
Υπάρχει λόγος για την ελληνολατρεία ,νομίζω,με ταπεινότητα το καταθέτω αυτό αλλά σχεδόν και με σιγουριά.Το αν και το τι κατανοεί, όταν και αν διακρίνει εγκαίρως ο αναγνώστης αυτόν τον λόγο, είναι ένα από τα δεκάδες εφόδια που μας παρέχει η οπτική του Λίμα για να απελευθερωθεί η σκέψη μας από τις αγκυλώσεις της τρέχουσας ηθικής και μάλιστα μέσα από μια υπέροχη γλωσσική, κωδική επικοινωνία και τα οποία εφόδια, σαν συγγραφικά οχήματα, απογειώνουν το ούτως ή άλλως τόσο σημαντικό, απείρως θελκτικό, μοναδικό αυτό βιβλίο,που δικαιολογημένα τράβηξε την προσοχή του Κορτάσαρ, του Φουέντες,του Λιόσα.

Θα τολμήσω * να "σπάσω" το βιβλίο σε δυο μεγάλα νοηματικά και κάπως γενικά μέρη,με ασαφή όρια στην σειρά των γεγονότων που περιέχουν,έτσι όπως αριθμούνται οι σελίδες τουλάχιστον,  αφήνοντας απ΄έξω τα τρία τελευταία κεφάλαια που, με πρώτο και καλύτερο τον Κορτάσαρ, πολλοί λεσαμιστές -συμπεριλαμβανομένου και του άξιου μεταφραστή της ελληνικής έκδοσης Μανώλη Παπαδολαμπάκη -θεώρησαν σε πρώτη προσέγγιση άσχετα ή ξεκρέμαστα -προτιμώ την λέξη ξεκρέμαστα (ή και αιωρούμενα)-από και δίπλα στο κυρίως σώμα του έργου,αλλά αργότερα είδαν ότι δεν είναι έτσι.
Στο πρώτο μέρος ο Λίμα διηγείται με εξαιρετική συμμετρία,παρά τις εντυπωσιακές καταδύσεις στην ποίηση και στην αλληγορία,που δεν αργούν να κάνουν την εμφάνισή τους, μια ιστορία στην Κούβα των αρχών του 20ού αιώνα. Η πλοκή μοιάζει βατή, πιθανή να συμβεί σε οποιονδήποτε άνθρωπο, οπουδήποτε στην γη αν κι εμείς ξέρουμε από το βιογραφικό του ότι μάλλον είναι αρκετά δική του ιστορία και ότι είναι κατ΄αρχάς εκείνη η φαινομενικώς μια ,του συνταγματάρχη Χοσέ Σεμί, ωραίου άνδρα, καλόγνωμου και  ανοιχτόμυαλης για την εποχή του νοοτροπίας αλλά και του γιού του επίσης Χοσέ Σεμί στο όνομα : από την μια εκείνη των μεστών ενήλικων χρόνων του ενός, διάγοντος τότε ευτυχή έγγαμο βίο με την ωραία και αριστοκρατική Ριάλτα και από την άλλη των παιδικών χρόνων του αγοριού,που εκτείνονται ως τα εφηβικά και πρώτα νεανικά ,διότι αναπτύσσονται αυτά αλλιώς στο δεύτερο μέρος,σε μια μυθιστορία-δέντρο, με γερές ρίζες από την μεγάλη λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία και τεράστιο κορμό με άπειρα νέα κλαδιά-ιστορίες, πολλές απ΄αυτές σαφώς ισχνότερες ή λιγότερο δελεαστικές ή απλά προς ενίσχυση της κύριας, που γίνεται η σταθερή σκάλα για να ανεβαίνουμε στην ανηφόρα του κειμένου,όσο αυτό προχωρά σχεδόν σε δυσθεώρητα ύψη.

Την αδόκιμη αυτή διάκριση την κάνω επειδή υπάρχει μια θεματική διαφοροποίηση εμφανής ,οι πρώτοι ήρωες δίνουν την δραματουργική σκυτάλη σε άλλους που μπαίνουν ορμητικά στον στίβο, αλλά οι πρώτοι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο δεν εγκαταλείπουν , επανεμφανίζονται σε παρακλάδια της ιστορίας.Η διαφοροποίηση φαίνεται και στην γλωσσική διατύπωση-η πένα του Λίμα θαρρείςξεκουράζεται  και κατεβαίνουν οι συγγραφικοί τόνοι για λίγο-και ύστερα ξαναρχίζει η ποιητικότητα και οι κωδικοποιημένες παράγραφοι.Το βιβλίο γίνεται πυριτιδαποθήκη λέξεων και ιδεών.

Ο Λίμα ενώ μας έχει πληροφορήσει εκτενώς, για την ζωή της Ριάλτα πριν τον γάμο,για την περίοδο της παραμονής της οικογένειάς της στην Βόρεια Αμερική,για την γνωριμία με τον Συνταγματάρχη, για την καταπληκτική προσωπικότητα της μητέρας της Ριάλτα και για πολλά ακόμα κύρια κι επικουρικά πρόσωπα  κι ενώ η ιστορία μοιάζει να πυκνώνει σαν συμβατικό αλλά πάντα μεγαλόπρεπο μυθιστόρημα σχεδόν εποχής, εκείνος απότομα αποδιώχνει (;)την έντονη παρουσία της ποιητικότητας της αρχής,περνάει στο δεύτερο μέρος και γίνεται κάπως πιο εύληπτος και εξόχως εικονοποιητικός προσθέτοντας απανωτά χρώματα πάνω στον παλιότερο μυθοπλαστικό του καμβά,δημιουργώντας με νέα εργαλεία σχεδίασης: δυο ακόμα εξαιρετικές ,πληθωρικές φιγούρες,ανδρικές βεβαίως,του ομοφυλόφιλου Φοσιόν και του αγαπημένου του φίλου Φρόνησις με τον οποίο είναι ερωτευμένος και βεβαίως μην αφήνοντας απ΄έξω κι εκείνην του Χοσέ Σεμί του νεότερου, φοιτητή πλέον και μέλους της νέας τρομερής τριάδας και ο οποίος είναι αν όχι το μερικώς alter ego του πάντως ο πιο αγαπημένος χαρακτήρας του Λίμα, νομίζω.

Αξίζει να σταθώ στον θάνατο του Συνταγματάρχη,που συμβολίζει αυτό που δεν μπορεί να φαίνεται αλλά να μην είναι. Ο Λίμα αποφασίζει σχεδόν στα καλά του καθουμένου της πλοκής να τον θανατώσει με μια χαζή γρίπη στα 33 του κι αυτόν τον μοναχικό θάνατο σε ένα ψυχρό στρατιωτικό νοσοκομείο τον έχει σχεδόν κάνει πίνακα ζωγραφικής,που εμείς βλέπουμε με δέος μπροστά στα μάτια μας.
Σαν συγγραφικό εύρημα με αιφνιδίασε  και τον θεώρησα άτακτη υποχώρηση του Λίμα χάριν της εμφανούς πια σπουδής του για πλήρη ομοφυλοφιλική κυριαρχία των επόμενων πρωταγωνιστών του, που την επιβάλλει σε κομβικό σημείο της αφήγησης, όταν δηλαδή είναι φανερός και ο μισογυνισμός του και η σεξουαλική άγνοιά του ως προς τις γυναίκες,ενισχυμένα και τα δυο, καραδοκούντα να  σμπαραλιάσουν τις αναστολές, με μοναδικό αντίβαρο την απόλυτη αγιοποίηση της Ριάλτα,που αυτός ο ίδιος δημιούργησε ως μορφή αγγέλου λατρεύοντάς την από τις πρώτες φράσεις που έγραψε γι αυτήν!
Σχετίζονται ο μισογυνισμός,το οιδιπόδειο με την μητέρα,η ομοφυλοφιλία;Είναι τα φορτία του ίδιου του Λίμα και του δίνουν τέτοια μεγαλειώδη έμπνευση; Μήπως το παρακάνω επηρεασμένη από την μπαρόκ και δη κουβανική ατμόσφαιρα ή μήπως δεν έχει σημασία, μπορώ να ερμηνεύσω και να μιλήσω όπως θέλω για την ανάγνωσή μου **;

Η οικογένεια κλονίζεται πάντως ανεπανόρθωτα με τον θάνατο του ανθρώπου που της έδινε χαρά και νόημα ύπαρξης και η Ριάλτα, σε πλήρη αντίθεση με την σπαστική αδελφή της ,που προστίθεται στα πρόσωπα του δεύτερου μέρους όντας μόνιμα ενοχλητική και αντιπαθής με τα συνεχή καμώματά της, μετατρέπεται σε βουβό πρόσωπο αρχαίας ελληνικής τραγωδίας λειτουργώντας σαν κυματοθραύστης καταστάσεων,που διαδέχονται η μια την άλλη αλλά ανδρώνουν τον Χοσέ Σεμί όταν βγαίνει από το προστατευτικό βλέμα της μάνας του και της γιαγιάς του.


Ο Χοσέ Λεσάμα Λίμα-σύμφωνα με την δική μου ανάγνωση- έχει συγγράψει με τον πιο απελπισμένο και ποιητικό τρόπο, που μπορεί να διανοηθεί κάποιος,μια ομοφυλοφιλική  ελεγεία.Και γι αυτό χρειάζεται την αρχαία Ελλάδα με έναν τρόπο δικό του, σπαραχτικό, βαθύτατα συγκινητικό,για να πιαστεί από κάπου και να ξορκίσει την προστυχιά με την οποία ένα καθεστώς ή μια κοινωνία σε συνθήκες πλήρους υποκρισίας επιχειρεί να διαστρεβλώσει ό,τι δεν ορίζει εκείνη.
Ο Λίμα αντίθετα από τους επικριτές του επιχειρεί να διοχετεύσει στο δημιούργημά του το ιδανικό και εξιδανικευμένο ερωτικό πάθος και μαζί μ΄αυτό να προσδώσει κι εκείνη την τόσο εύθραυστη αγνότητα, που κρύβουν οι λέξεις για τον ανθρώπινο έρωτα και το πάθος στην ίδια τους την οντότητα,έτσι ώστε να το προτατεύσει σαν μεγάλης σπουδαιότητας λογοτεχνικό κείμενο-διότι πιστεύω ήξερε πόσο σημαντικό ήταν το δημιούργημά του - όταν αυτό, σαν τέτοιο,αρχίσει να ταξιδεύει μόνο του στις λογοτεχνικές θάλασσες.




* Γράφει στην σελίδα 16 ο Παπαδολαμπάκης:
έχεις στα χέρια σου, αναγνώστη,μια γιγάντια τοιχογραφία από μωσαϊκό, ένα πανόραμα χαρακτήρων, ιδεών, εικόνων, μεταφυσικών συμβολισμών, φυσικών νόμων και φαινομένων, ιστορικών γεγονότων και προσώπων και άλλων ετερόκλητων συχνά συνθετικών στοιχείων,που χρησιμοποίησε ο καλλιτέχνης για τη σύνθεσή του.

** και στην 15 περί λεσαμικής γλώσσας :

τη μάθαινα  όπως το βρέφος ή το μικρό παιδί χωρίς να πάει στο σχολείο



ΥΓ.Το αγόρασα με μόλις 9 ευρώ(!)στις φετινές προσφορές της Ινδίκτου. Παρακαλώ τον εκδότη-από τους πιο συνεπείς και αληθινούς υπηρέτες της Λογοτεχνίας στην ταλαιπωρούμενη αυτή χώρα-να έχει μόνιμη προσφορά στο συγκεκριμένο βιβλίο, επειδή αξίζει να διαβαστεί από περισσότερο κόσμο για τον οποίο όμως κόσμο, λίγο πριν τον μετατρέψουν σε κοσμάκη,το εκτός προσφοράς 33,00 ή ακόμα και με  -30%  23,00 δεν "βγαίνει" εύκολα μέσα σε τέτοια τεχνητή οικονομική και όχι μόνο  κρίση.

Σχόλια

  1. Ανώνυμος1/9/13 02:20

    Τι έχει σειρά τώρα;Τι διαβάζει κάποιος μετά από αυτό;Μάνος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Έλα ντε...έχω αρχίσει τον περιβόητο "Ζούκερμαν Δεσμώτη" αλλά διαβάζω σαν χελώνα.Μπολάνιο και Λίμα μέσα στον ίδιο μήνα ήτανε υπερδόση...Λέω να επιχειρήσω Σελίν που επίσης έχω παρατήσει πολλές φορές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. ΄Αθλος.Μπράβο.Με βάζεις σε μεγάλο πειρασμό.Το έχω και το έχω ξεφυλλίσει κιόλας αλλά δεν τολμώ να το αρχίσω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Παράκληση του φίλου μου του Στέλιου που μπαίνει τώρα από το κινητό αλλά δεν του ανεβάζει σχόλιο,να πω εκ μέρους του ότι καλά θα κάνουμε να αφήσουμε την βαριά κουλτούρα για τον χειμώνα και ότι το καλοκαίρι χρειάζεται το αστυνομικό του.Εκείνος διάβασε Τσάντλερ,Φλιν,Νέσμπο και Λέκμπεργκ και πέρασε μια χαρά

    Μωρέ τι μας λες,του απαντώ επιτόπου εδώ,δυό σε ένα σχόλιο.....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Νικολέτα2/9/13 02:24

    Εγώ φέτος διάβασα πρώτη φορά Φλιν τα Αιχμηρά αντικείμενα και για το καινούργιο της το Κορίτσι που χάθηκε ή κάτι τέτοιο άκουσα τα χειρότερα από φίλους.Συμφωνώ ότι καλοκαίρι =αστυνομικά αλλά όποιος μπορεί να διαβάσει βιβλιάρες ακόμα καλύτερα.Τον Λίμα δεν τον είχα ξανακούσει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αμάν με την Φλυν παιδιά....τα αστυνομικά έτσι κι αλλιώς δεν είναι το φόρτε μου,τώρα αν είναι βιβλιάρες τα των Μπολάνιο,Λίμα,ε,είναι.Αν δεν είναι αυτά ποιά είναι,η κάθε Φλιν;
      Νικολέτα, πολλοί μπλόγκερς που σκαμπάζουν από αστυνομικά είπαν τα χειρότερα για το καινούργιο της Φλιν.

      Διαγραφή
  6. Ανώνυμος2/9/13 02:53

    Χαίρομαι που λέτε χωρίς περιστροφές τη γνώμη σας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αναφέρεστε στο ότι είπα πως για μένα επικρατεί η ομοφυλοφιλική εκδοχή της ανάγνωσης;

      Διαγραφή
    2. Παναγιώτης Σταθάτος4/10/13 19:06

      Δύσκολο βιβλίο.Χαίρομαι που με πείσατε να το διαβάσω.Δεν έχω ολοκληρώσει ακόμα την ανάγνωση αλλά ως τώρα σε γενικές γραμμές συμφωνώ με την προσέγγισή σας.

      Διαγραφή
  7. Ανώνυμος3/12/13 02:48

    Πολύ δύσκολο βιβλίο.Απαιτεί απόλυτη ησυχία.Απορώ πως το διαβάσατε καλοκαίρι με ανοιχτές πόρτες και παράθυρα.Ή όχι;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. http://alterthess.gr/content/ekdoseis-indiktos-diaplekomenoi-ergodotes-apliro πραγματικα αξιες οι εκδοσεις της ινδικτου...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δεν ανοίγει ο σύνδεσμος.Για κάντε λιανά εσείς να δω αν καταλαβαίνω σωστά,αλλά και τι να πούμε,συνέχεια αυτό το πράγμα γίνεται στον χώρο.Με το να αρνηθείς ότι έχουν βγάλει σπουδαία βιβλία το λύνεις;

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου