"Ο Ήσυχος Αμερικανός",Γκράχαμ Γκρην

Όμοιος με τον Άρη,φορούσε το κράνος του και κοιτούσε έξω μελαγχολικά τα χρυσά σύδεντρα ανάμεσα στους πελώριους λόφους και τις αψίδες που σχημάτιζε το πορώδες πέτρωμα,καθώς οι πληγές του φόνου έπαυαν να αιμορραγούν.



Ο Βρετανός δημοσιογράφος Τόμας Φάουλερ κι αυτός που o συγγραφέας τον περιγράφει ως όμοιο με τον Άρη,ο Γάλλος σμηναγός Τρουέν, έχουν μόλις τελειώσει μια κάθετη επιδρομή στον Κόκκινο ποταμό στο Βιετνάμ.Ο Γάλλος εκτελώντας τις σαφείς εντολές των ανωτέρων του βομβαρδίζει οτιδήποτε κινείται εκεί και ο Φάουλερ παρακολουθεί σαν παρατηρητής στα πλαίσια ενός,όπως ο ίδιος λέει,αυτοσεβασμού που τον υποχρεώνει λόγω επαγγέλματος να μοιράζεται πότε πότε τους κινδύνους,εφόσον γράφει για τον πόλεμο.Έναν ακόμα πόλεμο,κάπου σε μια γωνιά της γης,στην οποία οι δυτικοί άνθρωποι, οι πολιτισμένοι,εκείνοι που αγαπούν τόσο τις Τέχνες και τα Γράμματα,ω,ναι,οι ευσεβείς αυτοί χριστιανοί,θέλουν να καρπωθούν τα καλά της,της κάθε μακρινής γωνίτσας,χωρίς να τους απασχολεί η βούληση των κατοίκων της.Οι λογής κονκισταδόρες δεν φαίνεται να σταματούν ποτέ και πουθενά. Αλλάζουν απλώς ονόματα.

Ο πόλεμος που η διεξαγωγή του διατρέχει το πολυδιαβασμένο και δις γυρισμένο σε κινηματογραφική ταινία βιβλίο "Ο Ήσυχος Αμερικανός" του Γκράχαμ Γκρην είναι εκείνος των Βιετναμέζων στην δεκαετία του 1950 κατά των Γάλλων αποικιοκρατών,δεν αποτελεί όμως το μοναδικό μέτωπο.Οι μεν εγχώριοι κομμουνιστές αναπτύσσουν κι αυτοί τις δυνάμεις τους διεκδικώντας την εξουσία με κάθε τρόπο,οι δε Αμερικανοί από την άλλη άκρη της γης εξαπλώνουν σιγά σιγά ένα δίκτυο πρακτόρων που θα δημιουργήσει πιο κατάλληλες προϋποθέσεις γι αυτούς, για να απωθήσουν- χωρίς φανερή την επέμβασή τους- τους Γάλλους, ώστε να μπουν εκείνοι ακόμα περισσότερο στα πράγματα και επίσης κάποιοι Βιετναμέζοι πολιτικοί και από κοντά και οι ντόπιοι στρατηγοί ισορροπούν ή τουλάχιστον το προσπαθούν ανάμεσα στους πόλους που φαίνεται να διαμορφώνονται ως διάδοχη κατάσταση,επιθυμώντας να περισώσουν τα δικά τους πλούτη και αξιώματα σε κάθε περίπτωση.
Ο λαός είναι σαν να μην υπάρχει,δεν ερωτάται,υπομένει την μοίρα του,στα χωριά,στους ορυζώνες,στα πεδία των όποιων μαχών,στην πρωτεύουσα Σαϊγκόν με την δυτικότροπη καθημερινότητα και τους πάμπολλους Ευρωπαίους και Αμερικανούς που βρίσκονται εκεί.

Ο Φάουλερ έχει  φτάσει στα ηλικιακά εκείνα όρια,συν πλην πενήντα,λίγο παραπάνω,εκεί πάντως  που κάνει κάποιος τον πολλοστό και κρισιμότατο απολογισμό των ως τότε πραγμένων του.Έχει αφήσει πίσω του,στην Αγγλία, έναν γάμο που τον βαραίνει συνειδησιακά και έχει στην Σαϊγκόν μια ερωμένη Βιετναμέζα με την οποία είναι ερωτευμένος,συζούν και θέλει το ύστατο αποκούμπι του να είναι αυτή.
Καταλαβαίνει πολλά περισσότερα απ΄όσα καλύπτει με τις,όπως του έχει ζητηθεί να είναι, ουδέτερες ανταποκρίσεις του.Βλέπει καθαρά την αδικία και την βία που ασκούνται σε βάρος των Βιετναμέζων,διαβλέπει την απέραντη απληστία και τις κακές προθέσεις των ΗΠΑ,την κούραση αλλά και το διαβολικό πείσμα των Γάλλων να παραμείνουν στην περιοχή,την παθογένεια του εγχειρήματος των κομμουνιστών που κι αυτοί πλέκουν τον δικό τους ιστό καιροφυλακτώντας για την ευκαιρία τους και τέλος,ζει από πρώτο χέρι τις απέλπιδες προσπάθειες της ερωμένης του,της όμορφης και τύποις υποτακτικής αλλά εν τέλει εκ των πραγμάτων ιδιοτελούς Φουόνγκ και της αδελφής της να επιβιώσουν με κάθε τρόπο,δουλεύοντας για τους ισχυρούς, Ευρωπαίους ή Αμερικάνους, το ίδιο είναι ή κάνοντας, ακόμα καλύτερα, έναν καλό γάμο.Άκρως ανδροκρατική αντίληψη βεβαίως, εμποτισμένη στις ίδιες τις γυναίκες ως κυρίαρχη,ανθούσα ακόμα σε μια κοινωνία ανδροκρατούμενη ,που η πολύπλευρα ρατσιστική κουλτούρα της δεν αφήνει πολλά περιθώρια στην γυναίκα να μην είναι άλλο τι παρά ο ρόλος της.
(Αλλ΄επίσης δεν είναι και της παρούσης στιγμής σκοπός να υποβάλουμε εδώ και τώρα τον οξυδερκέστατο κατά τα λοιπά Γκρην σε ανεπίκαιρες, μεταφεμινιστικές γκρίνιες).

Με λεπτεπίλεπτη,διεισδυτική,ακριβέστατη και όχι απλώς υποψιασμένη ματιά,ελαφρώς ειρωνική και σχεδόν ενορατική ο Γκρην τοποθετεί σε κάθε δυνατή στριμωγμένη θέση τον Άγγλο δημοσιογράφο του,μπουχτισμένο από την αδιέξοδη επανάληψη της συνήθειας και της κοινωνικής υποκρισίας,αντιμέτωπο με καταστάσεις που αποτυπώνουν σε όλα τα στάδια τη αλαζονική και κυριαρχική νοοτροπία που έχουν οι δυτικές κοινωνίες απέναντι σε όποιον και οτιδήποτε δεν ελέγχουν,αγνοώντας την διαφορετική του κουλτούρα και τρόπο σκέψης,το δικαίωμά του να είναι ανεξάρτητος .
Η εμφάνιση και κυρίως η εμπλοκή του ήσυχου Αμερικανού  Όλντεν Πάιλ τόσο στα πολιτικά πράγματα όσο και στην προσωπική ζωή του Φάουλερ γίνεται χωρίς να φαίνεται το μέγεθος,το επικίνδυνο βάθος της ανάμειξης.Ο Αμερικανός έρχεται και χώνεται παντού με υπόγειο,αφελή στην βιτρίνα του,όμως επίμονο και καταλυτικό τρόπο.Η ανάμειξή του απειλεί σαν το πιστόλι με σιγαστήρα στα χέρια ενός επαγγελματία δολοφόνου καθώς περιστρέφεται και στοχεύει με υπομονή, επιμονή,πώρωση, μέθοδο και προσήλωση. Αυτός ο θρήσκος,ιδεαλιστής νεαρός Αμερικάνος πατριώτης δεν έχει καμία αναστολή να οργανώσει προβοκάτσιες: βομβιστικές ενέργειες που θα κοστίσουν την ζωή αθώων και που σκηνοθετημένες στην εντέλεια απ΄ αυτόν θα αποδοθούν στους αντιπάλους,εν προκειμένω τους κομμουνιστές για προπαγανδιστικούς λόγους.
Σημασία έχει η κατά την αντίληψή του επικράτηση του υποκειμενικά θεωρούμενου ως καλού στο οποίο πιστεύει απόλυτα- και γι αυτό τρομακτικά για μας που διαβάζουμε, εντυπωσιασμένοι θετικά και αρνητικά από την λεπτή ωμότητα των δρώμενων της ιστορίας-και το οποίο υπηρετεί απαρέγκλιτα και αυτό του δίνει την εύσχημη δικαιολογία,το εύπεπτο άλλοθι για να κάνει τις αισχρές του πολιτικές και ιδιωτικές πράξεις με μειλίχιο και φαινομενικά ενοχικό και συνεσταλμένο τρόπο.Η χειρότερη φάρα:οι ασσασίνοι με το παιδικό χαμόγελο και την ιδεολογική πρόφαση,η διαχρονική ταφόπλακα της αθωότητας και της ανθρωπιάς.


Στο πολιτικό κατά βάσιν όμως και ερωτικό ετούτο γαϊτανάκι του Γκρην οι ήρωες ,τα πάθη τους και οι ιδεολογικές τους προφάσεις είναι οι αποχρώσες ενδείξεις ενός εγκλήματος που διαπράττεται σε εφιαλτικές συνέχειες .Η μη ευθύγραμμη αφήγηση που επιλέγει για να εξιστορήσει ,οι συχνές αναδρομές που τις εντάσσει σε μετρημένα και σοφά, άτιτλα κεφάλαια ,ακόμα και οι υπερβολικά- κατ΄εμέ πάντα-πολλοί διάλογοι,που κρίνονται οριακά ως  διαφωτιστικοί για το ήθος και μη ήθος των χαρακτήρων,δένουν αρμονικά σε μια μυθοπλασία που προκαλεί αφυπνίσεις συναισθημάτων,που περνούν με ένταση και στον αναγνώστη.
Ο Πάιλ δεν αρκείται στο ας το πούμε καθήκον που ενδεχομένως απορρέει από την στοιχειώδη ενός μέσου ανθρώπου αντίληψη περί πατρίδας,υιοθετεί και διεκπεραιώνει μια σαθρότατη νοοτροπία,αυτήν του υπερ-άρπαγα,με ατού τις πλάτες της υπερδύναμης που είναι η πατρίδα του.Θεωρεί φυσικό το να υπονομεύει και να αρπάζει ό,τι του κάνει κέφι,την χώρα ή την...κατοχή μιας χώρας,την ερωμένη ενός άλλου ή το ακόμα και φτηνό με την έννοια του συμφεροντολογικού όνειρό της, αυτής της ερωμένης-res, να γίνει η σύζυγος στη θέση της συζύγου.
Ο Πάιλ είναι αυτό που λέμε σιγανοπαπαδιά, μουλωχτός, σιγανό ποταμάκι.Όταν υποστείς λοιπόν τις πράξεις ενός τέτοιου ανθρώπου, ατομικά και προσωπικά εσύ και τις διαπιστώσεις και πάνω σε άλλους ανθρώπους να διπλασιάζουν μάλιστα τότε το οδυνηρό τους αποτέλεσμα γενόμενες άκριτα φονικές σε συγκυρίες πολέμου για παράδειγμα,τι κάνεις; Παραμένεις ουδέτερος; Διεκδικείς ατομικά; Συγκρούεσαι με ευθύ ή με δόλιο τρόπο;Συγκρούεσαι τελικά ή κοιτάς τη δουλίτσα σου και πιθανόν γι αυτό υποχωρείς; Κι αν επιτεθείς, αμυνόμενος στην πραγματικότητα, συνάπτεις κι εσύ και τι,με ποιον,ποιες συμμαχίες;
Αυτά όλα βασανίζουν εμφανώς τον Φάουλερ.Αυτά τον κάνουν να σκεφτεί ξανά και ξανά την τελική του επιλογή καθώς ο χρόνος μετράει αντίστροφα πια για κείνον στην ηλικία που έφτασε, έχοντας δει τα μύρια όσα στα τόσα χρόνια ρεπορτάζ ανά τον κόσμο.Αυτά τον κάνουν να προσπεράσει ,όχι,χωρίς τύψεις και προβληματισμό,την αρχική ουδετερότητά του και μια συγκυριακή,ψευδεπίγραφη ευγνωμοσύνη απέναντι στον Πάιλ, που ναι μεν του έσωσε την ζωή,μα για να μην στερηθεί,όπως του λέει ανετότατα μετά,την επιδοκιμασία της γυναίκας-βραβείου(!) για την ηρωική,την ολόδική του ηρωική πράξη,την οποία γυναίκα θέλει να παντρευτεί επίσης για να σώσει!Από την διαφθορά,όπως με επικίνδυνη αφέλεια υποστηρίζει, ξεχνώντας ότι ακριβώς η δική του κοινωνία και των παρομοίων του ανά τον πλανήτη πρωτοστατούν στην συντήρησή της και την ευρύτατη εξάπλωσή της για να χειραγωγούν,να τρομοκρατούν,να πλουτίζουν εκείνοι και να αρπάζουν...       

Προτείνω ανεπιφύλακτα το μυθιστόρημα,το οποίο μετέφρασε ο Γιώργος Τσακνιάς για τις εκδόσεις Πόλις-μια ακόμα καλή τους επιλογή-το 2013.Αξίζει σίγουρα να "ξεχαστεί" για λίγο η κινηματογράφησή του- κι ας είναι έξοχος ο Μάικλ Κέην ως Φάουλερ στην εκδοχή του Phillip Noyce- και να εστιάσει ο αναγνώστης στο δια ταύτα του βιβλίου το οποίο πραγματικά  έχει να του πει πολλά περισσότερα.

Σχόλια

  1. Ανώνυμος12/2/14 00:31

    Αυτός συγκρούστηκε πάντως.Καλά έκανε.Ο Πάιλ είναι ένα ακόμα τομάρι,και τη ζωή που του έσωσε από ιδιοτέλεια το έκανε,αν είναι δυνατόν!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου