"Ο Κολυμβητής και Άλλες Ιστορίες",Τζων Τσίβερ



Ήταν απρόσμενα υπέροχα-απρόσμενα για μένα επειδή δεν τον "ήξερα" τον Τζων Τσίβερ-αυτά τα εννέα διηγήματα.Λεπτεπίλεπτα,χαμηλότονα,μελετημένα,πολυεπίπεδα και ως προς την ευελιξία του θέματός τους τολμώ να πω δομημένα σαν εικαστικά... κρεμμύδια-μοντέλα , δηλαδή σαν τους γνωστούς εκείνους βολβούς που μοιάζουν τόσο ταπεινοί μα κρύβουν όλα αυτά τα υπόλευκα και γκριζορόδινα στρώματά τους που από κάτω κι από μέσα τους υπάρχουν νεύρα,δυσδιάκριτα χρώματα, σκιές άλλες έντονες άλλες απαλές και ολοένα κι άλλες που πρέπει ο ζωγράφος ο οποίος αποφάσισε να δείξει το βάθος της χρωματικής του αντίληψης να τα αποδώσει όλα, κόβοντας και τέμνοντας το μοντέλο σωστά για να σε κάνει να βλέπεις πως είναι εκεί, πως ναι μεν διαφέρουν στις πολύ λεπτές, σχεδόν αδιόρατες αποχρώσεις τους μα παραμένουν μία σύνθεση, ένα αντικείμενο που έχει πυρήνα ο οποίος εδώ, στη συλλογή "Ο Κολυμβητής και Άλλες Ιστορίες", είναι η ακριβής αποτύπωση της καθημερινότητας μιας εθνικής μεσαίας τάξης ευρισκόμενης μονίμως σε ζύμωση και υποκείμενης σε συνεχείς ανακατατάξεις, διαστρωματωμένης και προς τα πάνω και προς τα κάτω και η οποία κινείται στα χρονικά πλαίσια -όμως όχι και στενά όρια- εκείνης ειδικά της εποχής των ΗΠΑ του ΄50.
Πρόκειται για μια αρκετά πλατιά τάξη που ο Τσίβερ την δείχνει να χορταίνει το στομάχι της- έως και ιδιαίτερα καλά οι προς τα πάνω,ευλόγως δυσκολότερα οι πιο κάτω-να προχωράει χωρίς πολλές πολλές προκαταλήψεις που θα τις λέγαμε έτσι απλοϊκά ιδεολογικές-μερικοί...εύποροι έχουν την πολυτέλεια ή και την ανάλαφρη χαζομάρα να δηλώνουν...κομμουνιστές(sic)σαν αυτό να είναι κάτι σαν.. χόμπι- να έχει μπει σε ρυθμούς, να έχει αντοχές κατ΄αρχάς,μα που τελικά- ίσως επειδή δεν είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα,τόσο ρόδινα και απλά και τακτοποιημένα σαν σε διαφήμιση "ιδού η καλή μας δημοκρατία με τις ποικιλίες της, περάστε κόσμε", όπως φαίνεται με επιπόλαιη ματιά-ο ίδιος αυτός,ο Τσίβερ, χωρίς να διστάσει τα απογυμνώνει από τα στρώματά τους για χάρη του αναγνώστη του και με εξαιρετικό αφηγηματικό τρόπο τον οδηγεί στο να δει εκείνος πια την πραγματική τους διάσταση σε συνθήκες ζωής που αξίζει ή όχι να τη ζει ο κάθε άνθρωπος έτσι ή αλλιώς κι ας ψάξει πάντα εκείνος,ο αναγνώστης, να βρει την προσωπική του απάντηση.

Ο Τζων Τσίβερ είναι διεισδυτικός και άμεσος,δεινός χειριστής της γλώσσας και όσο ακριβώς πρέπει εικονοποιητικός με κορυφαίο παράδειγμα τον "Κολυμβητή" ,στον οποίο οι αρετές αυτές είναι στο φόρτε τους και βλέπεις διαβάζοντας την ιστορία νοερά καρέ καρέ, ασχέτως αν έχεις δει ή όχι την ομώνυμη ταινία, περιμένοντας με αγωνία την κατάληξη. Είναι ιδιαίτερα ευρηματικός ως προς το ποιο είναι το σωστότερο συγγραφικό κλειδί, εκείνο που θα δώσει άνοιγμα στην ιστορία χωρίς να χαλάσει την συμμετρία της,είρων αλλά όχι εμπαθής,δεν μισεί δηλαδή τον καλοζωισμένο ή αυτόν τον που θέλει διακαώς να γίνει τέτοιος ήρωά του,θέτει με πολύ καθαρό τρόπο πολλά από τα ηθικά διλήμματα που αναφύονται στην καθημερινότητα των χαρακτήρων -εξαιρετική ιστορία σ΄αυτό το μοτίβο ο "Διαρρήκτης του Σέιντι Χιλ"-αυξομειώνοντας όμορφα την αφηγηματική ένταση σε όλα το ίδιο καλά και τελικά κάθε του ιστορία είναι περισσότερο μια μικρή, πυκνή νουβέλα παρά το τυπικό εκείνο ολιγοσέλιδο διήγημα που συνήθως το αποκαλούμε ( και) μικρή φόρμα και ξεμπερδεύουμε.

Οι τίτλοι των διηγημάτων, που άλλα εξ αυτών έχουν πρωτοπρόσωπη άλλα τριτοπρόσωπη αφήγηση και τα μετέφρασε ωραία ο Κωστής Καλογρούλης για τον Καστανιώτη είναι το "Καψουροτράγουδο", "Το Τεράστιο Ραδιόφωνο" "Τα Χριστούγεννα είναι μια Μελαγχολική Περίοδος για τους Φτωχούς", "Ω Πόλη των Τσακισμένων Ονείρων"," Ο Διαρρήκτης του Σέιντι Χιλ", "Ο Εξοχικός Σύζυγος" "Ο Κολυμβητής", "Μονάχα πες μου Ποιος Ήταν"," Τo Τρένο των Πέντε και Σαράντα Οκτώ" και κάποιο κοινό στοιχείο ή ο τόπος ή ένας χαρακτήρας ανοίγει για τον αναγνώστη διακριτικές πόρτες που τον πάνε από το ένα στο επόμενο,χωρίς για μένα αυτό, σαν τεχνική, να παραπέμπει εδώ απαραίτητα σε σπονδυλωτό μυθιστόρημα,δεν θα το έλεγα.


Την μερίδα του λέοντος από άποψη αναγνωστικού ενδιαφέροντος δικαίως την παίρνει ο εκπληκτικός "Κολυμβητής" χωρίς αυτό να σημαίνει πως και τα άλλα υστερούν ως προς τις λογοτεχνικές αρετές που αράδιασα πιο πάνω.Η ερώτηση στην αφίσα της ομώνυμης ταινίας του 1968 με σκηνοθέτη τον Φρανκ Πέρι και πολύ πειστικό πρωταγωνιστή τον Μπαρτ Λανκάστερ είναι ιδιαίτερα εύστοχη καθώς συμπυκνώνει στις 11 λέξεις της το δια ταύτα του διηγήματος του Τσίβερ,δια ταύτα μεγάλης λογοτεχνικής δυναμικής που το αναζητά σε ένα αλληγορικό ταξίδι αυτογνωσίας ο ήρωάς του,ο Νέντι Μέριλ που αποφασίζει να καλύψει την απόσταση από το σημείο που βρίσκεται ως το σπίτι του κολυμπώντας σε όλες τις πισίνες, δημόσιες και φίλων, που υπάρχουν στο δρόμο του. Η τάξη του Μέριλ είναι προφανώς το ανώτερο κομμάτι της μεσαίας αμερικάνικης τάξης του ΄50 που λέγαμε και μια τέτοια λαμπρή ,όπως την περιγράφει ο Τσίβερ,καλοκαιρινή μέρα η απόφασή του Μέριλ  γίνεται γιορταστικά και ενθουσιαστικά δεκτή στον χαλαρωμένο περίγυρό του,που δείχνει να απολαμβάνει την ευμάρειά του.
Όμως σύντομα κάτι δεν πάει καλά και επίσης και ο καιρός σταδιακά αλλάζει.Ξεσπάει βροχή και αρχίζει αέρας,οι γείτονες που συναντά τον περιγελούν φανερά ή πίσω του και ο ίδιος ο Νέντι Μέριλ εμφανίζει έντονη σωματική αδυναμία.Η κούρασή του μοιάζει λογική,ακόμα δεν απορεί  για ό,τι συναντά στο διάβα του αλλά ενοχλείται με την συμπεριφορά κάποιων,διασκεδάζει  με άλλων και τελικά φτάνει στο σπίτι του αναλογιζόμενος διάφορα,ανακαλώντας φάσεις με γείτονες,ερωτικές σχέσεις, φιλίες,τον γάμο του, περιμένοντας να βρει τις δυο του κόρες και τους φίλους τους στην δική του πισίνα και οικογενειακή ανεμελιά αλλά το σπίτι του είναι άδειο και μάλιστα δεν είναι το πρώτο άδειο σπίτι που έχει συναντήσει. Κάτι δεν έχει πάει καλά,καθόλου καλά, στο περίεργο εγχείρημά του και ο Τσίβερ έχει φροντίσει στο μεταξύ να βάλει τον σαστισμένο αναγνώστη στην διαδικασία να ανακαλύψει τι.Και βεβαίως αυτό είναι το έξοχο όλον της αφήγησης.

Εντύπωση μου έκανε και ένα άλλο του διήγημα το «Τα Χριστούγεννα είναι μια Μελαγχολική Περίοδος για τους Φτωχούς».Σ΄αυτό ο Τσίβερ εξίσου ευφυώς κάνει χαμηλότονη,ωραία,πολυεπίπεδη απεικόνιση της μεγάλης αυτής μεσαίας τάξης με ήρωα τον Τσάρλι, που μοιάζει να βρίσκεται στον αντίποδα του Νέντι Μέριλ,το ίδιο μοναχικός όμως και με ζητήματα,που τον περικυκλώνουν.  
Ο εργένης Τσάρλι λοιπόν βγάζει τα προς το ζην σαν χειριστής ασανσέρ σε μια πλούσια πολυκατοικία στη Νέα Υόρκη και το βράδυ  των Χριστουγέννων γίνεται- οδηγώντας εκείνος με την συμπεριφορά του προς αυτή την κατεύθυνση τους ανθρώπους του ενδεικτικού του μικρόκοσμου,υποσύνολου βεβαίως ενός μεγαλύτερου- αποδέκτης ενός καταιγισμού δώρων,φαγητών και ευχών.Επιστρέφοντας στο ταπεινό του σπίτι-εδώ δεν υπάρχουν πισίνες και πολυτελείς αυλές και τακτοποιημένα παρτέρια-ξεδιαλέγει τα δώρα,που δεν είναι όλα της προκοπής, και κάνει το ίδιο ή περίπου το ίδιο,δίνει σε άλλους, συνεχίζει  την τράμπα δηλαδή,στους φτωχούς της δικής του εμβέλειας κι εκείνοι,μερικοί τουλάχιστον ,το ίδιο κι αυτοί σε τρίτους και τέταρτους κοκ.
Ο Τσίβερ μας βάζει μπροστά στην ανθρώπινη σκακιέρα του και μας προκαλεί να αναζητήσουμε τα κίνητρα της διαδοχικής γενναιοδωρίας που με αφορμή μια ημερολογιακή διαφορετικότητα εκρήγνυται αλλά δεν είναι παρά μόνο πυροτέχνημα με σύντομο και ενδεχομένως παραπλανητικό φως. Αυτός που δίνει,όποιος κι αν είναι, αισθάνεται περιστασιακά και κίβδηλα ανώτερος απέναντι σ΄αυτόν που παίρνει και κάνει με την σειρά του την ίδια κίνηση.Τι είναι λοιπόν και τι δεν είναι σάπιο κι ετοιμόρροπο σε μια κοινωνία που οι αξίες και η τρέχουσα Ηθική της βρίσκεται σε διαρκή κεντρομόλο και κεντρόφυγη κίνηση; 

Προτείνω ανεπιφύλακτα την ανάγνωση του χαρισματικού Τσίβερ.Σαν κοινό νομίζω γνωρίζουμε αρκετά τον Κάρβερ,τον Απτντάικ,τον Φιτζέραλντ ,τον Χέμινγουεϊ και αρκετούς ακόμα σπουδαίους και μεταγενέστερους Αμερικανούς και καιρός ήταν να διαβάσουμε και στη γλώσσα μας και τον Τσίβερ, οπότε μπράβο τον Καστανιώτη για την έκδοση.

υ.γ ενδιαφέρον άρθρο,εδώ

Σχόλια

  1. Ανώνυμος6/4/14 15:36

    πολύ ωραία παρουσίαση! τον ''κολυμβητή'' τον έχω βάλει στο μάτι από όταν διάβασα την ανάρτηση του λιμπρόφιλου. θα έρθει και η σειρά του...

    θ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Σ΄ευχαριστώ θ. Περιμένω τις εντυπώσεις σου!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου