"Η Χορεύτρια του Ίζου",Γιασουνάρι Καβαμπάτα



φωτο V.G.





Τη συλλογή διηγημάτων "Η Χορεύτρια του Ίζου",του Γιασουνάρι Καβαμπάτα,έκδοση του 2000 από την Ερατώ,την αποτελούν πέντε ωραίες,χαρακτηριστικές γιαπωνέζικες ιστορίες ,μια από τις οποίες -αυτή με τον τίτλο "Θηριοδαμαστής"-τη βρίσκουμε με τον ολωσδιόλου διαφορετικό "Περί Ανθρώπων και Ζώων" και στο "Σπίτι των Κοιμισμένων Κοριτσιών" της σειράς Νόμπελ του Καστανιώτη.

Ο Καβαμπάτα δεν χρειάζεται φλύαρες επαινετικές συστάσεις,οι φίλοι της γιαπωνέζικης λογοτεχνίας αγαπάμε το έργο του συνολικά κι αν δεν καταλαβαίνουμε σε βάθος,όντας αλλιώς εκπαιδευμένοι,την ιδιαίτερη και συχνά πολύπλοκη και μισογύνικη κατ΄εμάς ερωτική κουλτούρα,σκέψη και αισθητική του, εν τούτοις μπορούμε να διακρίνουμε την κλάση της σκληρής και μαζί τρυφερής του γραφής και με σιγουριά να τον θεωρούμε σαν έναν από τους πιο σημαντικούς σύγχρονους Ιάπωνες συγγραφείς.
Για μένα (σε ιδεολογικό και μόνο επίπεδο) η ας την ονομάσω έτσι αχίλλειος πτέρνα του Καβαμπάτα και εδώ-κρατώ δε για την ανάπτυξη του προβληματισμού μου σαν επιχείρημα το ότι έγραψε το διήγημα "Η Χορεύτρια του Ίζου" στα 1924 * -είναι ο ανδροκρατικός,εξουσιαστικός τρόπος που εκφράζεται για τις γυναίκες τις οποίες προφανώς προκρίνει ερωτικά αλλά πώς;Θεωρώντας τις-ανεξάρτητα από τη μόρφωση,που μπορεί να έχουν και που κι αυτή κάτι συγκεκριμένο εξυπηρετεί στον ιαπωνικό ανδροκρατούμενο κόσμο του, οι δε γκέισες είναι το κλασικό παράδειγμα-σαν εύθραυστα αντικείμενα του πόθου των ανδρών,υποχρεωμένες από τον παθητικό κυρίως ρόλο που ορίστηκε εν αγνοία τους γι αυτές, να τον υπηρετούν και οι ίδιες έτσι υποταχτικά.

Μπορεί να φαίνομαι κάπως υπερβολική αλλά φράσεις του τύπου "από τη στιγμή που θα πιουν οι γυναίκες,η πηγή θα βρωμίσει","βέβαια το πιάτο είναι λερωμένο από τα ξυλάκια των γυναικών","αν είχατε κόλεϊ, συνεχίζετε να προτιμάτε την ίδια ράτσα, όπως αγαπάτε τις γυναίκες,που σας θυμίζουν την πρώτη σας αγάπη" και πλήθος άλλων τέτοιων που μπαίνουν στο στόμα των ηρώων του,ανδρών και...γυναικών, και δεν καταγγέλλονται άμεσα ή έστω παρενθετικά μέσα από την  πανίσχυρη αφήγηση που η σκιά τού ίδιου πάνω της είναι συνεχής και εμφανέστατη, με πιθανό πρόσχημα το ότι ως μυθοπλασία αποτυπώνονται καταστάσεις- πότε τριτοπρόσωπα, πότε πρωτοπρόσωπα ακόμα και με το προσφιλές τέχνασμα της σύνταξης μιας ερωτικής επιστολής,κάτι που βρήκαμε στην "Ελεγεία"- αντιλήψεις και συγκυρίες παλιότερων εποχών,που θεωρητικά έχουν πλέον σε πολλές κουλτούρες και στην γιαπωνέζικη ανατραπεί αλλά η ανατροπή τους και δη παγκοσμίως μόνο εκτεταμένη και ικανοποιητική ανθρωπιστικώς δεν μπορεί να λογιστεί,εμένα με προβληματίζουν και έρχονται σε τέτοια αντίθεση με τα πιστεύω μου, που δεν μπορώ να τις ανεχτώ και να τις προσπεράσω ως εξαιρετική λογοτεχνία, κάτι που όντως είναι αδιαπραγμάτευτα, να θεωρήσω ότι αποτυπώνουν απλώς μιαν εποχή που πέρασε και να ξεμπερδεύω έτσι μ΄αυτό.
Ο μισογυνισμός και κάθε είδους ρατσισμοί στην λογοτεχνία, ανεξαρτήτως αιτιολογίας,εποχής και κουλτούρας, μου φαίνονται αφόρητοι από κάθε άποψη και με ενοχλούν ακόμα πιο πολύ όταν υιοθετούνται για οποιονδήποτε συνειδητό ή ασυνείδητο λόγο από πένες βεληνεκούς σαν αυτό του Γιασουνάρι Καβαμπάτα.


Θέμα και στα πέντε διηγήματα ("Η Χορεύτρια του Ίζου","Ελεγεία","Θηριοδαμαστής","Συνάντηση"   και "Φεγγάρι στο Νερό) είναι ο έρωτας,η γένεση,η ύπαρξη και η απώλειά του,η μη ανταπόκριση,η ατέρμονη ανάγκη ανεύρεσης του υποκατάστατου,η σχέση του έρωτα με τον θάνατο,η έκφρασή του στην τέχνη και η παρουσία του στην φύση και στην συνέχισή της με θαυμαστούς μη ανθρώπινους κανόνες που δεν θρυμματίζονται από παραβάσεις στις οποίες συντελούν η βούληση και το πάθος της ανθρώπινης νόησης και σε ένα και μοναδικό,στο "Φεγγάρι στο Νερό" ο έρωτας συνδυασμένος με αγάπη σαν ενιαίο σημείο αναφοράς.


  • Στην νουβέλα " Η Χορεύτρια του Ίζου"** ο Καβαμπάτα γράφει, εμφανώς πιο συγκαταβατικά σε σχέση με τα άλλα διηγήματα της συλλογής, για τον έρωτα ενός νεαρού μαθητή προς την 17χρονη χορεύτρια ενός περιοδεύοντος θιάσου ,πώς εκείνος τους ακολουθεί σαν σκιά παραμελώντας ως τον βαθμό της δυνατότητας που έχει να το πράξει τις σχολικές του υποχρεώσεις και πώς τελικά σχεδόν δημόσια μελαγχολεί και κλαίει όταν οι δρόμοι τους χωρίζουν.
  • Στη "Συνάντηση" περιγράφει τις συνθήκες της τυχαίας συνάντησης δυο εραστών σε μια τελετή στον περίβολο ενός ναού αφιερωμένη στην μνήμη ενός ποιητή,σε ένα τοπίο καταρημαγμένο από τον Β΄παγκόσμιο πόλεμο που μόλις έχει τελειώσει,ενός παντρεμένου άνδρα και της σε κακή κατάσταση παλιάς του ερωμένης ,που αρπάζει απελπισμένα την ευκαιρία και και του ζητά φορτικά να την βοηθήσει.Ο Καβαμπάτα εδώ,δια στόματος του 42χρονου ήρωά του Γιούζο σχολιάζει και την παρουσία των Αμερικανών στη χώρα του ως νικητών του πολέμου και με αφορμή την συνάντηση του πρώην ζευγαριού και την περιπλάνησή του στην ερειπωμένη πόλη δίνει την εικόνα της επόμενης μέρας του πολέμου για τον ηττημένο σε όλα τα επίπεδα γιαπωνέζικο λαό και το πώς στωικά,παθητικά,σχεδόν άβουλα δέχεται την μοίρα του προσπαθώντας να ξαναμπεί στους πρότερους ρυθμούς του.
  • Στην "Ελεγεία" ο Καβαμπάτα ακολουθεί την προσφιλή και στους Ιάπωνες συγγραφική τεχνική της αφήγησης της ιστορίας μέσα από ένα γράμμα.Μια γυναίκα-άρα πιάνει την ιστορία από γυναικεία οπτική ή τουλάχιστον προσπαθεί,ας πω και μια καλή κουβέντα,που μισογύνη τον ανεβάζω,μισογύνη τον κατεβάζω τέτοιον έξοχο συγγραφέα- είναι η συντάκτρια της επιστολής που δεν θα φτάσει ποτέ στον προορισμό της γιατί απευθύνεται στον νεκρό εραστή της.Ο Καβαμπάτα βρίσκει λαμπρή ευκαιρία να βάλει το ένα κατόπιν του άλλου τα θρησκευτικά και μεταφυσικά θέματα που τον-την απασχολούν σε σχέση με τον έρωτα και τον θάνατο-και μαζί της μετενσάρκωσης,του πως ο βουδισμός,η χριστιανική θεώρηση,η αρχαία ελληνική μυθολογία και φιλοσοφία βλέπουν την μετά θάνατον ζωή,πού και ως τι κτλ-και αυτό ήταν και το διήγημα με την σαφώς πολύ πιο μοντέρνα και δυτική οπτική που κατάλαβα καλύτερα αν και όχι εκείνο που με γοήτευσε περισσότερο. 
  • Για τον "Θηριοδαμαστή" είχα γράψει εκτενέστερα στην ανάρτηση για το "Το Σπίτι των Κοιμισμένων Κοριτσιών". 
  • Τέλος και στο ομορφότερο κατά τη γνώμη μου αφήγημα της συλλογής,στο "Φεγγάρι στο Νερό",ο Καβαμπάτα αφηγείται τριτοπρόσωπα μεν αλλά τρυφερά και δη πιάνοντας πάλι το νήμα της ιστορίας  και εδώ περισσότερο από την πλευρά της ηρωίδας του, με μιαν ευαισθησία που έρχεται σε ενδιαφέρουσα και κατάφωρη αντίθεση με το πόσο εξουσιαστικά έχει τοποθετηθεί στα προηγούμενα και μας διηγείται πως η νεαρή Κυόκο ασφυκτιά στον δεύτερο γάμο της με έναν άντρα καλόγνωμο για τα γιαπωνέζικα δεδομένα όμως 15 χρόνια μεγαλύτερό της,τον οποίο παντρεύτηκε με την πιεστική προτροπή του μεγαλύτερου από τους γαμπρούς της μετά την δική της χηρεία και πως με αφορμή ένα...καθρεφτάκι στρέφεται στο πικρό όμως και όμορφο και άξιο να αναποληθεί παρελθόν του πρώτου γάμου κι αυτό επειδή εκείνος ο πρώτος γάμος λόγω της αρρώστιας του νεαρού της συζύγου και της εκούσιας αποτράβηξής τους στην εξοχή είχε βγάλει στην επιφάνεια και ή κυρίως την αγάπη σαν συνοδοιπόρο και μάλιστα επί ίσοις όροις με τον έρωτα.




*πώς μπορούμε να αγνοήσουμε ότι την ίδια δεκαετία για παράδειγμα στην Ευρώπη συμβαίνει αυτό,στην μικρή Ελλάδα αυτό (σελίδα 75 και 76),ότι εκδίδονται τα πρώτα μυθιστορήματα της Τζην Ρυς,μιας ιδιαίτερης και ανεξάρτητης γυναίκας, και διαδραματίζονται πολλά ακόμα εκπληκτικά για την χειραφέτηση των γυναικών και βέβαια περίπου στο ίδιο διάστημα,1910-1920,σε μια Ευρώπη που παραμένει ένα εξαίσιο καζάνι ιδεών και γεγονότων έχουν ήδη εμφανιστεί εμβληματικές γυναικείες προσωπικότητες σαν τις Ρόζα Λούξεμπουργκ,Κλάρα Τσέτκιν, Αλεξάνδρα Κολοντάι;

** η οποία έγινε και ταινία

Σχόλια

  1. Ανώνυμος13/4/14 20:28

    για την γραφή του καβαμπάτα δεν χρειάζεται να τα ξαναλέμε, είναι εξαιρετική. ο μισογυνισμός είναι θέμα όμως. και δε νομίζω ότι η διαφορετική κουλτούρα ή η διαφορετική εποχή αρκούν σαν δικαιολογία.

    υ.γ. πήρα και εγώ ο κακομοίρης ''τα κορίτσια'' του ανρί ντε μοντερλάν και μετά μαθαίνω ότι είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα μισογύνη συγγραφέα. θα το διαβάζω και θα τραβάω τα μαλλιά μου δηλαδή...

    θ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. θ.περιμένω τις εντυπώσεις σου,δεν το έχω διαβάσει.Βέβαια είναι γνωστό ότι ο Μοντερλάν ήταν μισογύνης επειδή έβλεπε ανταγωνιστικά τις γυναίκες,άλλη κουλαμάρα που δεν καταλαβαίνω δηλαδή ,να βγαίνει ρατσισμός από ανθρώπους που γίνονται οι ίδιοι πρώτοι δέκτες ρατσισμού επειδή διαφέρουν σεξουαλικά...Άβυσσος η ψυχή κτλ κτλ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ανώνυμος14/4/14 15:05

    άσε, και άφησα ''το μπαλκόνι στο δάσος'' για την πάρτη του... τέλος πάντων, θα το διαβάσω όταν θα είμαι αρκετά ψύχραιμος και θα σου πω τις εντυπώσεις μου.

    θ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Γιατί,δεν σου άρεσε το "Μπαλκόνι στο Δάσος" ή δεν το άρχισες καν;Θα σε καλέσω σε μονομαχία!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Ανώνυμος14/4/14 17:47

    όχι απλά ήμουν ανάμεσα σε αυτά τα δύο όταν είχα πάει στο βιβλιοπωλείο και τελικά πήρα τον μοντερλάν. που να ξερα...

    θ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. καλά σε συγχωρώ,μέρες που είναι...

      Διαγραφή
  6. Ανώνυμος17/4/14 17:11

    Πράγματι η γραφή του Καβαμπάτα είναι εξαιρετική, τα έργα του χαρακτηρίζονται από αμφισημία, αμφιβολία, παράδοξο. Το τρωτό σημείο είναι ο μισογυνισμός αλλά δυστυχώς οι ανατολικές κοινωνίες είναι έτσι ακόμη και σήμερα. Σας εύχομαι Καλή Ανάσταση.
    Simone

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Ένας μισογυνισμός που διαφέρει από τον δυτικό,ας είναι, η γραφή του Καβαμπάτα μας αποζημιώνει αρκετά.

    Καλή Ανάσταση, Simone.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Ανώνυμος23/6/14 17:47

    Εκλεκτή και η ανάρτησή σας.Κόντρα σε φόρμες κριτικής,εντελώς προσωπική,καθόλου ερασιτεχνική.Απολαμβάνω το ιστολόγιό σας που το ανακάλυψα μέσω κοινών φίλων βιβλιόφιλων χάρη στο facebook.Κ.Σ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κ.Σ. επιδιώκω το προσωπικό ύφος αλλά δημοσιεύω άποψη με όσο το δυνατόν λιγότερο ερασιτεχνισμό.
      Ό,τι γράφω,δεν εννοώ τις απόψεις μου, το ελέγχω πριν πάρα πολύ διεξοδικά και το διασταυρώνω.
      Με χαρά δέχομαι και τις διορθώσεις που μου γίνονται -ευτυχώς λίγες φορές ως τώρα-γιατί το διαδίκτυο συχνά μας ξεγελάει όλους και μετά προκύπτουν λάθη, αθέλητα βεβαίως,ως προς τις πληροφορίες που κι εμείς στα ιστολόγια αναπαράγουμε αλλά που δεν τα θέλω καθόλου....

      Σας ευχαριστώ πολύ.

      Διαγραφή
  9. Ενώ το συγκεκριμένο βιβλίο του Καβαμπάτα είναι εξαιρετικό και πολύ στοχευμένο, χάνει λιγάκι χάριν της ληψής του μετάφρασης. Κάποιες φορές ένιωθα να διαβάζω σαν από google translate. Δυστυχώς, του στερεί κάμποση από την ομορφιά του.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Η μετάφραση είναι του Γιώργη Μαθόπουλου και στο βιβλίο δεν διευκρινίζεται αν είναι από ιαπωνικά ή αγγλικά ή άλλη ενδιάμεση γλώσσα.Αν είναι από τα αγγλικά πάλι καλά,θα μπορούσε να είναι χειρότερα.Δεν δικαιολογείται αλλά πάλι καλά.Το σώζει η πρωτογενής δυναμική του κειμένου.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου