"Ο Σατανάς στο Γκόραϋ",Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ

στο εξώφυλλο της Ινδίκτου ο πίνακας
του Solomon Nikritn
"Γυναίκα που Ουρλιάζει",1928



1648.Οι Εβραίοι της κεντρικής Ευρώπης (Πολωνοεβραίοι κυρίως) υφίστανται ένα ακόμα εκτεταμένο πογκρόμ που φτάνει μέχρι το Γκόραϋ,έναν ειδυλλιακό τόπο ανάμεσα σε πυκνά δάση και λόφους που έμοιαζε προστατευμένος ,αλλά αποδείχτηκε πως δεν ήταν, καθώς εύκολα οι ανελέητοι Κοζάκοι τον αφανίζουν συθέμελα.Όσοι κατάφεραν με μύριους κόπους και τρόπους να σωθούν διασκορπίζονται σ΄όλη την Πολωνία και σε κοντινά μέρη άλλων χωρών.Τα σπίτια ρημάζουν,τα μαγαζιά καταρρέουν,ο κάποτε γεμάτος ζωή και κίνηση τόπος τους,καλά οργανωμένος στην καθημερινότητά του,έχει εξαφανιστεί.Πλούσιοι και φτωχοί έχουν σφαγιαστεί από το μαχαίρι του χειρότερου θανάτου,αν μπορεί ανθρώπινος νους να φανταστεί διαβάθμιση στον θάνατο.

Παρόλα αυτά οι Εβραίοι-πεισματάρηδες ραββίνοι,άρχοντες,έμποροι,αγρότες,δάσκαλοι-επανέρχονται χρόνια μετά και σιγά σιγά,τίποτα δεν είναι βέβαια όπως πριν,ούτε θα ξαναγίνει αλλά στήνουν πάλι την πόλη τους και ελπίζουν.Ελπίζουν στον Μεσσία που θα φανεί τότε, γιατί σύμφωνα με τις φήμες που κυκλοφορούν πλέον σε όλη την Ευρώπη πιστεύεται ότι αυτή είναι η εποχή κι όταν γίνει αυτό, που μετά από τόσα βάσανα είναι πια πολύ κοντά τους,εκείνος θα προσφέρει τα πάντα,όλη την δόξα που ο Θεός τούς έχει τάξει και τους προόριζε από καταβολής γι αυτήν και κυρίως θα τους οδηγήσει στην πατρίδα που ονειρεύονται, εκεί στην ζεστή Μεσόγειο (ναι,εκεί).

Η αναγνώριση του Μεσσία γίνεται στο(υπαρκτό ιστορικώς) πρόσωπο του Σαμπατάι Σέβι (1626-1676), γιού εύπορης οικογένειας Εβραίων γεννημένου στην Σμύρνη και μια θρησκευτική υστερία εξαιτίας του κατακυριεύει τους Εβραίους, ταλαιπωρημένους ήδη αλλά και από γεννήσεως δεισιδαίμονες και όλο αυτό που αρχίζει και κοχλάζει επηρεάζει ακόμα και μουσουλμάνους ,ας μη ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στα χρόνια της μεγάλης Οθωμανικής αυτοκρατορίας,που φτάνει ως την κεντρική Ευρώπη.Ο Σέβι υποστηρίζει και διαδίδει μέσω των μαθητών του οι οποίοι εν είδει αποστόλων ταξιδεύουν παντού,την Κάββαλα,μυστικιστικό ιουδαϊκό σύστημα που διαφοροποιείται από τηνΤορά και το Ταλμούδ , τις πιο επίσημες θρησκευτικές ιουδαϊκές αντιλήψεις και ο ίδιος και οι οπαδοί του διάγουν βίο προκλήσεων και ποικίλης ανυπακοής απέναντι στον κυρίαρχο θρησκευτικό νόμο των ανά την Ευρώπη ραββίνων κηρύσσοντας ότι αυτός είναι ο Μεσσίας,κάνοντας με ζέση,κι αυτός και οι οπαδοί της αίρεσής του,τα πλέον αντίθετα από τα ειωθότα.

Το Γκόραϋ ζει μέρες μεγάλης αναστάτωσης.Άλλου είδους αναστάτωσης,δόλιας,αργής και μη διακριτής.Οι κάτοικοί του,πλην ελαχίστων,ακολουθούν μαγεμένοι,ευάλωτοι και εύπιστοι έως και μωροί τον κήρυκα του Σαμπατάι που έρχεται να εγκατασταθεί στην πόλη και παρασύρονται σε εκδηλώσεις που κάνουν τον γέροντα Ραββί* Μπένις Ασκενάζι, έναν εξ αυτών που έχουν επιστρέψει από τους πρώτους και συμβάλει στην ανόρθωσή της ,να τρέμει από τον φόβο του για το τι τους περιμένει, καθώς διαβλέπει την νοσηρή επίδραση του ψευδομεσσία,επίδραση τρισχειρότερη από την ως τώρα στενάχωρη αντίληψη και ερμηνεία των θρησκευτικών τους νόμων και παραδόσεων .
Ο Ρεμπ** Ελεάζαρ Μπαμπάντ,ο πλουσιότερος κάποτε άνθρωπος του Γκόραϋ και αρχηγός της κοινότητας έχει μεν κι αυτός επιστρέψει αλλά βρίσκεται σε ακόμα πιο δεινή θέση, είναι πάμπτωχος και παραιτημένος από την όποια διεκδίκηση ή επιθυμία εξουσίας. Από την άλλοτε πολυπληθή του οικογένεια έχει σωθεί η κουτσή,17χρονη κόρη του,η Ρεχέλε, που δεν είναι απολύτως στα καλά της και όταν στο Γκόραϋ καταφτάνει ο οπαδός του Σαμπατάι,ο δημοφιλής και λαοπλάνος Ρεμπ Γκενταλίγα,η Ρεχέλε καταλήγει να τον υπηρετεί με προθυμία, ξεχνώντας τον σύζυγο που έχει φροντίσει η κοινότητα να της δώσει,τον μελαγχολικό,αλλόκοτο και θρησκόληπτο Ρεμπ Ιτχέ Ματές,γενόμενη η ίδια προφήτιδα,διάγουσα βίο σε έκσταση,ασκητικό ή απλώς εκτός των πρότερων κανόνων.


Οι κάτοικοι γίνονται μαλλιά κουβάρια.Η Ρεχέλε και όχι μόνον αυτή πέφτει στα χέρια τού σαν τον Σατανά επελαύνοντος (ή του ιδίου του Σατανά)Γκενταλίγα.Η αποτύπωση του προηγηθέντος τρόμου από την σφαγή στις μνήμες ακόμα και εκείνων που γεννήθηκαν μετά ή ήταν βρέφη και δεν την θυμούνται οι ίδιοι και η ελπίδα της απόδρασης από τον συνεχώς ελλοχεύοντα κίνδυνο να επαναληφθεί ανακατεύονται και γίνονται ένα εκρηκτικό μείγμα συναισθηματικής αδυναμίας να επεξεργαστούν οτιδήποτε δια της λογικής. Πέφτουν οι κάτοικοι του Γκόραϋ και όχι μόνον αυτοί σε μια σχεδόν ειδωλολατρική έκσταση,ένα μαζικό παραλήρημα,που οι λίγοι σώφρονες αδυνατούν να αναχαιτίσουν.  
Αυτό που ακολουθεί είναι από πολλές απόψεις δυσθεώρητα χειρότερο από την σφαγή του 1648-1649.Οι κάτοικοι πιστεύοντας ότι έρχεται το ευλογημένο και πολυπόθητο "Τέλος των Ημερών" αφήνονται στο εφήμερο,αδιαφορούν για την συντήρηση των με κόπο αναστυλωμένων σπιτιών και μαγαζιών τους,παρατάνε τα περιβόλια και τα ζωντανά τους,ζουν σαν να πρόκειται ανά πάσα στιγμή να διακτινιστούν στο Ισραήλ,το πιστεύουν, δεν χρειάζεται να προετοιμαστούν επομένως για τον βαρύ χειμώνα της Πολωνίας,θα βρεθούν ελέω Σαμπατάι στην Γη της Επαγγελίας,την Γη τους,για όλα έχει μεριμνήσει ο Θεός δια του Μεσσία του.


Ο Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ περιγράφει ό,τι συμβαίνει-ό,τι δημιουργεί εκείνος ως συμβάν-λέξη λέξη, διατηρώντας μια κάποια απόσταση σαν αφηγητής,αυτή την αίσθηση είχα, αλλά με αμείωτη την αρχική λεπτή του ειρωνεία, την ένταση,την διεισδυτικότητα,την οξυδέρκεια της ματιάς του πάνω στα τρομερά δρώμενα τα οποία συνθέτει ως μυθοπλασία,όμως πατώντας σε αληθή ως ένα βαθμό γεγονότα,ράβοντας πάνω στην κεντρική ιστορία πολλές μικρότερες που βοηθούν,έτσι όπως πλάθει χαρακτήρες, στην κατανόηση του τι,για ποιους και ποια χρονική περίοδο διαβάζουμε ό,τι διαβάζουμε.Η δράση αυτή των χαρακτήρων οργανώνεται από τον Σίνγκερ ως την τελευταία της λεπτομέρεια και φτάνει στην πτώση των ηρώων του με την ίδια αρχική εντυπωσιακή ομολογουμένως αρμονία.
Ο Σίνγκερ γεννημένος,πιστεύω,δεινός και ευφυής συγγραφέας επικοινωνεί στους αναγνώστες της εποχής του και στους μελλοντικούς τον πολυεπίπεδο τρόμο ενός λαού σε πολλαπλές εκδοχές χωρίς να τους ψέγει μα ούτε να τους λιβανίζει:φταίνε και οι ίδιοι που αφήνονται να γίνονται ξανά και ξανά θύματα των άλλων και των δικών τους.Οι εχθροί δεν είναι μόνον όσοι- αλλόθρησκους τους ονομάζει-τους μισούν για όποιο λόγο το πράττουν αυτό, αλλά και οι ομόθρησκοι επίδοξοι σωτήρες τους.Ο συσσωρευμένος πόνος,τα δεινά,το μίσος,η ανασφάλεια, οπωσδήποτε όμως και η βαθύτατη δεισιδαιμονία που σαν παράσιτο τρέφεται από την αρχικά καλώς εννοούμενη θρησκευτική τους παράδοση λειτουργούν κάθε άλλο παρά διδακτικά.Ο βασανισμένος κόσμος του Γκόραϋ πέφτει ασυγκράτητος στην νέα του τραγωδία ωθούμενος από την (απολύτως κατανοητή από μας)ελπίδα του για την από Θεού λύτρωση.Ιδού όμως,ο Θεός (τους)δεν ανακατεύεται,και πάλι,οπότε ο Σατανάς αναλαμβάνει τα ηνία,εκείνοι αφήνονται και το αποτέλεσμα είναι το γνωστό οικτρό μερικό τέλος,που κυνηγάει τον λαό τους όπου κι αν βρεθεί,αυτή την φορά από τον εσωτερικό τους εχθρό δημιουργημένο εκατό τοις εκατό. 

Ο Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ επιλέγει συνειδητά,όπως μας πληροφορεί στο σημείωμά της η Άννα Περιστέρη,επιμελής μεταφράστρια του βιβλίου για τις εκδόσεις Ίνδικτος,να γράψει στα γίντις, την πιο ισχυρή γλώσσα της διασποράς,γλώσσα της εξορίας,γλώσσα που μίσησαν τόσο οι αλλόθρησκοι όσο και οι χειραφετημένοι Εβραίοι  (χαρακτηριστική φράση από ομιλία του Σίνγκερ).
"Ο Σατανάς στο Γκόραϋ" είναι το πρώτο του  μυθιστόρημα ,δημοσιεύτηκε αρχικά σε συνέχειες στο φιλολογικό περιοδικό "Globus" και την μετάφρασή του στα αγγλικά την έλεγξε ο ίδιος ο Σίνγκερ και έτσι αυτή θεωρείται πρωτότυπο. 



1st edition (publ. Noonday Press),
by Ellen Raskin (the woodcut)
Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα δεν προσφέρεται για αναλύσεις επί αναλύσεων.Ήδη είναι πολλά όσα γράφτηκαν παραπάνω.Τα χαρακτηριστικά αποσπάσματα στις φωτογραφίες που ακολουθούν είναι πολύ καλύτερα διαπιστευτήρια.Καλή σας ανάγνωση. 








*    τίτλος θρησκευτικού δάσκαλου
**  προσφώνηση λόγιου

Σχόλια

  1. Ντίνα22/1/14 17:38

    Καλησπέρα.Βρίσκω ωραία ,εννοώ και από αισθητικής πλευράς τα φωτογραφημένα αποσπάσματα που βάζεις.Διαβάζοντάς τα κατάλαβα πάνω κάτω σε τι αναφέρεσαι.Δύσκολο σαν μυθιστόρημα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ντίνα,είναι σκαναρισμένα,με την φωτογραφία δεν τα πάω καλά.Κάνεις κλικ,μεγαλώνουν και διαβάζεις. Όχι,δεν είναι δύσκολο,καθόλου,φεύγει σαν νερό.
      Αλλού έγκειται η δυσκολία του,στην ανεύρεση καθαρής ματιάς,στοιχειώδους κατανόησης ζητημάτων που αφορούν διαχρονικά θα έλεγα τους Εβραίους, θρησκευτικοπολιτικοκοινωνικοιστορικά,ουφ,για τα οποία οι περισσότεροι είμαστε βουτηγμένοι στην άγνοια,την εμπάθεια,την βολική προπαγάνδα ότι αυτοί είναι παντού από πίσω σ΄όλα τα δεινά κτλ κτλ μπουρδολιακοπουλικά, δεν κοιτάμε τα χάλια μας,λέω...

      Αυτά χωρίς να ξεχνώ στιγμή το αντιγύρισμα του μίσους, που ενώ το έχουν πιο πολύ από τόσους και τόσους βιώσει,κάνουν τώρα πάνω στους Παλαιστίνιους...Αυτό δεν το καταλαβαίνω...

      Διαγραφή
  2. Ανώνυμος23/1/14 16:38

    βιβλίο σκέτο ψυχοπλάκωμα που απαιτεί να γνωρίζεις ορισμένα για την καταραμένη-ευλογημένη φυλή
    Ν

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Δεν ψυχοπλακώθηκα,δεν μπορώ να πω κάτι τέτοιο.Ότι προβληματίστηκα,ναι,το λέω. Για πολλά περί θρησκειών ας πούμε και της διαστρέβλωσης των αξιών τους για ποικίλους σκοπούς.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου