"Ελληνική Ασφυξία",Ηλίας Νίσαρης




Ο Ηλίας Νίσαρης στο προλογικό του σημείωμα ευχαριστεί δυο φίλους του τους οποίους τυχαίνει να γνωρίζω γιατί μένουμε στην ίδια γειτονιά(είναι μικρός ο μεγάλος μας κόσμος,πολύ μικρός και μαζί πολύ μεγάλος).
Ένα δεκεμβριάτικο βράδυ λοιπόν πριν δυο,ίσως τρία χρόνια,θυμάμαι πως έκανε πάρα πολύ κρύο, όταν από κάπου επέστρεφα σπίτι μου συνάντησα έναν από τους κοινούς αυτούς γνωστούς παρέα με κείνον. Εύκολα πιάσαμε να μιλάμε για  πράγματα της τρομαχτικής πολιτικής επικαιρότητας,γρήγορα όμως καταλήξαμε-στον δρόμο,μέσα στο κρύο-να μιλάμε με τον Ηλία περί λογοτεχνίας,ο καημένος ο γείτονάς μου και φίλος του να έχει γίνει παγωτό κι η ώρα να περνάει χωρίς εμείς οι κολλημένοι με τα βιβλία,την λογοτεχνία και τα συναφή να το καταλαβαίνουμε.
Μου είχε πει τότε ότι ξαναδούλευε ένα μυθιστόρημά του που έχει σχέση με την κρίση και την ασφυκτική κατάσταση που βιώνουμε σε διάφορα επίπεδα-στο μεταξύ έγιναν τρισχειρότερα τα πράγματα-και φυσικά στάθηκε στο πόσο τον είχε επηρεάσει η δραματικά επιδεινούμενη επικαιρότητα σ΄αυτά που είχε επιλέξει να εξιστορήσει, προσπαθώντας να μη καταλήξει μελοδραματικός αλλά ούτε και απολιτίκος κι εγώ του ευχήθηκα από καρδιάς να τα καταφέρει,γιατί διέκρινα ότι είχε να πει κάτι με το κείμενό του όταν αυτό έπαιρνε το δρόμο του τυπογραφείου και γινόταν βιβλίο κυρίως επειδή ψυχανεμίστηκα εκείνη την απαραίτητη σεμνότητα και την άσβηστη φλογίτσα που όταν συνυπάρχουν σ΄ένα νέο άνθρωπο που δοκιμάζει ανιδιοτελώς τις δυνάμεις και τις αντοχές του στην εκτιθέμενη στην κρίση και κριτική λογοτεχνία των ημερών μας, μπορεί αυτός ο συνδυασμός να αποφέρει  καρπούς.
Τον Ηλία Νίσαρη τον χειμώνα που μας πέρασε τον ξανασυνάντησα ,πάλι τυχαία-όταν το βιβλίο είχε πια εκδοθεί με τίτλο "Ελληνική Ασφυξία" από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων-στην παρουσίαση που έκανε η φίλη,μπλόγκερ και συγγραφέας Κατερίνα Μαλακατέ και ξαφνιάστηκα ευχάριστα όταν είδα ότι ο δημιουργός που θα παρουσίαζε είναι ο Γ.Δ. που στο μεταξύ ευοδώθηκε η προσπάθειά του και πήρε την πολυπόθητη χάρτινη μορφή!
Το Ηλίας Νίσαρης είναι βλέπετε ένα ψευδώνυμο που δεν είχα συσχετίσει με τον σοβαρό, ευγενικό, Γ.Δ. με τον οποίο μιλάγαμε μέσα στο κρύο για την πολιτική και την λογοτεχνία.

Στην "Ελληνική Ασφυξία" ο συγγραφέας αφηγείται, τριτοπρόσωπα στο μεγαλύτερο μέρος την ιστορία του,με φόντο της την κρίση σαν μια φάση όμως ,ένα πιθανό στάδιο συγκυριών από τις πολλές της λεγόμενης κοινής πορείας στην οποία μπορεί να ζήσει,να συρθεί ή να συμμετέχει ηθελημένα  ή και την ίδια στιγμή αθέλητα,χειραγωγημένα, ένας οποιοσδήποτε άνθρωπος στην και με την οικογενειακή ζωή του σαν πολίτης μιας χώρας,σαν μέλος ενός  συνόλου με ισχυρά κοινά χαρακτηριστικά,σαν κύτταρο ενός φθαρτού αλλ΄ εντέλει ζωντανού οργανισμού:ενός λαού.
Πρωταγωνιστές του τα πέντε μέλη μιας ελληνικής μικροαστικής οικογένειας.Μικρός ο ρόλος της μάνας, σιωπηλός, όχι ακριβώς υποταγμένος σε μια δικτατορική πατρική εξουσία-γιατί αυτό έτσι κι αλλιώς δεν υπάρχει,δεν είναι τυπικός αυταρχικός ο πατέρας της οικογένειας- αλλά οπωσδήποτε δεν την βάζει έντονα στην μυθιστορία του ο Νίσαρης,προστατεύοντάς την παράλληλα σαν γενικότερη φιγούρα.Ο θάνατός της αποδεικνύεται μια καλή ψυχογραφική βάση πάνω στην οποία υφαίνεται ένα μέρος των όσων ακολουθούν, όμως στην απαρχή της μυθιστορίας η μητέρα πεθαίνει.
Τα τρία παιδιά, ανάμεσα πλέον στα τριάντα-τριανταπέντε τους, εκ των οποίων το ένα είναι θετό-η ανηψιά που υιοθετήθηκε στα εννιά της μετά το τροχαίο στο οποίο σκοτώθηκαν οι φυσικοί της γονείς-έχουν διαμορφώσει τις ενήλικες ζωές τους κουβαλώντας βαρείς σάκους με άλυτα προβλήματα από τα προηγούμενα χρόνια.

Το κορίτσι,η Νίνα, κι όταν πια έχει απογαλακτιστεί και κάνει τη δική της οικογένεια συνεχίζει να σέβεται τον άνθρωπο που δεν την γέννησε αλλά την μεγάλωσε αγαπώντας την και του το ανταποδίδει έμπρακτα όταν αυτός το χρειαστεί,τον συντρέχει αγόγγυστα,με αγάπη, παρόλο που ο γάμος της κάποια κακή γενικότερα για την οικονομία της χώρας στιγμή και με δική της ως ένα βαθμό μεγάλη υπαιτιότητα διαλύεται.Η ζωή της ανατρέπεται,αλλάζει δραματικά,κάνει κι άλλες ηλιθιότητες στην συνέχεια,όλες αντίδραση στο φόβο ότι δεν θα υπάρχουν άλλα λεφτά ώστε να ζει (!)καταναλώνοντας (;),αφού η δυνατότητα μανιακής κατανάλωσης και το shopping therapy είναι το κριτήριο της ποιότητας της ζωής της,το εντελώς πλαστό αλλά φυτεμένο στο μικροαστικό κεφάλι της και που θα διανύσει μεγάλη πορεία στον χρόνο βουτώντας κυριολεκτικά στα σκατά,ώσπου να το καταλάβει και να το απορρίψει.Τελικά καταφέρνει να σταθεί στα πόδια της και να επανέλθει, παρά την κρίση, σε κάτι,που τουλάχιστον δεν της κονιορτοποιεί την αξιοπρέπεια.

Τα δύο αγόρια είναι πεισματικά απομακρυσμένα και ειδικά ο ένας,ο μεγαλύτερος,ο Πέτρος,το αστέρι και καμάρι του σπιτιού,αυτός που έμοιαζε ο ικανότερος να πάρει τη ζωή στα χέρια του και να κάνει σπουδαία πράγματα για τον εαυτό του κυρίως και ύστερα και για άλλους,δεν χωνεύει τους δικούς του και,εξαιτίας ενός γεγονότος που παραλίγο να του στοιχίσει τη ζωή,μετά δεν χωνεύει ούτε τα ίδια του τα έντερα και φτάνει από κομμουνιστής, που ήταν ή έλεγε ή νόμιζε πως ήταν,να συμπεριφερθεί- μέσα σε ένα απίθανο ιδεολογικό αχταρμά που πλάθει ο ίδιος,έρμαιο του νεόκοπου μίσους του- άγρια και εγκληματικά σε βάρος ενός αθώου αλλοδαπού ψιλικατζή αλλά ευτυχώς αυτό δεν γυρίζει καταπάνω του μπούμερανγκ και έστω τελευταία στιγμή καταλαβαίνει την ματαιότητα και ξαναβρίσκει μια κάποια ισορροπία.

Ο μικρότερος ,ο Στέλιος,αυτός που είναι κατ΄ουσίαν ο κύριος πρωταγωνιστής διακατέχεται από την εμμονή του να γίνει και να είναι μόνο συγγραφέας( έχει ήδη γράψει ένα σκληρό μυθιστόρημα με τίτλο "Μαμόθρεφτο" και επιχειρεί και δεύτερο) και πάσχει από κατάθλιψη.Το μυθιστόρημα αυτό και όσα έχει γράψει εκεί μέσα φωτογραφίζοντας την οικογένειά του είναι η αφορμή της κακής του σχέσης μαζί τους.Ο ίδιος θεωρεί ότι εξαιτίας του πέθανε η μάνα του και το ίδιο πιστεύουν ούτε λίγο ούτε πολύ κι οι υπόλοιποι.Ο Στέλιος αντιλαμβάνεται περισσότερο απ΄όλους σαν κατάσταση επιβεβλημένη από τα πάνω την κρίση,πηγαίνει,αν και δεν είναι συνειδητοποιημένος ταξικά, στις πρώτες μεγάλες εκείνες πορείες και διαδηλώσεις που τόλμησε ο πολύς κόσμος κι όχι μόνο ή μόνη της η γνωστή και μη εξαιρετέα Αριστερά της χώρας μας με τα καλά και τα κακά που την ταλανίζουν.
Ζει σαν ειρηνικός διαδηλωτής στις 5 Μαΐου του 2010 τον εμπρησμό της Μαρφίν,την αστυνομική βία,την προβοκάτσια των δήθεν αναρχικών κουκουλοφόρων,τον πανικό και την απώλεια των αθώων ανθρώπων που κάηκαν εγκλωβισμένοι στην Τράπεζα,παρατημένοι από την εργοδοσία τους στο έλεος κάθε τραμπούκου και καταλαβαίνει πολύ καλά τι πολλαπλό παιχνίδι θανάτου έχει στηθεί,φοβάται, αγανακτεί,σκέφτεται αλλά σύντομα και πάλι δεν θα κάνει ρούπι από τον υπόλοιπο παθητικό,δικό του μικρόκοσμο.
Οι γονείς,ο Παντελής και η Μαρία,δεν είχαν κατά την εφηβεία του αποδεχτεί την περίπτωση να έχει ψυχολογικά ζητήματα και όταν διαβαίνει το κατώφλι του ειδικού είναι πια μεγάλος,η μάνα του έχει πεθάνει και η ζημιά έχει γίνει κι όταν καταφέρνει με τα πολλά να δουλεύει σαν κειμενογράφος σε μια διαφημιστική είναι πια ένας προβληματικός ανάμεσα σε δεκάδες κρυφούς και φανερούς άλλους προβληματικούς,που δουλεύουν ή είναι άνεργοι,παρίες ή βολεμένοι κάθε τύπου, παραληρηματικός στην άποψή του γι αυτούς κι εκείνοι για εκείνον,σκληρός και ταυτόχρονα επιεικής με τον εαυτό του, μπερδεμένος με όλους, για όλους και όλα γύρω του, αντιφατικός,εσωστρεφής,ολιγόλογος και κυρίως μίζερος και μοναχικός σεξουαλικά-καθώς μισό βήμα πριν το επερχόμενο σαλτάρισμά του επιδίδεται μετά μανίας στο κυνήγι μιας ερωτικής ηδονής,αποκομμένης από (όποια) συναισθήματα, αναζητώντας την σαν ευκαιριακή ευχαρίστηση σε μοναχικές λύσεις και σε πληρωμένες πόρνες,αυτές που δεν θα προβάλουν αντιρρήσεις για τις προτιμήσεις που αρχίζει να έχει (τύπου "Αυτοκρατορία των Αισθήσεων", φαντάζομαι ξέρετε τα φιλμ του Ναγκίσα Όσιμα) και που τα κορίτσια στη σχολή του όταν ήταν φοιτητής αλλά και μετά στην ενήλικη ζωή του δεν συμμερίζονται .
Κι αυτός όμως, ο σαλταρισμένος, στο τέλος του μυθιστορήματος φαίνεται να ξεκολλάει κάπως από την μιζέρια του, αφήνοντας περιθώριο σε μια κοπέλα να τον πλησιάσει συναισθηματικά και ενώ η κρίση μαίνεται πια και είναι φανερό πως μόνο έτσι ατομικά δεν παλεύεται.

Εντελώς υποκειμενικά λοιπόν,όπως πάντα,αλλά όχι επειδή τελικά τον γνωρίζω,έστω λιγάκι- δεν είμαστε δα και κολλητοί-θα πω ότι την "Ελληνική Ασφυξία" τη διάβασα μέσα σε ένα απόγευμα, είναι ένα πολύ ενδιαφέρον,ένα καλό βιβλίο 252 σελίδων και αν πρέπει σώνει και καλά να βάλω σε μια ζυγαριά αρετές και ατέλειες, η πλευρά με τις αρετές είναι πολύ πιο γεμάτη και σαφώς και δικαίως βαρύτερη. Στις κατά την εκτίμησή μου ατέλειες θα σταθώ κυρίως στην υπονόμευση της κεντρικής ιστορίας από τις περιφερειακές, που ενώ αρχικά προσδίδουν ενδιαφέρον και προσθέτουν πρόσωπα και καταστάσεις καταλήγουν σε ένα μάλλον στρογγυλεμένο και συναισθηματικό φινάλε,μοιρασμένο σαν δεσμίδα με εύσημα μεταμέλειας σε όλους τους χαρακτήρες.
Στη ανάπτυξη του θέματος χωράει αρμονικά η μουσική και ο κινηματογράφος σαν πηγές έμπνευσης και άντλησης σκηνών καθημερινότητας που ενισχύουν την αισθητική και το εύρος της γραφής καθώς η μυθιστορία εξελίσσεται αλλά ο τρόπος που ο Νίσαρης τις εντάσσει σ΄αυτήν δεν είναι ετερόφωτος, δεν χρησιμοποιείται σαν δεκανίκι η τέχνη άλλων δημιουργών κι αυτό πολύ το απόλαυσα,γιατί έχω βαρεθεί τους αλαζονίσκους που βομβαρδίζουν το σύμπαν με ατάκες κλεψιμαίικες ,με μπαγιάτικα και υπερφίαλα μπεκροκατεβατά ανάκατα με παλιές καλές και κακές σελίδες,μουσικές,φάσεις, φιλμ και λοιπά άλλων (μονίμως όμως) και όχι δικά τους....


Νομίζω ότι ο Ηλίας Νίσαρης έχει τις δυνατότητες να μας απασχολήσει και στο μέλλον.


Σχόλια