"Λιούις και Ειρήνη",Πωλ Μοράν

Αυτές οι ελληνικές ονομασίες,ξεριζωμένες από ακτές τόσο τυραννισμένες που ο ζωγράφος Ρεκλύ παρομοιάζει με τις περιελίξεις του ανθρώπινου εγκεφάλου,εξόριστες στον Βορρά όπως οι μετώπες του Παρθενώνα,άστραφταν εδώ με μια τέτοια ανατολίτικη φλόγα που έκαναν τον Λιούις να τρεμοπαίξει τα μάτια του.Ανακάλεσε στην μνήμη του τη ζέστη,τα γλυκά λεμόνια,τη Μεσόγειο,τόσο πλούσια σε αλάτι που το νερό της αφήνει σημάδια πάνω στα ρούχα σαν αυτά που αφήνουν τα φρούτα. 


Με αξιοπρόσεκτα λιτή όμως ουσιαστική γραφή και με φαινομενικά εκ του ασφαλούς προσέγγιση του θέματός του-μοιάζοντας δηλαδή αλλά μη όντας αποστασιοποιημένος- ο Πωλ Μοράν συνθέτει και μαζί διαπερνά με την οξυδερκή του ματιά μια νουβέλα πανέμορφη, που πραγματεύεται την απλή,την πιθανόν εύκολα και απρόσμενα ικανή να συμβεί ανά πάσα στιγμή ερωτική ιστορία δυο σημαντικών και δυναμικών ανθρώπων,ενός άνδρα και μιας γυναίκας που στροβιλίζονται στην δίνη των πρώτων χρόνων της δεκαετίας του΄ 20. 
Η ιστορία του όμως δεν είναι μόνο αυτό και εμείς ανακαλύπτουμε απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα για τα ταλανίσματα της ερωτευμένης μεν ψυχής που όμως πρέπει να κοντράρει την ίδια της την δίψα για εξουσία και χρήμα,ερωτήματα τα οποία αναφύονται κατά την ανάγνωση και επίσης αντλούμε πληροφορίες σπαρμένες συμμετρικά μέσα στην αφήγηση για την εποχή συνολικά και τις έντονες κοινωνικοπολιτικές περιστάσεις στις οποίες αναφέρεται και τις οποίες ο συγγραφέας χρησιμοποιεί σαν σκηνικό φόντο για την εξόχως εικονοποιητική του αφήγηση.



Ο νεαρός τραπεζίτης Λιούις εκτοξεύει τα κέρδη του κάνοντας ευφυείς κινήσεις στην σκακιέρα του πλούτου και βρίσκεται σύντομα στο επίκεντρο της γαλλικής κοινωνικής και χρηματικής ελίτ αλλά αν και περιζήτητος από τις γυναίκες του κύκλου αυτού έλκεται από την επίσης πλούσια,μορφωμένη και αριστοκρατικής καταγωγής Ελληνίδα Ειρήνη Αποστολάτου από την Τεργέστη που όμως δεν έχει καμιά σχέση με αυτές ως προς την νοοτροπία.Η μάλλον αυστηρή και σοβαρή Ειρήνη,ολωσδιόλου διαφορετική από τις δυτικές γυναίκες που ως τότε ο Λιούις αντιμετώπιζε σαν πανομοιότυπα μεταξύ τους,εφήμερα, ερωτικά του συντροφέματα των περιστάσεων,αλλά πολύ κοντά στην δική του αρσενική θεωρούμενη κατ΄εξοχήν αντίληψη δύναμης -κάτι σαν ένα χαρισματικό θηλυκό εαυτό του -ανταποκρίνεται κάποια στιγμή θετικά και ένας γάμος σφραγίζει τον έρωτά τους. Έχοντας βεβαίως ασφαλή τα νώτα τους από οικονομικής πλευράς οι σύζυγοι πλέον Λιούις και Ειρήνη αποφασίζουν να ξεφύγουν από αυτά τα πεζά και επαγγελματικά που πολύ καθαρά αντιλαμβάνονται ότι τους βαραίνουν και επιχειρούν να ζήσουν στην ήσυχη,απείραχτη από τον ανεμοστρόβιλο των παρισινών σαλονιών Μυτιλήνη, τόπο καταγωγής της Ειρήνης.Το γεμάτο λιόδεντρα,ήλιο και αλάτι ελληνικό νησί έχει κατακλυστεί από τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας,μετά την καταστροφή του΄22 ,που-όπως ακριβώς γράφει ο Μοράν-
είχαν κατασκηνώσει εδώ και μήνες μπροστά στο λοιμοκαθαρτήριο,σε σκηνές στερεωμένες με τεράστιες κοτρόνες που τις συγκρατούσαν όρθιες κόντρα στους ανέμους-αυτούς τους διαρκείς ανέμους που φέρνουν από τον Νότο τις ζέστες και τα πουλιά.Καθισμένοι ανακούρκουδα έξω από τις σκηνές τους,οι άντρες έψηναν αρνιά πάνω σε ξύλινες σούβλες και οι γυναίκες,ντυμένες με τις φαρδιές τούρκικες βράκες,έγνεθαν.Τα φαγητά του Λιούις και της Ειρήνης δεν ήταν λιγότερο πρωτόγονα.Οι τσιπούρες που ψάρευε τηγανίζονταν με λίγες σταγόνες λάδι.Γλυκοπιπεριές.Φρούτα.Νερό.Ο Λιούις νοσταλγούσε μπεκατσίνια με φουαγκρά κι ευχόταν να πει αντίο στο φτωχικό τους τραπέζι αντικαθιστώντας το με ένα πλουσιοπάροχο γεύμα.Η Ειρήνη ζητούσε συγγνώμη,αναφέροντας την ελληνική παροιμία: "μια δεκάρα ελιές,δυο δεκάρες φως".  
Ο γαλλοθρεμμένος Λιούις δεν μπορεί όμως να φέρει την ωραία Ειρήνη με το έντονο και μόλις αναζωπυρωμένο μίσος κατά των Τούρκων , παρά την ευρωπαϊκή κοσμικότητα και την αστική της καταγωγή,στα δυτικά μέτρα και σταθμά του,αυτά τουλάχιστον που τον κάνουν να θεωρεί πρωτόγονο το... λάδι,το ψάρι,το νερό και τα φρούτα και ως πλουσιοπάροχο γεύμα το... φουαγκρά και, όπως ο αναγνώστης μαντεύει, αυτό δεν είναι το μόνο που δεν καταφέρνει να αλλάξει ως αντίληψη στην σύζυγο και στην καθημερινότητα του γάμου του.


Εν τούτοις ο έρωτάς τους αρχικά αντέχει,η συγκρατημένα ερωτευμένη Ειρήνη τον ακολουθεί στο Παρίσι όπου εκείνη όσο δεν εργάζεται προσπαθεί να μπει στις συνήθειες της τάξης που αμφότεροι ανήκουν παρά τις διαφορές αισθητικής  που φέρουν οι καταγωγές και καταβολές τους."Παχαίνω",του λέει πάντως σε κάποια στιγμή "με καταντήσατε Τουρκάλα".
Χαρακτηριστική φράση που αποκωδικοποιεί εξαιρετικά τον τύπο γυναίκας του 1920* που είναι η κατά Μοράν Ειρήνη με την μεσογειακή ομορφιά και η οποία με την πρώτη ευκαιρία-κρυφά στην αρχή από τον Λιούις-επανέρχεται στις παλιές,οικείες επαγγελματικές της δραστηριότητες όταν η τράπεζα Αποστολάτου μεταφέρεται από την Μασσαλία στο Παρίσι.Εκείνη δουλεύει ξανά μοναχικά, μεθοδικά, σταθερά στηριζόμενη στον εαυτό της και στις γνώσεις της και πετυχαίνει συνεχώς τους στόχους της ενώ αντιθέτως ο Λιούις δεν μπορεί πια να κάνει τίποτα χωρίς τον γραμματέα του και έτσι σύντομα επισκιάζεται από την δική της  επαγγελματική επιδεξιότητα.Ο σκληρός κι ας μην εκφράζεται λεκτικά ανταγωνισμός προσωπικοτήτων μεταξύ τους είναι αναπόφευκτος αν και δεν συγκρούονται ούτε αυτά καθαυτά τα ταξικά συμφέροντα που υπηρετούν αμφότεροι  μα που δεν είναι ικανά να τους κρατήσουν ενωμένους σε ένα γάμο.

Στην σχέση τους αρχίζουν ποικίλα σκαμπανεβάσματα και επανέρχονται τρίτα πρόσωπα που η Ειρήνη γνωρίζει την επανεμφάνισή τους μα κατ΄αρχάς τα ανέχεται για χάρη του.Η απουσία παιδιών αν και ο Μοράν δεν θίγει καν το θέμα ίσως είναι και αυτή ενδεικτική ακριβώς επειδή ακόμη και ως πρόθεση απουσιάζει. Οι κλυδωνισμοί είναι όλο και πιο έντονοι και συχνοί.Τελικά έρχεται και η οριστική ρήξη, σιωπηλή, υποχθόνια,χωρίς ξεσπάσματα που θα χρησίμευαν, ίσως, σαν βαλβίδες εκτόνωσης της πικρίας και της δυσφορίας αμφοτέρων και η Ειρήνη μεταβαίνει, χωρίς να του το πει, στην Κέρκυρα σε μια περίοδο που η κατάσταση μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδας είναι έκρυθμη και ενώ οι Ιταλοί επιβάλουν εμπάργκο σε όλες τις ελληνικές περιουσίες στην Ιταλία.Τα ορυχεία του Σαν Λουσίντο στην Σικελία, αυτά  που ήταν η απαρχή της σχέσης τους,αγοράζονται, προκειμένου να μη χαθούν, ξανά από την Γαλλο-Αφρικανική Τράπεζα του Λιούις στην πιο χαμηλή τιμή.
Εκείνη είναι που τον έχει καλέσει μεγαλόψυχα στην Κέρκυρα και τον ενημερώνει για τις κινήσεις των Ιταλών ,όμως αφού κλείνουν την συμφωνία και διαμορφώνουν τους όρους της,οι δυό τους,ο Λιούις και η Ειρήνη χωρίζουν αμετάκλητα και, όπως γράφει ο Μοράν, δεν ξανασυναντήθηκαν ποτέ,αλλά συνέχισαν να αλληλογραφούν καθημερινά.


Θυσία λοιπόν της Αγάπης στο Xρήμα;Επιλογή έντιμης λύσης από την Ειρήνη,αποτέλεσμα της έξοχης γυναικείας χειραφέτησής της που δεν την κραυγάζει ψευδεπίγραφα;Αγεφύρωτη απόσταση ανάμεσα στις διαφορές της καταγωγής όταν αυτή προσμετράει στα συν και τα πλην του έρωτα και οι ήρωες κινούνται σε μιαν εποχή,που έθνη και φυλές και ιστορίες λαών δεν έχουν ακόμα πεταχτεί, φανερά τουλάχιστον, στην πολτοποίηση της παγκόσμιας αγοράς;Ίσως ναι,ίσως όχι.
Όπως και να΄χει ο Μοράν δένει και αυτό του το έργο στα σημεία με μια ιδιαίτερα μοντέρνα γραφή. Είναι εκπληκτικό το πόσο πρωτοποριακά ως προς το ύφος αφηγείται και πόσο αβίαστα κινεί τα πρόσωπα της νουβέλας.Αν δεν ξέρει ο αναγνώστης ότι η μυθοπλασία εξελίσσεται στα 1920 θα την τοποθετούσε πολύ αργότερα,ο Μοράν φτάνει ως το μεδούλι καταστάσεων και συναισθημάτων χωρίς να παροπλίσει στιγμή το λεπτεπίλεπτο χιούμορ του και παράλληλα, με σχεδόν ανεπαίσθητο τρόπο, αφήνει επαρκέστατο χώρο και στην φαντασία του αναγνώστη, εκείνου που θα το θελήσει, να κάνει τη δική του προσθαφαίρεση συμπάσχοντας ή απλά παρακολουθώντας σαν σε ταινία τους χαρακτήρες.


*η κομβική και κρίσιμη θεωρούμενη δεκαετία για το γυναικείο κίνημα,όταν πια φαίνεται καθαρά ότι καρποφορούν  οι προσπάθειες ανεξαρτησίας και χειραφέτησης των προηγούμενων χρόνων

ΥΓ.Ιδιαίτερα φροντισμένη η έκδοση από τον Καλέντη και μπράβο στους ανθρώπους του που δούλεψαν γι αυτήν,ωραίο το χαρτί,η σελιδοποίηση,η γραμματοσειρά.Η δε τιμή σε σχέση μ΄αυτά ; Πραγματικά καλή.

Σχόλια

  1. Πέρσα Κωνσταντίνου29/3/14 18:30

    Καλησπέρα.Πολύ μου άρεσε που προβάλατε την εναντίωσή της στον τρόπο ζωής του με αυτή της τη φράση "παχαίνω,με καταντήσατε Τουρκάλα".
    Μου επιτρέπετε να παραθέσω την βιογραφία του Μοράν;Έχει ενδιαφέρον .

    Ο Γάλλος διπλωμάτης, μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας και ποιητής, Πολ Μοράν (1888-1976), θεωρείται εκπρόσωπος του πρώιμου Μοντερνισμού. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στο Παρίσι και στην Οξφόρδη και δημοσίευσε πάνω από πενήντα βιβλία στα οποία διακρίνεται για τη λεπτότητα του ύφους, την ευρυμάθεια, την αφηγηματική λιτότητα και για την παρατήρηση των χωρών τις οποίες επισκέφθηκε. Διακρίθηκε στο διήγημα και είναι από τους πρώτους που ασχολήθηκαν με τη σύγχρονη ζωή, τον κοσμοπολιτισμό, τους αυτοκινητιστικούς αγώνες, την τζαζ και τα ταξίδια. Μπήκε στο διπλωματικό σώμα το 1912 και υπηρέτησε ως ακόλουθος στο Λονδίνο, στη Ρώμη, στη Μαδρίτη και στο Σιάμ (Ταϊλάνδη). Κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εξακολούθησε να υπηρετεί ως διπλωμάτης, αλλά λόγω της συνεργασίας του με την κυβέρνηση του Βισύ απολύθηκε το 1945. Μεταπολεμικά υπήρξε υποστηρικτής του λογοτεχνικού κινήματος των Ουσάρων που αντιτίθετο στον Υπαρξισμό. Η υποψηφιότητά του για τη Γαλλική Ακαδημία, το 1959, απορρίφθηκε από τον Σαρλ ντε Γκολ – ήταν η μοναδική περίπτωση που ένας Πρόεδρος της Δημοκρατίας άσκησε το δικαίωμα του βέτο για την εκλογή υποψηφίων στο Σώμα. Ο Πολ Μοράν εξελέγη τελικά μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας το 1968, αν και αναγκάστηκε να αποποιηθεί την επίσημη τελετή αναγόρευσής του.

    Ενδεικτική εργογραφία:

    (2002) Journal inutile (απομνημονεύματα σε δύο τόμους)
    (1986) Les extravagants, Scenes de la vie de boheme cosmopolite
    (1970) Venises
    (1961) Fouquet ou Le Soleil offusque
    (1957) Fin de siecle
    (1955) Hecate et ses chiens
    (1951) Le Flagellant de Seville
    (1944) Le Bazar de la Charite
    (1941) L’Homme presse
    (1935) Bucarest
    (1923) Ferme la nuit
    (1922) Ouvert la nuit
    Στα ελληνικά κυκλοφορούν:

    (2013) Λιούις και Ειρήνη, Καλέντης
    (2011) Η αύρα της Σανέλ, Άγρα
    (2009) Οι εκκεντρικοί – Σκηνές από την κοσμοπολίτικη ζωή των μποέμ, Ολκός
    (2008) Ταξίδια, Ολκός
    (2006) Βενετίες, Ολκός
    (2005) Ο βιαστικός, Ίνδικτος

    Προτείνω σε όσους θέλουν να τον γνωρίσουν εκτενέστερα: Ο βιαστικός, Ίνδικτος και Βενετίες, Ολκός
    Συγχαρητήρια για την προσπάθειά σας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Συγχωρείστε με που άργησα να σας ευχαριστήσω,τώρα είδα το σχόλιό σας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου