"Το Μυστικό της Έλλης",Θεόδωρος Γρηγοριάδης



Σκέψεις

Το εντυπωσιακό "Παρτάλι" του 2001(το οποίο παραμένει σταθερά ένα από τα πολύ αγαπημένα μου μυθιστορήματα ),το πολυσχιδές "Ο Παλαιστής και ο Δερβίσης" του 2010,το ευρηματικό "Τα Νερά της Χερσονήσου"  του 1998 και τώρα το "Μυστικό της Έλλης" του 2012 είναι βιβλία του Θεόδωρου Γρηγοριάδη που τα έχω διαβάσει,όχι με την ημερολογιακή σειρά έκδοσής τους  αλλά αυτή που προέκυψε κατά τις διαθέσεις μου και μόνο.Μετά την συγγραφική απογείωσή του στο "Μυστικό της Έλλης" θα διαβάσω οπωσδήποτε και τα υπόλοιπα πολύ πιο άμεσα απ' ό,τι έλεγα,ήδη δρομολόγησα τον "Ναύτη".

Την απογείωσή του γενικότερα την περίμενα,απλώς με ξάφνιασε που συντελέστηκε σε τούτο το μυθιστόρημα μ'αυτό το φαινομενικά χαμηλών τόνων,ευθύ,πειστικά καθημερινό ως το βαθμό τού να μοιάζει αδύνατο να συμβεί θέμα του, κυρίως λόγω του ιστορικού χρόνου στον οποίο τοποθετεί την πλοκή,χρόνο που σαν εποχή είναι αυτή η δύσκολη στην οποία όλοι μας βιώνουμε πράγματα  που δεν είχαμε ή δεν θελήσαμε να φανταστούμε, που είναι εποχή αγωνίας για ολόκληρη την χώρα καθώς το θεριό του χρήματος ορμά καταπάνω μας και δεν ξέρει κανείς , πού θα σταματήσει αυτή την φορά, αν και εφόσον σταματήσει κάπου και αν κι εμείς θα υπάρχουμε για να στρωθούμε σε επούλωση πληγών.

Θεωρώ βεβαίως τον Θεόδωρο Γρηγοριάδη τολμηρό σαν συγγραφέα από την φτιαξιά του αυτή καθαυτή.Έτσι είναι, νομίζω,η γραφή,η χεριά,η πένα του.Ακόμα κι όταν-παριστάνοντας, τρομάρα μου,την φιλόλογο-ψείριζα ένα τόσο μεγάλης θεματικής έκτασης μυθιστόρημα, όπως ας πούμε είναι ο  "Παλαιστής και ο Δερβίσης" και είχα και προτιμήσεις τι ήθελα να κάνει ή να μην κάνει ο ήρωάς του,που είχε γίνει μου στο μεταξύ, η θεματολογία του ήταν αυτή που αποτελούσε εξαρχής την καλύτερη εγγύηση και τον κύριο λόγο για να το διαβάσω και εντέλει να το αγαπήσω και να μπω  στα δρώμενά του,η Αθηναιοπειραιώτισα εγώ.
Η δε τολμηρότητα που θα την αναφέρω σαν την πιο σταθερή αρετή της γραφής του και στα τέσσερα που έχω ως τώρα διαβάσει,δεν έχει καμία σχέση με τις εύκολες,συχνά τεχνητές προκλητικότητες βιβλίων, που -προσπαθώντας να καταπιαστούν με ένα θέμα κρίσιμο -χάνονται τελικώς στην εκδοτική πλημμυρίδα,αδόξως γι αυτά αλλ' ευτυχώς γρήγορα για μας, επειδή οι προκλητικότητές τους στην πραγματικότητα ήταν απλώς επικαιροποιημένες μιμήσεις και γι αυτό έπεσαν στο κενό. 

Μια κρίση λοιπόν,που δεν έχει κλείσει ένα σαφή κύκλο,δεν μπορεί να αποτυπωθεί ψύχραιμα, νομίζω, και με την πρέπουσα συγγραφική διαύγεια και ποιότητα σε ένα μυθιστόρημα όσο καλές κι αν είναι οι προθέσεις του, χωρίς αυτό να κινδυνέψει σε κάποιο σημείο να κάνει κοιλιά,να εκπέσει σε μελοδραμα τικό φληνάφημα δημοσιογραφικών προδιαγραφών, παρά μόνον αν εκείνος που θα την επιλέξει,την κρίση, σαν βασικό φόντο της αφήγησής του δεν είναι ήδη και βεβαιωμένα τολμηρός στα θέματά του.
Πού έγκειται λοιπόν εν προκειμένω η διαπιστωμένη θεματολογική τολμηρότητα του Γρηγοριάδη για την οποία αγαπώ τα βιβλία του;
Ακριβώς στο ότι σε τούτο, η ηρωίδα - χωρίς να γίνεται το επίκεντρο καμιάς ντοκυμαντερίστικης ή ακόμα χειρότερα φωνακλάδικης,λαϊκότροπης, καταγγελτικής καταγραφής της κατάστασης- είναι, αυτή  που η ίδια οριστικά θεωρούσε πώς είχε ξεμπερδέψει με τα θέλω και τα πρέπει της ,όμως μαζί και εκείνη που αποδείχτηκε μια ακόμα αιφνιδιασμένη,τρωτή γυναίκα, που δεν ελέγχει την Ειμαρμένη της και ερωτεύεται και φυσικά ανατρέπεται το σύστημα ζωής της και που τελικά ως άτομο στην κρίση , στον πυρήνα ή στις παρυφές της,δεν είναι παρά ....εμείς! 
Εμείς ,άντρες και γυναίκες,πιο νέοι,πιο μεγάλοι,εμείς,η μεσαία τάξη,η λίγο περισσότερο ή λίγο λιγότερο λαϊκή ή διανοούμενη ή περίπου διανοούμενη ,η μορφωμένη ή "μορφωμένη", η τεράστια και πολυποίκιλη μεσαία τάξη που νομίζαμε ότι ήμασταν ασφαλείς μέσα στα μεταπολιτευτικά κουκούλια μας και ότι και η νοικοκυρεμένη ζωή μας ήταν κάτι δεδομένο και θα παρέμενε έτσι, μα να που από την μια μέρα στην άλλη γίναμε η Έλλη,αχ,αυτή η Έλλη η κατά κάποιον τρόπο καλούτσικα βολεμένη ,με την ευλογημένη ρουτίνα της που ορίστε,πήγε περίπατο ή που, ευτυχώς και ακριβώς, λόγω κρίσης πήγε για λίγο περίπατο και έγινε μια πολύτιμη εμπειρία και ιδού και εμείς στον ίδιο παρονομαστή,οι εδώ και τώρα, όλοι εμείς.  

Λίγα λόγια για την Έλλη

Η Έλλη, η ηρωίδα του βιβλίου,στα πενήντα της και βάλε ,καθηγήτρια γαλλικών στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση,την οποία αγαπάει ως δουλειά της, είναι μια συνειδητή εργένισσα ,δεν έχει παιδιά,παλιά Κορυδαλλιώτισσα που τώρα κατοικεί στο Ρουφ, σε ένα διαμέρισμα που με τον κόπο της αγόρασε,εκεί κοντά στους μουσουλμάνους στο Γκαζοχώρι και στα δεκάδες μπαράκια και στέκια που παρά την κρίση ξεφυτρώνουν κι απλώνουν την κιτς αισθητική τους στις γραμμές του τραίνου, δίπλα στα συνεργεία και στις μεταφορικές ,ασφαλής ούσα θεωρητικά και τακτοποιημένη στον μικρόκοσμό της , στο περιβάλλον δηλαδή του σχολείου,με τον πετσοκομμένο αλλ' επαρκή ακόμα μισθό, τις δυο-τρεις σταθερές φίλες από τα παλιά,τις αναμνήσεις της από τα ελληνικά σχολεία του εξωτερικού στα οποία δίδαξε,κυρίως εκείνο στην Αφρική ,τις καλούτσικες σχέσεις που έκανε με κάποιους, λιγοστούς,άντρες όταν ήταν ακόμα στα νεανικά της,τις διάφορες μικροχαρές,τα μικροχόμπι,τις καλλιτεχνικές διεξόδους που περιλαμβάνουν  το θέατρο,τα μουσεία,τις λέσχες ανάγνωσης κτλ και από άποψη συγγενών τον χήρο πατέρα της και την οικογένεια της παντρεμένης της αδελφής.
Την Έλλη την απασχολεί η κρίση και η διάλυση της δημόσιας Παιδείας,την οποία βιώνει από πρώτο χέρι. Θλίβεται παρατηρώντας την κατρακύλα,αλλά αν και αγανακτεί,αποδέχεται γνωρίζοντας-κι αυτό είναι κάτι πολύ έντιμο στην βάση του-την εγγενή αδυναμία της να αντιταχθεί αποτελεσματικά εκτός του μικρόκοσμού της σε κάτι που την υπερβαίνει και αντίβαρο στα πλαίσια της καθημερινότητάς της είναι κατά κάποιο τρόπο  η διατήρηση μιας προσωπικής ποιότητας στην καθημερινότητα  αλλά και οι καλές και φιλικές της σχέσεις με την πολυμελή οικογένεια των μουσουλμάνων γειτόνων της, μέσα στην θλιβερή ρατσιστική προπαγάνδα, που μας έχουν κάνει τα μμε, οπότε η κάθε τύπου αντιρατσιστική στάση όπως κι αν εκφράζεται,εδώ της Έλλης, φαντάζει πολύτιμη αντίσταση.
Στην ευλογημένη και ως τότε αδιατάρακτη ρουτίνα της ζωής της εμφανίζεται ο πολύ νεότερός της Αντώνης, που λίγο λίγο,μ'ένα τρόπο σιγανό αλλά και επίμονο, εισβάλλει στον μικρόκοσμο και τον φέρνει τα πάνω κάτω, αφήνοντας στην πιο μορφωμένη, σε σχέση μ' αυτόν, Έλλη τα περισσότερα βήματα της φιλικής αρχικά,ερωτικής κατόπιν προσέγγισης, που μοιάζουν να έρχονται σαν συνετές και μαζί αναγκαίες πρωτοβουλίες από μέρους της και συνεχίζονται σαν τέτοιες ακόμα κι όταν εκείνη πληροφορείται ότι είναι παντρεμένος με μια νεαρή γυναίκα με προβλήματα κατάθλιψης και έχουν και ένα κοριτσάκι στο οποίο προσφέρεται, χωρίς να το καλοκαταλάβει, να κάνει ιδιαίτερα γαλλικών.

Σκέψεων συνέχεια

Τι περιμένει ο αναγνώστης από τα λιγοστά που έγραψα πιο πάνω;Τι θα συμβεί και γιατί,μπορούμε να κατανοήσουμε τις προθέσεις του Αντώνη μα κυρίως τις αποφάσεις και τις πράξεις της ερωτευμένης Έλλης,που κάνει από ένα σημείο και μετά πράγματα, που υπερβαίνουν την κυρίαρχη,αμυντική και φοβισμένη,νεοελληνική τακτική,ενεργώντας εκείνη μόνη της, καθώς δεν μοιράζεται με κανέναν από το θεωρούμενο στενό της  περιβάλλον αυτό που δέχεται να της συμβαίνει;Διότι η αποδοχή της αυτή,η σχεδόν συνέργειά της,είναι το κλειδί για να κατανοήσουμε την ιστορία σε βάθος.
Ο αφηγηματικός τρόπος που ο Γρηγοριάδης στο "Μυστικό της Έλλης" δεν αφήνει τίποτα,μα τίποτα σε εκκρεμότητα ως προς την ροή της μυθοπλασίας ,χωρίς ούτε μια φορά να παρασυρθεί σε γλωσσικές κορώνες είναι ομολογουμένως εντυπωσιακός.Έχει προηγηθεί ή παρεμβάλλεται η εξιστόρηση , συμμετρική και λεπτεπίλεπτη, όλων εκείνων των γεγονότων που αποτελούν το παρελθόν της ηρωίδας, που το χρειαζόμαστε για να μπούμε για τα καλά στην μελαγχολική ατμόσφαιρα,στην εν εξελίξει εσωστρεφή οικονομία του έργου.
Πόσο κατανοούμε-ναι,ξαναγράφω την συγκεκριμένη λέξη- εμείς,τι νιώθουμε,καγχασμός είναι αυτό που μας προκύπτει,οργή ,συμπάθεια, αδιαφορία, θαυμασμός,για ποιον και σε τι βαθμό;Μας αφορά όλο αυτό και σε ποιο κομμάτι του,στην διαστρωμάτωση της οικονομικής κρίσης ,στην γιγάντωση της ερωτικής και λοιπής μας μοναξιάς ή και στα δυο επειδή είναι όψεις του ίδιου νομίσματος;
Ο Γρηγοριάδης,βλέπετε, σ'αυτό το μυθιστόρημα τολμά το πιο  σημαντικό απ'όλα και το κάνει τέλεια,τολμά αυτό που από καταβολής μυθιστοριογραφίας μαγνητίζει τους αναγνώστες: ταύτιση με τον ή τους ήρωες! 
Θα μπορούσα να βάλω μια τελεία και να σας πω-τι στο καλό, έτοιμα τα θέλετε-διαβάστε το βιβλίο!Όμως η τολμηρότητα και η ιδιαιτερότητα του μυθιστορήματος υπάρχει και σε χίλια δυο ακόμα που με ιντριγκάρουν,για παράδειγμα και στο ότι ο δημιουργός του διαλέγει μια γυναίκα ως κεντρική ηρωίδα και ξέρει άριστα τα χούγια μιας γυναίκας σ'αυτήν την περίεργη ηλικία,μα θα μπορούσε το ίδιο καλά να είναι ένας άντρας η πηγή της έμπνευσής του,διότι το πάσχον υποκείμενο είναι πάνω απ' όλα ένας  ά ν θ ρ ω π ο ς κινούμενος μέσα στην θολή δίνη της "έξωθεν" του ,αλλά ικανής να τον καταστρέψει ως τα μύχια του, πολύπτυχης και σε εξέλιξη κρίσης μα και ενός απρόσμενου έρωτα για τον οποίο η πιθανότητα ανώδυνης έκβασης-και τι θα πει αυτό τελικά;- είναι το ίδιο μικρή και ρευστή.

Περί ταύτισης

Τι είναι όμως ,για να ξαναγυρίσουμε λιγάκι σ'αυτήν,η περιλάλητη ταύτιση στην λογοτεχνία;Την θέλουμε την ταύτιση,είναι πρόσφορο υλικό και τίμια πρόθεση για να κάνει κάποιος στα σίγουρα καλή λογοτεχνία,αν δε σε όλα αυτά πούμε ναι,γιατί το λέμε;
Μα φυσικά επειδή την θέλουμε καθώς είναι όχι απλά πρόσφορο υλικό,αλλά η μαγική μαγιά !Πάντα την θέλαμε και εμείς οι αναγνώστες και οι συγγραφείς ,αμφότεροι δε σκοτιστήκαμε για εξηγήσεις αμπελοφιλολογικές :η ταύτιση είναι ο ακριβοθώρητος πυρήνας,το πολυπόθητο κλειδί για το δια ταύτα των μυθιστορημάτων, του πιο διαδεδομένου δηλαδή λογοτεχνικού είδους,διδακτικού ή μη, σε όλες τις πεζογραφίες του κόσμου-αν ισχύει τέτοιο απόλυτο πράγμα,κι αν δεν,δεν με νοιάζει και μια χαρά με βολεύει το ότι δεν είμαι φιλόλογος- πείτε, αν προτιμάτε, πως η ταύτιση είναι το Α και το Ω της αιχμηρής εκείνης και μαζί λειτουργικής μυθοπλασίας που η τεχνική τής γραφής της αγγίζει το μεγάλο κοινό κι όχι μόνο την μυημένη ελίτ της ανάγνωσης, χωρίς να κραυγάζει,να επιδεικνύεται,να κάνει λεκτικά ακροβατικά με διάφορα μελοδραματικά και μπεστσελερίστικα κλισέ,δίχως να αυτοα ναιρείται αφηγούμενη με λόγο βαφτισμένο αλληγορικό ή λυρικό μόνο για ξεκάρφωμα,αλλά να φτάνει στο ζητούμενό της όντας ακριβώς το αντίθετο,αυτό που επιχειρεί και πετυχαίνει ο Γρηγοριάδης:το μη εύθραυστο και πολλών επιμέρους αναγνώσεων χαμηλόφωνο αφήγημα,το ποτισμένο ως την τελευταία λέξη με εκλογικευμένη γλυκύτητα,το εκφρασμένο με ανθρωπιά και αγάπη,το μελετημένο με οξυμένη αλλά όχι υστερική-μεγάλη αρετή- μεστή,πολιτικοκοινωνική παρατηρητικότητα,το καλά διατυπωμένο με νηφαλιότητα,αυτό το πανέμορφο είδος του λόγου,που αγαπάμε περισσότερο,το μυθιστόρημα, που μπορεί να μας το συστήνουν σαν την κατά περίπτωση μοναχική ιστορία τυπικά ενός άντρα ή μιας γυναίκας,μα που έχει γραφτεί, όπως διαπιστώνουμε, για λογαριασμό της μοναξιάς πολλών (εξ ημών) μέσα στο σύγχρονό τους (μας) γίγνεσθαι και μάλιστα, στην παρούσα ελληνική του εκδοχή,στα στενάχωρα μέτρα ενός επελαύνοντος εθνικού ξεγίγνεσθαι και ξεχαρβαλώνεσθαι....




ΥΓ. Στις 26 Μαρτίου,Τετάρτη,στις 18.30 μμ ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης θα είναι μαζί μας, στον καινούργιο χώρο που θα γίνονται οι συναντήσεις της λέσχης,στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Μοσχάτου -Ταύρου "Θεόδωρος Αγγελόπουλος", Σολωμού και Κωνσταντινουπόλεως ,Μοσχάτο.
Θα μιλήσουμε για το " Μυστικό της Έλλης" και πολλά ακόμα κι επειδή ο αναγνωστικός κόσμος διψάει για καλές εκδηλώσεις και εκτός κέντρου, δεν θα το περιορίσουμε στα μέλη,όσοι θέλετε είστε ευπρόσδεκτοι. 

Σχόλια

  1. μια καθηγήτρια που δεν είναι η Έλλη19/3/14 13:03

    Ταύτιση μπορεί να γίνει και αρνητικά.Να μη θελήσεις δηλαδή να γίνεις σαν την Έλλη,ένας άνθρωπος που αφήνει να τον εκμεταλλεύονται.Εμένα μου φάνηκε σαν σχέδιο του ζευγαριού,σαν να την πλησίασε αυτός εν γνώσει της γυναίκας του για να της αποσπάσουν οτιδήποτε υλικό και συναισθηματικό.Αρνούμαι όμως να δεχτώ ότι στα 56 της μια μορρφωμένη γυναίκα της μεσαίας τάξης που βλέπει γύρω της τόσα πράγματα,όσο μόνη και να είναι ξεγελιέται και δέχεται να γίνει θύμα.Τα κατάφερε ο συγγραφέας να με νευριάσει,τι πρότυπο χαζής γυναίκας ήταν αυτό!Έλεος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αλεξάνδρα Κ.20/3/14 12:55

    Εγώ κοιτάζω γύρω μου και βλέπω άπειρες και άπειρους ανθρώπους σαν την Έλλη που μέσα στη κρίση έχουν να αντιμετωπίσουν και την προσωπική τους μοναξιά και αβουλία σε χίλια δυο άλλα και δεν το καταφέρνουν γιατί δεν έχουν επίγνωση και καταλήγουν σε φτηνά γκομενιλίκια .Η Έλλη του Γρηγοριάδη είναι προτυπο ανθρώπου που δεν το βάζει κάτω και παίρνει αυτά που της φέρνει η ζωή ανταποδίδοντας όμως στον άλλο με τον δικό της τρόπο.Δεν είναι ένα ερωτικό ή άλλο αρπακτικό η Έλλη σαν κι αυτά που δημιούργησε η ψεύτικη ευμάρεια που να ορμάει τώρα απεγνωσμένα σε στυλ ό,τι φάμε ό,τι πιούμε. Αποφασίζει και στο τέλος επιλέγει,κρατάει μέσα της την στιγμή και συνεχίζει.Χωρίς φανφάρες και υποκρισίες.Δίνει και δεν κοιτάζει μόνο να πάρει.Παίρνει αυτό που αντέχει να αφομοιώσει και που δεν θα την τσαλαπατήσει.Ενεργεί με γενναιότητα και στοχασμό.Δεν είναι καθόλου χαζή.Αδίκησε εξάλλου την αδελφή της ή τον πατέρα της;Όχι βέβαια!Δεν είχε δικαίωμα λοιπόν να βιώσει κάτι όμορφο όσο αυτό θα κρατούσε;Ο τρόπος που ενεργεί η Έλλη είναι ο τρόπος που θα έπρεπε να υιοθετήσουν όλοι ,ήρεμος,ώριμος και συνειδητός.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αντωνία20/3/14 13:07

    Η ζωή ενός ανθρώπου δεν ενταφιάζεται στα πενήντα ξέρετε.Ούτε το να έχεις οικογένεια είναι η πανάκεια.Δεν γεννιόμαστε για να γίνουμε όλοι υστερικοί γονείς κακομαθημένων παιδιών, ούτε σύζυγοι που φοράνε κέρατα ο ένας στον άλλο γιατί τους πνίγει η νεοελληνική μικροαστική υποκρισία του "να μη χαλάσω το σπίτι μου" ,που ζει και βασιλεύει στην ελληνική κοινωνία. Όσο για τους "μορφωμένους" αυτή της σαπισμένης κοινωνίας να τους χαιρόμαστε,καλά κουμάσια.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου