"Ο Ήχος των Πραγμάτων Όταν Πέφτουν",Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες


Περίμενα,με τέτοια υποδοχή που του έγινε,κι εγώ δεν ξέρω τι.Σκέφτομαι βέβαια ότι όλοι για κάποια διαβάσματά μας υπερβάλουμε και δεν πειράζει, υποκειμενική είναι πάντα η ανάγνωση κι ευτυχώς,το ξαναλέω.Κατά καιρούς ως αναγνώστες μας εκνευρίζουν βιβλία που διαβάσαμε ή τα αποδεχόμαστε χλιαρά ή τα σχολιάζουμε ευνοϊκά για λόγους που έχουν να κάνουν με την ειδική συγκυρία στην οποία βρισκόμαστε και όχι με το ίδιο το βιβλίο κρινόμενο με την επιείκεια ή την αυστηρότητα που του πρέπει.Κακώς γίνεται αυτό το τελευταίο αλλά γίνεται και σηκώνει μεγάλη συζήτηση το γιατί.
Λειτουργούμε,όλοι,σαν χαμαιλέοντες και κάποια στιγμή θα΄πρεπε να ξαναβάλουμε στην συζήτηση πιο νηφάλια και λιγότερο αφοριστικά το θέμα,ποιοι δηλαδή αποτελούν και τι είδους και δυναμικής το αναγνωστικό κοινό κατά χρονική και εκδοτική περίσταση (στην Ελλάδα της κρίσης για παράδειγμα), για ποιες και πόσες και τι εμβέλειας αναγνωστικές υποκατηγορίες αναγνωστών μιλάμε και,κυρίως αυτό,αν είναι συγκοινωνούντα δοχεία μεταξύ τους,γιατί και σε τι βαθμό.

"Ο Ήχος των Πραγμάτων Όταν Πέφτουν" του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες πήρε την θέση του δίπλα σε άλλα,καινούργια κυρίως,βιβλία που διάβασα τελευταίως και προβλέπω πως σύντομα θα τα ξεχάσω. Καλογραμμένη,μη πολιτικά ιδωμένη ιστορία για τρομερές εν τούτοις πολιτικές κτηνωδίες,από τις αμέτρητες που έγιναν μυθιστορήματα λογοτεχνιών λαών που έχουν υποστεί διάφορα, μυθιστορήματα με τέλεια φόρμα και αψεγάδιαστη τεχνική,που όμως έχουν ανέγγιχτο στην ουσία το πολιτικό κομμάτι τους και που γι αυτό γρήγορα πάντα τις άφηνα πίσω.
Από τις αρχές Οκτώβρη δεν έχει περάσει πολύς καιρός μα δεν το κλωθωγυρίζω ιδιαίτερα στο μυαλό, διαβάστηκε,πάει,τέλειωσε και δεν είχε τίποτα εντός του που να θέλω διακαώς να ξαναγυρίσω να δω. Τι να δω επιπλέον που εξαρχής δεν είδα,την έξοχη (καθώς υποψιάζομαι διότι δεν ξέρω ισπανικά,ούτε κάθομαι να ψάχνω ούτως ή άλλως ψύλλους στ΄άχυρα) μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη;
Την είδα και την παραείδα.Τυχερό βιβλίο,ο Κυριακίδης του έδωσε κάτι από το κύρος και την αύρα του,τις ωραίες λέξεις ας πούμε που σφηνώνει τέλεια σε κάθε του μετάφραση,κάπου θυμάμαι σε τούτο μεταφράζει απομάγευση,τι άλλο να έλεγε,αυτό θα έγραψε υποθέτω και στο πρωτότυπο ο συγγραφέας, κάπου αλλού αγλαό αίθριο και άλλα ,σας είπα,δεν θυμάμαι ακριβώς πια,μα το ωραίο ήταν αυτό καθαυτό το ότι ξανάδα τις λέξεις και έτσι σκέφτηκα πόσο μετράει το να πέφτει στα χέρια του καλού μεταφραστή ένα βιβλίο.

Να εξηγηθώ,είναι καλό το βιβλίο του πολυλιβανισμένου Χουάν Γκαμπριέλ.Η δε έκδοση από τον Ίκαρο όχι απλώς φροντισμένη,υ π έ ρ ο χ η είναι.
Εσείς να το αγοράσετε και να το διαβάσετε και να το βάλετε κορώνα στο κεφάλι σας. Ανεπιφύλακτα. Μια χαρά είναι.Εμένα δεν με ενθουσίασε σαν αυτό που μου έλεγαν ότι είναι-αριστούργημα-και μην ξανακούσω ότι ο Βάσκες είναι ο καινούργιος Μαρκές.

Ο Βάσκες μέσα από την κατ΄αρχάς ελκυστική ιστορία του ήρωά του και τις πολλές,ενδιαφέρουσες εγκιβωτισμένες αγγίζει καυτά θέματα για την Κολομβία του ΄70,΄80 και ΄90,την βουτηγμένη στο αίμα, στο ναρκωτικό και στο μαύρο της το χάλι αλλά στέκεται,θαρρώ,σε ό,τι προσωπικό συμβαίνει κι από κακοτυχία προκαλείται στον ήρωά του και δεν μπαίνει,έτσι το εξέλαβα,σε μπελάδες να χώσει πιο βαθιά την συγγραφική του πένα για να αναρωτηθεί και να πει και σε μας ποιος,τελικά, έφταιξε γι αυτό το μακελειό.Θα προτιμούσα δηλαδή μια πολιτική προσέγγιση.
Εκείνος δεν την προτίμησε και έκανε την Κολομβία του να μου θυμίζει την Ιταλία τού μια από τα ίδια καλού μεν αλλά ελλιπούς στην αιτίαση Πάολο Ντι Πάολο,που αφηγείται τα όποια ιταλικά χάλια σαν να φύτρωσε επίσης μόνος του εκεί ο Μπερλουσκόνι˙κι εδώ για τα Κολομβιανά λάβετε υπόψιν ότι δεν μιλάμε για φανφάρα,τηλεόραση και γεροπαραλυμένους πολιτικούς,μιλάμε κατ΄ευθείαν για ποτάμια αίματος και έτσι ήταν ενοχλητικό για μένα να διαβάζω για φρικτά πράγματα που συνέβησαν σαν ο κανείς και ο τίποτα να έβαζε το αόρατο μακρύ χεράκι του. Στους δρόμους της Μπογκοτά γινόταν κανονικός πόλεμος.Φταίχτης η κακιά η ώρα;Ατυχής εν γένει ο κολομβιανός λαός;Έτσι μου φάνηκε πως το προσεγγίζει ο Βάσκες,γύρω γύρω,από αρκετά ασφαλή απόσταση. Διανοουμενίστικα.Σαν από μόνη της η χώρα του ήρωά του,καθηγητή της Νομικής Αντόνιο Γιαμάρα, να πήγε κι έπεσε στα σκατά.
Σαν να΄ταν καλά δηλαδή πριν, μες την δημοκρατία και την δικαιοσύνη και ευλόγως μιλιούνια χίπικα αποφοιτάκια αμερικανάκια που δεν ήθελαν,μόνος του τα λέει ο Βάσκες αυτά- και καλά έκαναν- να πάνε στο Βιετνάμ, έσπευδαν στην χώρα σαν εθελοντές του προγράμματος Peace Corps-να βρείτε μόνοι σας τι ήταν αυτό- κι έλαχε η αναποδιά από το πουθενά με την μορφή ενός κακού ατόμου,του περιλάλητου έμπορου κοκαΐνης Πάμπλο Εσκομπάρ, που προσεγγίζεται σχεδόν εγκυκλοπαιδικά σαν να μην ήταν τάχα απόστημα,ένα κακό σπυρί στον βρωμόκολο κάποιου βρωμοσυστήματος˙ο Βάσκες στο μαστόρικα γραμμένο κείμενό του δεν πολυασχολείται με το αν και πως και γιατί,αν κάτι μεγαλύτερο απ΄αυτόν τον ίδιο τον Εσκομπάρ τον δημιούργησε και τον έθρεψε κι αν πρωτίστως αυτό πήρε τις μίζες και τα ρεγάλα του και αφού έκανε ό,τι έκανε σαν πρωτοκολόσπυρο,πως λέμε πρωτοπαλίκαρο,ο Εσκομπάρ-βιτρίνα του φανερού κακού ήρθε κι έσπασε-τι θα΄κανε,έτσι δεν γίνεται;- και ξεχείλισε μπόχα και πύον ο μισός πλανήτης και πάνε ζωές και ζωές γιατί κάποιοι,ακόμα πιο ισχυροί και πιο σάπιοι,στα παρασκήνια, αθέατοι αυτοί βεβαίως, έβγαζαν ανερυθρίαστα τους παράδες με την ουρά ,τα φράγκα τα τρελά από την παγκόσμια πρέζα.Πρωτοπαλίκαρο κάποιων ήταν ο Εσκομπάρ και κανένας τους δεν κινήθηκε κι αυτός χωρίς άλλες αβάντες,λέω με το φτωχό μου το μυαλό.


Ο Βάσκες γράφει εξαιρετικά καλά μα χρησιμοποιεί ό,τι είναι ασφαλές και παρμένο από πάνω,από τον αφρό,με όχημα την ατομική ιστορία ενός άτυχου διανοουμενοαστούλη που δεν είχε πειράξει κανέναν μπλα μπλα,ήξερε,μπλαμπλα,ήταν αντίθετος μπλαμπλα και  κοίταζε την δουλίτσα και τις γκομενίτσες και έσπασε ο διάολος το ποδάρι του και πήγε αυτός (!) ντουγρού στα δύσκολα.Δεν αγγίζει όμως τα πιο χωμένα καυτά κάρβουνα,δεν πάει παραπέρα γιατί από ένα σημείο και μετά αυτό το παραπέρα είναι περίκλειστο με γραμμή απαγορευτική,προτιμά-γιατί δεν πιστεύω ότι τεχνικά,από άποψη ταλέντου δεν μπορεί,φυσικά δικαίωμά του είναι-να μας κάνει να νοιαστούμε για το άτομο,ένα άτομο,για το δέντρο που καίγεται κι όχι το δάσος και το πετυχαίνει με το στρίβειν ενός άψογου λογοτεχνικού αρραβώνος. Το κολομβιανό κισμέτ έφταιγε και το μήνυμα ελήφθη,όβερ,οι κακοί είναι πάντα άτομα και τα θύματα είναι επίσης άτομα,ένας μόνος του είναι και ο κακός, κάθε φορά άτομο και μόνος του κι ο σούπερ ήρωας μοναχός κι αυτός,άτομο κι ο Μπάτμαν από το Γκόθαμ και το Μπόχαμ που σώζει μονάχος, ατομικά κι  αυτός τον πλανήτη ολάκερο.

Το βιβλίο λοιπόν ήταν ωραίο μα δεν μου άρεσε!Η εγχείρηση πέτυχε μα ο ασθενής απέθανε!Χώστε τον τον νεκρούλιακα επιτέλους,κάντε του συχνά και γαμάτα μνημόσυνα και ζαχαρωμένα κόλυβα αλλά ως εκεί,μη τα πολυσκαλίζετε.Κι ούτε έχω όρεξη,μη νομίζετε, να βλέπω παντού την ταξική αποτέτοια του κακού αποτέτοιου συστήματος και να σας τα πρήζω κι εσάς συμπεραίνοντας όλη την ώρα σαν τον Νίκο Μπογιόπουλο,  "φταίει ο καπιταλισμός,ηλίθιε" κι εμείς σας τα΄παμε και τας χείρας μας τας νίψαμε αλλά πάλι,και τι διαφορετικό να πω και να μη γίνομαι βαρετή, καταλαβαίνετε ότι κάποιος,κάτι ρε παιδί μου φταίει,πολύ μεγαλύτερο σε σχέση με τα εκάστοτε άτομα που βεβαίως είναι γρανάζια του και έτσι συνεχώς γεννιούνται τέρατα και κάνει ο άνθρωπος τις κτηνωδίες του κι επιτέλους έχει κι η μεταφυσική και η μοιρολατρία τα όριά της.Οι Εσκομπάρ δεν γεννιούνται ,γίνονται.


Τέλος πάντων ο Βάσκεζ φτιάχνει-με μια υπέροχη χιονοστιβάδα λέξεων και απολύτως πειθαρχημένη αναδρομική, παρέμβλητη και πρωτοπρόσωπη αφήγηση-έναν νεαρό καλοζωισμένο αλλά όχι εντελώς ανυποψίαστο ήρωα,τον Αντόνιο Γιαμάρα που έχει σπουδές πίσω του και μέλλον μπροστά του για καριέρα,μια οικογένεια που κι αυτή του προέκυψε,δεν την είχε στα άμεσα προσεχώς του μα που τον και την αγαπά,σύζυγο και παιδί και εν δυνάμει στρωμένη ζωή παρά τα σκαμπανεβάσματά της σε μια χώρα που σείστηκε συθέμελα από πολύχρονες καταστάσεις και ο οποίος ανήκει στην γενιά που έχει φτάσει και σ΄αυτήν ο ήχος κι ο απόηχος του πολέμου για την κυριαρχία των ναρκωτικών κι έχει αφήσει τα σημάδια του. 
Ο Γιαμάρα γνωρίζεται σε ένα μπιλιαρδάδικο με έναν σιωπηλό και μυστηριώδη άντρα τον Ρικάρδο Λαβέρδε,πενηντάρη που μόλις έχει αποφυλακιστεί.Την ίδια χρονική στιγμή σαν φόντο της Κολομβίας μετά τα καρτέλ(πόσο αληθινά μετά και τι θεωρούμενο ως μετά,δεν ξέρουμε) την προσοχή μας τραβά η είδηση της απόδρασης ενός ιπποπόταμου που το έχει σκάσει από τον πάλαι ποτέ ιδιωτικό ζωολογικό κήπο(!)του Εσκομπάρ που λέγαμε πιο πάνω και με αφορμή αυτό ο Γιαμάρα θυμάται τι γινόταν καθημερινά σε ολόκληρη την Κολομβία.
Η σχέση του με τον Ρικάρδο,που κάποια στιγμή του λέει ότι ήταν πιλότος πριν μπει φυλακή και τώρα περιμένει την γυναίκα του Ελένα από τις ΗΠΑ πως και πως για να ξαναβρεθούν,είναι σποραδική αλλά τον επηρεάζει .Ο Ρικάρδο, αφού γίνει ένα αεροπορικό ατύχημα και σκοτωθεί η Ελένα που επιβαίνει στην μοιραία πτήση, δολοφονείται κι αυτός κυριολεκτικά μες την μέση του δρόμου ενώ είναι μαζί με τον Γιαμάρα,  που επίσης τραυματίζεται αλλά την γλυτώνει.
Ο Γιαμάρα αν και δείχνει ότι συνεχίζει κουτσά στραβά την μικροαστική του ζωή με μετατραυματικά σοκ έντονα, φοβίες και κουσούρια, μερικά χρόνια μετά ξεσπά ασυγκράτητος και αρχίζει να ερευνά μετά μανίας πως και γιατί ο Ρικάρδο δολοφονήθηκε κι αν αυτό έγινε όχι απλώς στα πλαίσια φόνων που σχετίζονται με το γνωστό παρελθόν αλλά σαν πολύ πιο βαθιά κάπου εμπλεκόμενος.
Ο Βάσκεζ ξετυλίγει μεθοδικά το κουβάρι της αφήγησης,οδηγεί τον ήρωά του βήμα βήμα θα έλεγα ως το πολύ κρίσιμο σημείο, εκεί που περιμένει πια ο αναγνώστης(κάτι μυστήριοι αναγνώστες σαν και μένα φαντάζομαι) ότι θα αναπτυχθεί ένας περισσότερο πολιτικός καταγγελτικός λόγος μα τότε εκείνος δεν το κάνει,οκ,έτσι θέλει,να στέκεται αριστοτεχνικά -αυτό να λέγεται-στο προσωπικό κομμάτι του ήρωά του που ήρθε ουρανοκατέβατο,κισμέτ γαρ που λέγαμε και να παίρνει τις απαντήσεις του φτάνοντας ως την άλλη άκρη της Κολομβίας,όπου συναντά την κόρη του Λαβέρδε, συνομήλική του,μπλαμπλα,που το έχει ρίξει στην μελισσοκομία,έξοχα, μπλαμπλα ,στιγματισμένη από την περίοδο του σφοδρού πολέμου των καρτέλ,τον άδικο θάνατο της μάνας και την δολοφονία του πατέρα της  και μάλιστα ο Γιαμάρα έχει και μια εφήμερη ερωτική ξεπέτα,κλισεδάκι- κερασάκι στη τούρτα των όσων τους ενώνουν, μαζί της.


Όπως και να΄χει ο Βάσκες-Γιαμάρα παίρνει προφανώς τις απαντήσεις του,επιστρέφει στην Μπογκοτά και συνεχίζει ως το τέλος,μη-τέλος.Η αφεντιά μου δεν τις πήρα αν και το μυθιστόρημα διαβάστηκε μονορούφι ή αν θέλετε αυτές που μου έδωσε δεν με έπεισαν.Μα συνεχίζω επίσης.Σε μιαν άλλη χώρα, με άλλα προβλήματα, που υποψιάζομαι πως τα φέρνει αυτό που δεν ονοματίζεται σαν η πηγή των κακών και της Κολομβίας και όλων των τόπων στην γη όπου άνθρωποι εκμεταλλεύονται ακόμα ανθρώπους...

"Ο Θάνατος του Πάμπλο Εσκομπάρ", Φερνάντο Μποτέρο (1999) 

Σχόλια

  1. τηλεφωνήτρια23/9/15 02:03

    Φ ο β ε ρ ή κ ρ ι τ ι κ ή!Θα το διαβάσω οπωσδήποτε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Καλή μου τηλεφωνήτρια(αλήθεια είστε τηλεφωνήτρια;)μη λέτε κακές λέξεις(όπως κριτική) και αρχίσουν πάλι.Πάντως ευχαριστώ για την υποδοχή της παρουσίασης.Ναι,να το διαβάσετε,δεν θα το μετανιώσετε.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου