"Γέλιο στο Σκοτάδι",Βλαντιμίρ Ναμπόκωφ Α΄

"Once upon a time there lived in Berlin, Germany, a man called Albinus. He was rich, respectable, happy; one day he abandoned his wife for the sake of a youthful mistress; he loved; was not loved; and his life ended in disaster."Αυτή είναι όλη η ιστορία διατυπωμένη σε λίγες γραμμές,που θα μας αρκούσαν αν δεν υπήρχε το όφελος και η απόλαυση της διήγησης. Και παρ΄ ότι μια ταφόπετρα, τυλιγμένη στα βρύα, έχει άφθονο χώρο για να περιλάβει τη συντμημένη εκδοχή μιας ανθρώπινης ζωής, η έκθεση της λεπτομέρειας είναι πάντοτε ευπρόσδεκτη.







Μαργκό Πέτερς.Η νεαρή ερωμένη του βαρύτατα και στα καλά του καθουμένου ερωτοχτυπημένου , έτσι μοιάζει να έγινε, αστού Άλμπερτ τάδε-ηρωίδα εμφανώς προφιγούρα λολίτας,πριν δηλαδή ο Ναμπόκωφ γράψει την γνωστή ,εκπληκτική και παρεξηγημένη Λολίτα του.
Η Μαργκό επινοήθηκε ή παρατηρήθηκε προσεχτικά σαν υπαρκτό πρόσωπο πριν την Λολίτα αλλά έπεται αυτής ως προς τα κρίσιμα σημεία της χάρτινης προσωπικότητάς της,είναι αποδομημένη σαν χαρακτήρας και ρίχνεται χωρίς ιδιαίτερη στοργή από τον Βλαντιμίρ σε μια ιστορία χιλιοδιηγημένου θέματος που το ξέρουμε καλά και το διαβάζουμε κι εδώ σε αριστοτεχνική  αφηγηματική παραλλαγή, καθώς την εμφανίζει μόλις στα δεκαέξι της να μην αστειεύεται διόλου και αυτοδίδακτη μεν στην εξαπάτηση μα εκπαιδευμένη καλά και με άκρως ταξικά κίνητρα αν και βαθιά καταχωνιασμένα στο υποσυνείδητο,φορτωμένο κι αυτό με τόνους καθημερινών αναγκών επιβίωσης να πλασάρει με μέθοδο και επιμονή την ομορφιά της στον Αλμπίνους σαν φίνο εμπόρευμα,έχοντας σαν στόχο, εκείνον τον ένα και μοναδικό,τον τραγικό μα αιώνιο που διδάσκεται στις γυναίκες των δυτικών φαλλοκρατικών ή πιο ανεκτικά ειπωμένο των ανδροκρατικών κοινωνιών διαιωνίζοντας επ΄ άπειρον ρόλους και ξανά ρόλους, γνωστούς και προκαθορισμένους -αυτός είναι ο σύζυγος,εκείνος ο εραστής,αυτή είναι η σύζυγος,ετούτη η μαιτρέσα κτλ μια και οι καθώς πρέπει πλούσιοι μα και οι της πλέμπας οφείλουν να γοητεύονται από τα δημιουργημένα από άντρες για άντρες ποικίλα στερεότυπα του ιδανικού θηλυκού, του υλοποιημένου με ακρίβεια πλαστογραφίας από τα ίδια τα αντικείμενα του πόθου, ενσαρκωμένα πότε ως μια πολύ νεαρή μαιτρέσα με ωραία και ξεσηκωτικά κολπάκια,πότε ως μια ιδιαιτέρως στωική σύζυγος καλής και χριστιανικής ενδεχομένως ανατροφής, τέλεια  για άλλους εξίσου ιερούς σκοπούς, για το σπίτι και την αναπαραγωγή κτλ-εδώ με αμετάβλητες τις κλασικές σταθερές, εκείνην και τον πλούσιο.

Τον πλούσιο και ελαφρώς βλάκα ή τον πλούσιο και πανούργο, αδιάφορο,που θα την "ταΐζει" κτλ και τον οποίο ρόλο η Μαργκό,γνήσια εκπρόσωπος αυτού και μόνον αυτού του μοντέλου γυναίκας,θα τον διαπραγματευτεί εδώ πολύ σκληρά και θα τον δικαιώσει εντελώς μέχρι τέλους.
Ο εύπορος,φιλότεχνος και καλλιεργημένος αστούλης μας,ο καλοζωισμένος Βερολινέζος,ο χερ Αλμπίνους ,χαϊδευτικό του Άλμπερτ,τρομάρα του,ξελιγωμένος μέχρι λασκαρίσματος της ύστατης βίδας που στήριζε τον ετοιμόρροπο κοινωνικό καθωσπρεπισμό του πρέπει να πληρώσει αδρά τις κόνξες και τα τσαλιμάκια της μικράς και κυρίως να χρυσοπληρώσει την διεκδίκηση κυριότητας πάνω στα τρυφερά της κρέατα. Διότι ως τρυφερό κρέας την βλέπει και την αντιμετωπίζει τουλάχιστον στην αρχή ο Αλμπίνους ....Μετά την βλέπει περίπου σαν να βλέπει τον Βελζεβούλ μα δικαιώνει κι αυτός τελικά τον ταξικό ρόλο του σαν άνδρας-πλούσιος-αστός εκατό τοις εκατό,όντας όμως απείρως τραγικότερος στην διαδρομή που διανύει, τιμωρούμενος χωρίς ποτέ να εξιλεωθεί και γενόμενος πολύ πιο γελοίος,μαζί και ανόητος,ατυχής και παθητικός από το λογοτεχνικό του σιαμαίο, στην άλλη άκρη του πλανήτη, τον Γιαπωνέζο πλούσιο άνδρα που ερωτεύεται την γκέισα και μπορεί να αφήνει συχνά πυκνά την σύζυγο και τα παιδιά του για να είναι μαζί της και όλο αυτό να συνιστά ανετότατα αποδεκτή συμπεριφορά πλούσιου άνδρα,εν προκειμένω μη τιμωρούμενη από καμία ειμαρμένη και αλλοτινών υποτίθεται εποχών, στο έξοχο και αρκετά συναφές μυθιστόρημα "Η Χώρα του Χιονιού" του Καβαμπάτα

Διαφορές και ομοιότητες δυο οπωσδήποτε διαφορετικών πολιτισμών;Εκπληκτικές, ανατριχιαστικές τέμνουσες απανταχού συναντώμενης ανθρώπινης βίας;Η γυναίκα σαν αντικείμενο σεξουαλικής προσφοράς και ζήτησης στο επίκεντρο ενός ρατσισμού,πέρα και ασχέτως των μεγίστων λογοτεχνικών αρετών ενός Ναμπόκωφ και ενός Καβαμπάτα;Ή ακόμα ακόμα τίποτα από αυτά,μόνο μια συγκλονιστική μυθοπλασία που προϊδεάζει για την θλίψη  και την δυστυχία δυο ανθρώπινων πλασμάτων σ΄έναν φιλοπόλεμο και ακραία ταξικά διαχωρισμένο κόσμο,διαπίστωση που γίνεται πολύ πιο πικρή αργότερα, αριστουργηματικά ενσταλαγμένη στους χαρακτήρες της Λολίτας και του Κίλτυ;Ίσως...

Ο ίδιος ο Ναμπόκωφ μίλησε για μια βολική ιστορία,που έγραψε αρχικά στα ρωσικά με τίτλο "Camera Obsura", εκδόθηκε στο Παρίσι το 1933 και την οποία ξανάγραψε αγγλικά αυτή την φορά με τίτλο "Laughter in the Dark" κάνοντας αλλαγές στα ονόματα των χαρακτήρων και σε μερικά σημεία της μυθοπλασίας το 1937 και που αυτή εκδόθηκε ένα χρόνο μετά.Και σίγουρα είναι μια βολική ιστορία λιγότερο ή περισσότερο αναμενόμενη, μια έξοχη αποτύπωση της ανθρώπινης μικρότητας,του ανδρικού πάθους και της γυναικείας ματαιότητας, μια ακόμα καταγραφή της έκφρασής τους στους "αιώνιους ρόλους",διατυπωμένη με το ξεχωριστό κι εμπνευσμένο γράψιμο,την δεξιοτεχνία,την λεπτότητα και τις αμέτρητες εκλεκτικές αισθητικές προθέσεις του Ναμπόκωφ,που φανερώνονται γενναιόδωρα σε όλο το κείμενο,ωραία μεταφρασμένο για την Άγρα από τον Ανδρέα Αποστολίδη, που έχει γράψει κι ένα πολύ καλό σημείωμα στο τέλος του βιβλίου,από τα πιο χρήσιμα που έχω διαβάσει για την κατανόηση ενός μυθιστορήματος που μοιάζει απλό και βατό και τεχνικά είναι, αλλά αν αρχίσεις να ψειρίζεις τα  σπουδαία και μάλλον άλυτα ζητήματα, που αυτό σου έχει βγάλει στην επιφάνεια κατά την ανάγνωση, δεν είναι τελικά και τόσο...






Σχόλια

  1. Ανώνυμος8/12/13 11:28

    Προσυπογράφω, ντίαρεστ.
    Αυτές τις μέρες συμπτωματικά διάβασα κι εγώ το "Γέλιο στο σκοτάδι".
    Το γνωστό θέμα που προοιωνίζεται τη "Λολίτα", μοιάζει φαινομενικά τόσο απλό και, εντέλει, περιλαμβάνει όλα εκείνα όσα συνάδουν στην περίπτωση, με τρόπο που να μην μπορείς να αφήσεις το βιβλίο από τα χέρια σου.

    Τι έχει αυτό το βιβλίο, για να το διαβάσω, πέρα από το ότι είναι συναφές με τη Λολίτα; ρώτησε η (νεαρή) κόρη μου.
    Δεν ξέρω, της απάντησα. Να το διαβάσεις γιατί είναι Ναμπόκοφ. Γιατί είναι λογοτεχνία.

    Ναι, το θέμα του συνάδει με τη "Χώρα του χιονιού" με το μαγικό τρόπο του Καβαμπάτα, αλλά και με "Το ζώο που ξεψυχά" του Φίλιπ Ροθ, του οποίου η ατμόσφαιρα αποδόθηκε σε μεγάλο βαθμό και στην ταινία που διατήρησε τον τίτλο του βιβλίου (Η ελεγεία ενός έρωτα).

    κ.κ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. ...γιατί είναι Ναμπόκοφ. Γιατί είναι λογοτεχνία.
    Ακριβώς!
    Ένα από τα λίγα του Ροθ που δεν έχω διαβάσει είναι "Το ζώο που ξεψυχά" και επειδή μου αρέσουν πολύ οι συσχετισμοί βιβλίων και σας εμπιστεύομαι,το ξέρετε,θα φροντίσω να το κάνω σύντομα.Ευχαριστώ

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου