" Η Καμένη Βάτος ",Μανές Σπέρμπερ

"Μη χάνεις τον καιρό σου να σκέφτεσαι το χορτάρι που κάποιοι τσαλαπάτησαν,να σκέφτεσαι μόνο το νέο που θα φυτρώσει ! Και μην αμφιβάλλεις ούτε στιγμή,ότι θα φυτρώσει".





Ισχυροί ή αδύναμοι άνδρες και γυναίκες,άνθρωποι με πικρές ζωές σε καιρούς δύσκολους, ταγμένοι κάποιοι από αυτούς σε μια μεγαλειώδη ιδέα,που την ζεσταίνουν στις καταπονημένες τους ψυχές πιστά και συνειδητά,άλλοι που απλώς βρέθηκαν κοντά τους - αφυπνισμένοι οι πρώτοι και από κεκτημένη ταχύτητα και συναισθηματικές συγκυρίες οι δεύτεροι -είναι οι κεντρικοί και οι δευτερεύοντες χαρακτήρες,που συνθέτουν το πολιτικό, επικό από πλευράς έκτασης,αλλά που δεν θα το αποκαλούσα μαζί και ηρωικό,πολύπτυχο μυθιστόρημα του Μανές Σπέρμπερ (1905-1984) με τίτλο "Η Καμένη Βάτος".
Γιόσμαρ Γκέμπεν,Ντόινο Φάμπερ,Χέρμπερτ Ζένεκε.
Στέτεν,Έντι Ρούμπιν,Ρέλι.
Χανς,Χανούσια,Βάσος Μίλιτς,Μάρα,Άλμπερτ,Έρνα.
Αντρέι Μπότσεκ,Σλάβκο,Κάρελ.
Χέρτα,Ίρμα,Βόικο Μπράνκοβιτς,Λίζμπετ,Τέα.
Κλένιτς,Στέρτε,Ζλάτα,Μάριτς,Παλ,φον Ίλμινγκ,Γκράμπερ,Μπέρτχεν.
Βίντερ,Ντγιούρα .....
Γερμανοί,Αυστριακοί και Γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές μα και αντικομμουνιστές, ταξικοί και ιδεολογικοί εχθροί,φίλοι και σύντροφοι,εραστές,παντρεμένα ζευγάρια,μητέρες και πατέρες παιδιών,γιοί και οι ίδιοι και κόρες κάποιων,εγκυμονούσες νεαρές γυναίκες που δεν καταφέρνουν να επιβιώσουν, περιστασιακοί ή ορκισμένοι αντίπαλοι οι μεν των δε ή και συγκυριακοί σύμμαχοι,είναι εκείνοι που οι ζωές τους και τα ποδοπατημένα ή επί πτωμάτων υλοποιημένα όνειρά τους,οι προσωπικές έστω και ελλιπείς ως προς την δυναμική του αποτελέσματός τους δράσεις και οι επιμέρους ιστορίες τους, κυρίως αυτές των κυνηγημένων και προδομένων κομμουνιστών,που μπαίνουν νωχελικά μα κυριαρχικά η μια μέσα στην άλλη,ήταν το πλούσιο υλικό στο οποίο βασίστηκε ο Αυστριακός συγγραφέας για να γράψει ένα καταγγελτικό βιβλίο,που θα το αδικούσαμε αν το λέγαμε μονομερώς καταγγελτικό καθώς οι ήρωές του δεν ξεχνούν τον βασικό τους εχθρό και που η γραφή και το ύφος του χωρίς να συνιστούν την πιο πρωτοπόρα πολιτική λογοτεχνία που έχουμε διαβάσει ως τώρα,δεν στερούνται αρετών και αφηγηματικής ποιότητας και το οποίο είναι ογκώδες όχι μόνο σε αριθμό σελίδων μα και σε περιεχόμενο και επίσης  το πρώτο μιας τριλογίας 1.035 σελίδων με τον όμορφο τίτλο "Δάκρυ στον Ωκεανό",που προσωπικά έχω την διάθεση και την περιέργεια να διαβάσω.
  
Απ΄άκρη σ΄άκρη στην Ευρώπη των αρχών του εικοστού αιώνα και κυρίως στις κρίσιμες δεκαετίες 1920-1930 και 1930-1940, με συνταρακτικά γεγονότα να διαδέχονται το ένα το άλλο, ανάμεσα σε δυο φριχτούς πολέμους-εκ των οποίων τον έναν τον έζησαν ήδη στο πετσί τους οι άνθρωποι αυτοί μαζί με ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη και τον άλλον τον βλέπουν να έρχεται καταπάνω τους και,οι κομμουνιστές τουλάχιστον,προσπαθούν να τον ματαιώσουν- ένας ορμητικός άνεμος επανάστασης πνέει και εμπνέει από την Ιβηρική ως τα Βαλκάνια,παρά τις δυσκολίες,την απειλητική άνοδο του ναζιστικού κόμματος του Χίτλερ, την τελμάτωση του πολέμου στην Ισπανία και τέλος τις πολύκροτες δίκες της Μόσχας, που επιφέρουν την οριστική δυσπιστία και αγανάκτηση για τους χειρισμούς που γίνονται και που αλλάζουν δραματικά τούς- μέχρι τότε αρκετά ευνοϊκούς -συσχετισμούς επιρροής στο μαζικό εργατικό κίνημα της κεντρικής κυρίως Ευρώπης. 
Οι Γερμανοί και Αυστριακοί κομμουνιστές- σ΄αυτούς εστιάζει ο Σπέρμπερ- μετά την νικηφόρα Οκτωβριανή Επανάσταση στην Ρωσία συνεχίζουν να επιχειρούν την κατάληψη της εξουσίας στην δική τους και σε άλλες χώρες παλεύοντας εναντίον πανίσχυρων καθεστώτων,προκειμένου να εξασφαλίσουν την πολυπόθητη αταξική ζωή που οραματίζονται για τους λαούς τους.
Μαζί λοιπόν με το πάθος και την δύναμη που αντλούν από την αυθεντική μαρξιστική θεωρία και το καθαρά ανθρώπινο,σχεδόν πρωτοχριστιανικό-όπως το αποκαλεί ο ίδιος ο Σπέρμπερ σε κάποια σημεία της αφήγησης-δίκιο της υπόθεσής τους, εναποθέτουν μύχιες και εκφρασμένες ελπίδες στην αρωγό όπως πιστεύουν Ρωσία του Στάλιν δείχνοντας τυφλή εμπιστοσύνη στις αποφάσεις της σοβιετικής ηγεσίας,ζώντας-εκείνοι-σε συνθήκες διώξεων, συνεχούς παρανομίας, προδοσιών, κινδύνων που δεν αποφεύγονται και κάθε πιθανής πλεκτάνης προβλέψιμης μα και απρόβλεπτης , αγωνιζόμενοι για τις ωραίες ιδέες τους και την έντιμη υλοποίησή τους.
Δεν τους φτάνουν όμως οι λυσσαλέοι διώκτες ,οι προερχόμενοι από την ελίτ του αντίπαλου στρατοπέδου,οι κατά Σπέρμπερ ήρωες σύντομα καταλαβαίνουν ότι έχουν άλλη μια δαμόκλειο σπάθη πάνω από τα κεφάλια τους,χειρότερη αυτή στα μάτια τους, πιο πικρή,πιο άδικη:οποιαδήποτε αμφισβήτηση της σταλινικής γραμμής εντός κι εκτός κόμματος θεωρείται ανταρσία και συμμαχία με τον εχθρό και συνεπάγεται σκληρή αντιμετώπιση και τιμωρία που είναι ο θάνατος που έρχεται μετά από σκαιά σπίλωση και διαπόμπευση του διαφωνούντος αλλά συχνά και της (αμέτοχης) οικογένειάς του.
Αυτή την δύσκολη πορεία σε συνθήκες ανελέητου κυνηγητού από την καθεστηκυία τάξη των χωρών τους, οι κυβερνήσεις των οποίων ετοιμάζονται ξανά να μοιράσουν εδάφη χωρίς να λογαριάζουν τους φτωχούς, αλλά και την γεμάτη έντονες εσωτερικές διαμάχες και τριβές που πηγή τους είναι η σκληρή,σταλινική διακυβέρνηση,τις αφηγείται ο Σπέρμπερ έχοντας προσωπική εμπειρία ,αφού υπήρξε ο ίδιος μέλος του σοβιετόφιλου γερμανικού κομμουνιστικού κόμματος,στην συνέχεια αμφισβήτησε την μαρξιστική ορθότητα στην σταλινική, εθνικιστική εκδοχή της Σοβιετικής Ένωσης και μαζί με τον Άρθουρ Καίσλερ (συγγραφέα του πασίγνωστου "Το Μηδέν και Το Άπειρο") σύντομα αναδείχτηκαν σε επιφανείς πολέμιούς του.

Οι συνεχείς αναφορές στο παρελθόν, στην επανάσταση κυρίως του 1905 και του 1918 στην Γερμανία και στον "Σπάρτακο", είναι πολλές.Ο σεβασμός στην Ρόζα Λούξεμπουργκ έκδηλος και η ύστερη αναγνώριση-το βιβλίο άρχισε να γράφεται όπως λέει στα 1940- της κριτικής πολλών αντισταλινικών θεωρητικών του μαρξισμού αλλά παράλληλα και η προσήλωση των χαρακτήρων και, νομίζω,του ίδιου του συγγραφέα στην αναγκαιότητα διάδοσης της μαρξιστικής κοσμοθεωρίας απαλλαγμένης όμως από την σταλινική της   στρέβλωση είναι στοιχεία εξίσου έντονα και εμφανή.
Ο Σπέρμπερ εκφράζει κυρίως πικρία και απογοήτευση για το αίμα που δεν δικαιώθηκε ή μάλλον προδόθηκε από εκείνους που υμνήθηκαν ως πρωτοπόροι αλλά δεν ήταν παρά εξουσιολάγνοι χωριάτες,που τελικά τους άξιζε η σφοδρή αμφισβήτησή τους,όπως είχε έντονα εκφραστεί στα κείμενα,ας πούμε εδώ- μια και αναφέρεται συχνά ο συγγραφέας σ΄αυτόν-του Τρότσκι,που πρόβλεψε την πλήρη κατάρρευση του όλου οικοδομήματος μη θεωρώντας, από τότε,σωστή την τακτική ειδικά του Στάλιν.  


ΥΓ.1 Μερικές σκέψεις για τις ανισόρροπες κριτικές αυτού του βιβλίου στην Ελλάδα της τρόικας


Η "Καμένη Βάτος" σαν τίτλος  καινούργιος (βγήκε πέρσι από τον Καστανιώτη σε καλή μετάφραση της Έμης Βαϊκούση) αν και δεν συζητήθηκε αρκετά,είχε το μερίδιό της σε βιβλιοπαρουσιάσεις κι έτσι έπεφτα πάνω της στα σχετικά άρθρα ,τα οποία όμως κοιτούσα φωτογραφικά ,έριχνα δηλαδή απλώς μια ματιά (και πολύ τους πήγαινε) και στις κριτικές ποικίλου λόγου ύπαρξης, που πλην ελαχίστων τις άφηνα λιγότερο κι από μισοδιαβασμένες,διότι από την πρώτη λέξη ήταν φανερό πως επρόκειτο για μανιέρες των οποίων οι διεκπεραιωτές ξέρναγαν αναθεματιστικούς εμετούς:ή εκείνον τον γνωστό, τον εντελώς φλώρικο,πιο φλώρικος δεν γίνεται, αντικομμουνισμό-καραμέλα του τύπου ο κακός Στάλιν,το σιαμαίο βλαμένο του Αδόλφου κτλ κτλ από την μια και οι αντιδραστικές παρόλες που συνηθίζουν οι χορτάτοι,συστημικοί κονδυλοφόροι της κρίσης που τα ξέρουν όλα και πληρώνονται για να τις γράφουν από την άλλη ή τον επίσης απόλυτο κι εξίσου ζέχνοντα εμετό ότι όλα τα βιβλία,που έχουν στο στόχαστρό τους τον Στάλιν και ασκούν κριτική σ΄ αυτόν και στα πραγμένα της εποχής του,είναι έργα εκ του πονηρού γραμμένα, που ο σκοπός συγγραφής τους ήταν και παραμένει να πλήξουν το αλάθητο και κυρίως αναμάρτητο σοβιετικό αντίπαλον δέος(που αφού ρύπανε αναισθήτως, λέω εγώ,με τα πυρηνικά του απόβλητα θάλασσες και στεριές κατέρρευσε σαν να ήταν χάρτινο)...

ΥΓ.2 Σβερνούτ,Πατερούλη,ε;Σβερνούτ....Δεν ξεχνιούνται αυτά...


ΥΓ.3 Και βέβαια πώς να μην σκεφθεί ο Έλληνας αναγνώστης και τους δικούς μας Άρη Αλεξάνδρου και Χρόνη Μίσσιο,που έζησαν τρισχειρότερες,νομίζω,καταστάσεις που τις περιέγραψαν με μιαν εύθραυστη και σπαραχτική ζεστασιά- που για να πω την αλήθεια δεν διείδα στον Σπέρμπερ-πώς να μη θυμηθεί κανείς και τόσους άλλους,που τα σημερινά απομεινάρια-χάρη στις ηγεσίες τους απομεινάρια- εκείνων των κομμάτων για τα οποία έδωσαν τις ζωές τους δεν τους αναγνωρίζουν τίποτα...Και ερχόταν συνεχώς στο μυαλό μου και το έξοχο βιβλίο του Παδούρα "Ο Άνθρωπος που Αγαπούσε τα Σκυλιά".

Σχόλια

  1. Πολύ καλό βιβλίο. Πολύπλοκο αλλά και ερεθιστικό.
    Οι εναλλαγές ταυτότητας, ή αυτές που οι άλλοι θεωρούσαν ως αποκάλυψη ρόλων,
    παίζει πολύ καλά με την πλοκή
    και προκαλεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη.
    Δεν ξέρω ποιοι θα το πάρουν να το διαβάσουν,
    αλλά αποκαλύπτει περίτρανα όλο το παρασκήνιο σε έναν πόλεμο που ποτέ δεν είναι τόσο ηρωικός όσο φαίνεται.
    Καλημέρα, Βιβή.
    Πατριάρχης Φώτιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Λες "δεν ξέρω ποιοι θα το πάρουν να το διαβάσουν " και τα λες όλα αγαπητέ Πατριάρχη..
    Ως τι να το διαβάσουν;Ως σκεπτόμενοι άνθρωποι που παραδέχονται "το παρασκήνιο σε έναν πόλεμο που ποτέ δεν είναι τόσο ηρωικός όσο φαίνεται";
    Αν σκέφτονταν και επεξεργάζονταν κριτικά τις σκέψεις τους οι σημερινοί άνθρωποι δεν θα ήταν χειραγωγημένοι, βολεμένοι οπαδοί,που δεν ντρέπονται για τα πεινασμένα παιδιά και την όλη κατάντια αυτού του πλανήτη,...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Λένα Δημητρίου9/1/14 16:45

    Το βιβλίο είναι χαμηλών τόνων και αξίζει να διαβαστεί και να συζητηθεί με σοβαρότητα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μακάρι να υπήρχε αυτή η σοβαρότητα που λέτε αλλά γενικώς μάλλον αναζητείται.

      Διαγραφή
  4. Βιβή, όταν πολιτικολογείς, έχεις δίκιο στα περισσότερα απ' όσα λες.
    (τελικά είμαι αγαπητός ή είναι σχήμα λόγου;)

    Μια επισήμανση θα ήθελα:
    Διαφωνείς στο ότι ο Στάλιν έκανε πολλά όμοια με τον Χίτλερ
    ή δεν πιστεύεις ότι ο Σπέρμπερ προβάλλει αυτήν την άποψη στο βιβλίο-του;
    Διαφώτισέ-με, σε παρακαλώ.
    Καληνύχτα
    Πατριάρχης Φώτιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Όχι δεν είναι σχήμα λόγου,ιστολογικώς βεβαίως και μου είσαι αγαπητός,Πατριάρχη,για τον αυστηρό αλλά και διαθέτοντα έντονη προσωπική πινελιά τρόπο με τον οποίο ασχολείσαι τόσα χρόνια με το βιβλίο,χωρίς να χαϊδεύεις αυτιά.

    Ο Στάλιν αρχικά είχε διαφορετική πολιτική και ιδεολογική ετικέτα αλλά και πορεία από τον Χίτλερ και μια εύκολη εξομοίωση του αίματος που στην συνέχεια τους ακολουθεί δεν έχω επαρκείς ιστορικές γνώσεις για να την κάνω σωστά ή να μην την κάνω καθόλου. Μιλάμε για παραλλαγή φρίκης πάντως,που αυτό εμένα μου αρκεί για να τους... σιχτιρίζω αμφότερους, συνδέοντας (απλοϊκά άρα βολικά) έστω τον Χίτλερ με τους Εβραίους ας πούμε και τον Στάλιν με τα εσωτερικά του ξεπαστρέματα

    Ο Σπέρμπερ δεν αντιπαραβάλει την πολύπλευρη σταλινική εκδοχή θανάτου με τα ισοπεδωτικά χιτλερικά πραγμένα και επειδή χρονικά τοποθετεί την αφήγησή του πριν την άνοδο του Χίτλερ αλλά και επειδή στέκεται κυρίως στο πολιτικό κομμάτι και το πλέκει με το συναισθηματικό πολύ σφιχτά, μέσα από την ιστορία του καθενός εκ των ηρώων του. Αν και έγραψε ανάμεσα στα 1940-1948 καταφέρνει να μην στήσει αναδρομικά μια βολική ζυγαριά στην οποία να ζυγίζει τον θάνατο που έσπειραν οι δύο παράφρονες και να ξορκίζει ανακουφιστικά το θέμα .
    Στέκεται πολιτικά σκεπτόμενος ,νομίζω,σε ό,τι καίει,στην διάψευση των πολιτικών ελπίδων των κομμουνιστών, της Γερμανίας κυρίως,ειδικά μετά την Λούξεμπουργκ,από τον θεωρούμενο ηγέτη τους,τον Στάλιν,που έκανε αποδεδειγμένα το ίδιο ιδεολογικό "άδειασμα" στους Ισπανούς στην κρίσιμη στιγμή αλλά και στους Έλληνες κομμουνιστές λίγο αργότερα.
    Ο Στάλιν δεν ήταν καν κομμουνιστής κατ΄ εμέ, προσωπική άποψη βέβαια,δεν ξέρω τον δεκάλογο του έξυπνου και πρακτικού σε στάδιο εφαρμογής της θεωρίας του κομμουνιστή ούτε αν μπορεί να υπάρξει τέτοια στάση και τρόπος ζωής στην εποχή μας...

    Έχεις διαβάσει το βιβλίο, προφανώς,δεν θα κάνεις ανάρτηση;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Βιβή,
    αν θυμάμαι καλά, η εξέλιξη της ιστορίας περιλαμβάνει και τη δεκαετία του '30,
    όταν ήταν στην εξουσία ο Χίτλερ,
    και φυσικά ο Στάλιν.
    Οι κομμουνιστές λοιπόν της εποχής
    φυσικά βάλλουν εναντίον του στυγερού εχθρού, που εκπροσωπεί ο ναζιστής Γερμανός φύρερ,
    αλλά παραπαίουν και εξαιτίας των εσωτερικών μαχαιρωμάτων
    που δέχονται στο ευρωπαϊκό πεδίο των ενδοκομμουνιστικών συγκρούσεων.
    Απ' αυτήν την άποψη δεν αντιπαραβάλλει, όπως σωστά λες,
    τα χιτλερικά κρεματόρια με τα σταλινικά πογκρόμ,
    αλλά σίγουρα η σταλινική βία δεν περνάει στα ψιλά,
    κυρίως απέναντι στους ταβάριτς που θεωρούνται προδότες.
    Πάντα κουράγιο για τέτοια διαβάσματα
    Καληνύχτα
    Πατριάρχης Φώτιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Καλά θυμάσαι.Κι επειδή μου άνοιξε η όρεξη για την "Οδύσσεια των Διδύμων" του Πάρνη που την έχω πάνω από τρία χρόνια στα αδιάβαστα,εκτιμώ ιδιαιτέρως την ευχή σου περί κουράγιου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμος14/1/14 20:22

      Καλησπερα, διαβαζω το μπλογκ σου αλλα πρωτη φορα σχολιαζω.

      Η "Οδυσσεια των Διδυμων" του Αλεξη Παρνη ειναι ενα εξαιρετικο βιβλιο που σε βοηθαει να αντιληφθεις ολη την πορεια του επαναστατικου κομμουνιστικου κινηματος εκεινης της εποχης. Συνδυαζει γεγονοτα απο τις μαχες του ΔΣΕ, τη ζωη στην Τασκενδη, και την ωμη παρεμβαση των σοβιετικων στα εσωτερικα του κομματος. Κι ολα αυτα με το μοναδικο τροπο του Αλεξη Παρνη. Στο συνιστω ανεπιφυλακτα. Ειναι ενα πραγματικα συγκλονιστικο βιβλιο. Οι 934 σελιδες του διαβαζονται απνευστι! Ο Αλεξης Παρνης εχει επισης ενα αξιολογο βιογραφικο. Εκτος απο κομμουνιστης επαναστατης ειναι και αναγνωρισμενος θεατρικος συγγραφεας, με τα εργα του να εχουν παιχτει σε ολο τον κοσμο και τα βιβλια του να εχουν μεταφραστει σε παρα πολλες γλωσσες!

      ΓΙΩΡΓΟΣ Σ.

      Διαγραφή
    2. Ανώνυμος18/1/14 08:42

      Συμφωνώ απόλυτα μαζί σας. Δεν έχει την ατομική (μέσα στην συλλογικότητα της) θεώρηση του Κιβώτιου, η τραγικότητα του όμως ξεχειλίζει. Καταλαβαίνει κανείς καλύτερα όταν έχει κάνει ένα πέρασμα απ αυτήν την κρεατομηχανή που λέγεται ΚΚΕ, ακόμη και σε μέρες που ελάχιστα πλησίαζαν σ αυτές που περιγράφει ο συγγραφέας. Η ανάγνωση του ακολούθησε αυτήν της "Ζωής και πεπρωμένο" του Vasili Grossman και η πολιτική κατάθλιμη ολοκληρώθηκε.

      Σόλων Σαρακενίδης

      Διαγραφή
    3. Θα συμφωνήσω με τους προλαλήσαντες.Αν αντέχεις να διαβάσεις και τα δυο μυθιστορήματα θα κατανοήσεις πάρα πολλά πράγμαα.Αν θέλεις να κατανοήσεις,μη σε αδικώ δηλαδή,νομίζω ότι το κάνεις ήδη,ότι ψάχνεσαι.Δυστυχώς το μυθιστόρημα του Γκρόσμαν είναι πανάκριβο.

      Διαγραφή
    4. Κύριε Σαρακενίδη,τι να πω,λυπάμαι για την κατάντια της αριστεράς,δεν εννοούν οι ηγεσίες της να απογαλακτιστούν από νοσηρές καταστάσεις και να κοιτάξουν μπροστά,έχω παράπονα από όλη την ελληνική αριστερά,σαν να μην καταλαβαίνει την δεινή θέση του κόσμου...Παρά την πολιτική κατάθλιψη που με περιμένει,το ξέρω,το έργο του Vasili Grossman το έχω στα...προσεχώς,σας ευχαριστώ που μου το θυμίσατε.

      Γιάννη,σκοπεύω να διαβάσω και του Πάρνη και του Γκρόσμαν.Το πρώτο το έχω, το δεύτερο είναι όντως πανάκριβο και ίσως το αγοράσω λίγο πιο μετά.Τέτοια ήττα και να μη βάζει κανείς μυαλό,τι να πω...

      Διαγραφή
  8. Δεν νομίζω ότι αξίζει το ίδιο.
    Θα μας πεις όταν το δεις.
    Πατριάρχης Φώτιος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Ανώνυμος27/1/14 17:40

    Εξαιρετική πολιτική λογοτεχνία!Από τις εκδοτικές κινήσεις-ρίσκα που εξιλεώνουν έναν εκδότη για τις μπούρδες που βγάζει κατά καιρούς.Γιάννης

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου