"Ο Κύκλος των "Μάταιων" Πράξεων",Σπύρος Τζόκας. Β΄μέρος

Σκέψεις ανθρώπων του ζοφερού σήμερα με αφορμή την παρουσίαση ενός βιβλίου που εξιστορεί το ηρωικό χτες



Περί αφήγησης

Το μυθιστόρημα "Ο Κύκλος των "Μάταιων" Πράξεων",είναι μεστό και πυκνό και μαζί εντυπωσιακά ολιγοσέλιδο˙ ο συγγραφέας του-μας το είπε ο ίδιος-ήθελε να καταγραφεί σαν μια αφηγούμενη από καρδιάς και όχι ξερά και επιστημονικά διατυπωμένη ιστορία η συγκεκριμένη της γειτονιάς του και μια από τις πολλές και ηρωικές της αλλά και να μη φορτωθεί περιττά στολίδια όλο αυτό που ένιωθε εκείνος σαν εσωτερική ανάγκη του να μεταφέρει στον αναγνώστη:την καθ΄όλα συνειδητή και γι αυτό πολύ δύσκολη πορεία ζωής του κομμουνιστή Ναπολέοντα Σουκατζίδη και το συγκλονιστικό του οδοιπορικό από την Μικρά Ασία ως την Καισαριανή του 1944,που μόνο ροδοπέταλα δεν ήταν στρωμένο.Ο Σουκατζίδης ήταν άνθρωπος που δεν βρέθηκε στην δίνη των γεγονότων χωρίς να μπορεί να τα ερμηνεύσει και να κάνει συνειδητά τις επιλογές του κι αυτοί οι άνθρωποι δεν πρέπει να πέφτουν στην λήθη.Η νέα γενιά πρέπει να ξέρει ποιοι θυσιάστηκαν και κάτω από ποιες συνθήκες για την ελευθερία της.


Ο κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου

Ποιος όμως ήταν ο Ναπολέων Σουκατζίδης;Η βιογραφία του(παρμένη από την Βικιπαίδεια για να είναι τυπική και σύντομη) είναι διαφωτιστική και σε γενικές γραμμές αυτά που αναφέρει αποτελούν το ιστορικώς βεβαιωμένο υλικό που πάνω του ο Σπύρος Τζόκας βασίζει το μυθιστόρημά του:
Ο Ναπολέων Σουκατζίδης (1909-1944) ήταν κομμουνιστής, συνδικαλιστής και ένας από τους 200 αγωνιστές που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαΐου του 1944.Ο Ναπολέων Σουκατζίδης γεννήθηκε στην Προύσα το 1909. Μετά την Μικρασιατική καταστροφή εγκαταστάθηκε μαζί με την οικογένειά του στην Κρήτη, στην περιοχή του Αρκαλοχωρίου (της πρώην επαρχίας Μαλεβιζίου του Νομού Ηρακλείου). Σπούδασε στην Ανώτατη Εμπορική Σχολή στο Ηράκλειο και έγινε λογιστής. Ήταν πολύγλωσσος, ήξερε Ρώσικα, Αγγλικά, Γερμανικά, Γαλλικά καθώς και Τούρκικα και είχε συγγραφικό έργo.Ήταν στέλεχος του ΚΚΕ, και συνδικαλιστικό στέλεχος. Υπήρξε πρόεδρος των Εμποροϋπαλλήλων Ηρακλείου και εξαιτίας της συνδικαλιστικής δράσης του συνελήφθη από τη Δικτατορία Μεταξά και εξορίστηκε στον Αϊ Στράτη.Από τον Αϊ Στράτη μεταφέρθηκε τον Απρίλη του 1937 στις φυλακές της  Ακροναυπλίας, στην Κατοχή στις φυλακές των Τρικάλων και της Λάρισας και τελικά παραδόθηκε από το καθεστώς του Μεταξά μαζί με εκατοντάδες άλλους πολιτικούς κρατούμενους στους Γερμανούς κατακτητές ώσπου κατέληξε στο Στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου. Στο Χαϊδάρι επειδή γνώριζε γερμανικά εκτελούσε χρέη διερμηνέα.Λόγω της ιδιότητας του διερμηνέα και ενώ το όνομά του ήταν μεταξύ των διακοσίων που επρόκειτο να εκτελεστούν (στην Αθήνα μόνο, καθώς υπήρξαν και εκτελέσεις αμάχων στην περιοχή των Μολάων) σε αντίποινα για την επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του υποστράτηγου Φράντς Κρέχ (Franz Krech) στους Μολάους, ο διοικητής του στρατοπέδου στο Χαϊδάρι Καρλ Φίσερ (Karl Fischer), όταν ο Σουκατζίδης διάβασε και το δικό του όνομα στην λίστα των μελλοθάνατων, του είπε να παραμείνει στη θέση του. Τότε ο Σουκατζίδης τον ρώτησε αν θα εκτελούσαν κάποιον άλλο αντί για τον ίδιο και όταν ο Φίσερ απάντησε ότι έχει εντολή να εκτελέσει 200 από τους κρατούμενους ο Σουκατζίδης δεν δέχθηκε να εκτελεστεί κάποιος άλλος στη θέση του και ο ίδιος να γλυτώσει και εκτελέστηκε με τους υπόλοιπους 199 κρατούμενους του Χαϊδαρίου την Πρωτομαγιά του 1944.Στο τελευταίο γράμμα προς τον πατέρα του έγραψε:Πατερούλη, πάω για εκτέλεση, να 'σαι περήφανος για το μονάκριβο γιο σου. Ν' αγαπάς και να λατρεύεις την κορούλα* σου και την αδερφούλα μου, κι οι δυο τους μεγάλοι άνθρωποι. Γεια, γεια πατερούλη(*Εννοώντας την αρραβωνιαστικιά του.
Το μυθιστόρημα

"Ο Κύκλος των "Μάταιων" Πράξεων" είναι ένα όμορφο βιβλίο,φροντισμένο σε όλα τα επίπεδα και διαθέτει πολλές λογοτεχνικές αρετές κρινόμενο μάλιστα με αυστηρή ματιά για την τεχνική και την δομή του. Οι εγκιβωτισμένες ιστορίες που διανθίζουν την κεντρική είναι μια από αυτές τις αρετές.Οι ιστορίες είναι πολλές και το καθιστούν ακόμα πιο ελκυστικό,είναι σημαντικές και απαραίτητες σαν βελονιές που εμπλουτίζουν τον τεράστιο καμβά ενός κεντήματος με πολλές λεπτομέρειες που αν δεν υπάρχει συγκρότηση και συγκράτηση στον αφηγηματικό λόγο μπορεί να μπερδέψουν.Εδώ όμως ο συγγραφέας μας τις διηγείται περίτεχνα και με μαστοριά σαν τριτοπρόσωπος αφηγητής και με την σιγουριά και την σοβαρότητα της διασταυρωμένης του ιστορικής έρευνας .
Αυτές είναι που θα αναδείξουν όχι μόνον τον κομμουνιστή Ναπολέοντα Σουκατζίδη σαν προσωπικότητα αλλά και τις ζωές και τις πράξεις-κυρίως αυτές-όλων των άλλων προσώπων που μοιάζουν μα δεν είναι δευτερεύοντα,είναι απλώς περιφερειακά,κινούνται λιγότερο ή περισσότερο κοντά στα βασικά,αλλά είναι σοφά τοποθετημένα από τον συγγραφέα  στην εκτεταμένη περίοδο που διαδραματίζονται τα όσα συνθέτουν το αιματοβαμμένο, ταραγμένο,συγκλονιστικό ιστορικό σκηνικό.

Σαν επιπλέον προτέρημα ο συγγραφέας έχει υπέρ του και την ιδανική χρονική απόσταση των 50+ και βάλε χρόνων που κατά κοινή ομολογία λέγεται πως χρειάζεται να περάσουν για να αποτυπώσει νηφάλια το ιστορικό γεγονός από το οποίο εμπνέεται και όσο για τους διαλόγους αν και δεν είναι λίγοι ,είναι εξαιρετικά ταιριαστοί με το σώμα του κειμένου,είναι τα αεικίνητα και πολύ εκφραστικά χέρια και πόδια του , αυτά που με τις δικές τους ρυθμικές και μελετημένες κινήσεις, ενώ ο κορμός μένει σταθερός, θα δώσουν ζωντάνια σε όλο το βιβλίο και μάλιστα θα το εικονοποιήσουν αδρά.
Με ειλικρίνεια και όχι γιατί είναι φίλος ο Κακολύρης θα πω ότι πρόκειται για πολύ σημαντικό μυθιστόρημα, από τα λιγοστά των ημερών μας που η πολιτική λογοτεχνία μπορεί να καμαρώνει ότι κυκλοφόρησαν με την ετικέτα της γιατί ο καλώς εννοούμενος πόνος των αγωνιστών που πολέμησαν τους Γερμανούς και θυσιάστηκαν για τον συνάνθρωπο και γείτονά τους και στον ιδιαίτερο τόπο και για την πατρίδα συνολικά τα διαπερνά διακριτικά ως το μεδούλι.
Σε γραπώνουν οι αράδες εντός τους και μέσα από την αφήγηση-που σε αιφνιδιάζει έτσι όπως ξεδιπλώνεται,με εκείνον τον σχεδόν απίστευτο,ρομαντικό πατριωτισμό εκείνης * της βασανισμένης αριστεράς που τέκνο της είναι και θα μείνει ες αεί ο Σουκατζίδης και οι σύντροφοί του,λίγο πριν ξεσπάσει ο εμφύλιος και γίνουν όλα κουβάρι που τόσα χρόνια μετά δεν έχουμε κάτσει να το ξεμπερδέψουμε σαν μαθημένος από το πάθημά του λαός- κάνεις ένα οδοιπορικό με τον εμβληματικό Ναπολέοντα να σε οδηγεί από την Μικρασία και την Κρήτη ως την Καισαριανή του ΄44 και σε φτάνει στην Αθήνα του σήμερα, ναι,του σήμερα,της ξαναδιαιρεμένης νοσηρά,κατακαημένης Ελλάδας της κρίσης και του μνημονίου.

Κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα

Κατ΄αρχάς αναρωτήθηκα γιατί ο γέννημα θρέμμα Καισαριανώτης καθηγητής και πολιτικός Σπύρος Τζόκας με την πετυχημένη ως τώρα,σεμνή και αγωνιστική προσωπική πολιτική του πορεία βάσισε το ανεπιτήδευτα πατριωτικό του βιβλίο στην ζωή αυτού ειδικά του ανθρώπου που ήταν κομμουνιστής,όχι απλά ένας αριστερός άνθρωπος αλλά ένας κομμουνιστής.Τι τον συγκίνησε,τι τον γοήτευσε και τι διάβασα εγώ κάτω από τις δικές του λέξεις.
Ατελείωτες  οι σκέψεις μου που με αφορμή το συγκεκριμένο βιβλίο ήθελα να μοιραστώ με τους παρευρισκόμενους στην εκδήλωση του Ταύρου.Μερικές απ΄αυτές εκφράστηκαν πολύ αυθόρμητα στην σύντομη εισήγησή μου:

  • Οι άνθρωποι γεννιούνται ή γίνονται και από τι,καλοί ή κακοί,ήρωες ή εφιάλτες;
  • Στο... dna οφείλονται όλα ή παίζει ρόλο και σε ποιο βαθμό το κατοπινό  περιβάλλον,η παιδεία,η ιδεολογία,η γνώση και η σοφία που παρέχεται ή από τύχη και συγκυρίες συναντούν και υιοθετούν οι άνθρωποι στην ζωή τους;
  • Αξίζει η ίδια η ζωή,ένα πέρα για πέρα  χειροπιαστό και θαυμαστό δώρο, να θυσιάζεται γι αυτά τα άυλα και ρευστά και συχνά εξωνούμενα και διάτρητα πιστεύω μας;
  • Ποια είναι τελικά βάσει της αποκτούμενης ιδεολογίας τα αδιαπραγμάτευτα ιδανικά για έναν συνειδητοποιημένο άνθρωπο που πορεύεται σ΄έναν τόπο που αν μη τι άλλο τον ενώνει  με κείνους που τον μοιράζεται η κοινή τους ιστορία και γλώσσα
  • Χωρίζονται οι ιδεολογίες σε καλές και κακές;Ποιες είναι οι καλές;Ποιος το βεβαιώνει;
  • Ποιο είναι το  κριτήριο;
  • Είναι υπεράνω όλων η ατομική ζωή όπου κι όπως να΄ναι ή το υπέρτατο αγαθό είναι η ελεύθερη πατρίδα;
  • Τι σημαίνει πατριωτισμός;
  • Ο πατριωτισμός τι θέση είχε και έχει στην πρακτική της ελληνικής αριστεράς που διακηρύσσει τις ταξικές, ανθρωποκεντρικές της μα και διεθνιστικές ιδέες σχεδόν με την ίδια ζέση;
  • Πώς κρίνονται σήμερα και πως εκφράστηκαν στο παρελθόν όλα αυτά;
  • Ποια τα λάθη,ανέλαβε η αριστερά την ευθύνη της,έκανε την κριτική της;
  • Τι αποτέλεσμα βγήκε;
  • Πού βαδίζουμε σαν χώρα που τα σωθικά της τα τρώει ακόμα αυτός ο εμφύλιος;

Και τα δύσκολα συνεχίζονται.

Για τον καθένα που δεν θέλει να είναι παθητικός κι ευκαιριακός αναγνώστης αλλά και πολίτης.Που βλέπει, καταλαβαίνει ότι δυστυχώς δεν έχει αλλάξει σχεδόν τίποτα, που ρίχνει μια ματιά γύρω του όσο στρουθοκάμηλο κι αν άφησε να τον καταντήσουν οι τηλεοράσεις και νιώθει τον πολιτικοκοινωνικό ζόφο,διακρίνει ότι ξαναβρίσκεται ανάμεσα στις συμπληγάδες,ότι είναι διαχρονικά ένα αναλώσιμο ον- που εν προκειμένω μιλάει ελληνικά- έρμαιο στην αθλιότητα του παγκόσμιου χρήματος. Ότι είναι σαν να μην πέρασε μια μέρα,σαν να μην συνέβησαν όλα αυτά τα δεκάδες δραματικά μετά τον τρομερό Εμφύλιο,σαν να μην χάραξε στο πετσί του ο λαός μας δικτατορία, παρακράτος,λαμογιές,κοροϊδία,εξαπάτηση κατ΄επανάληψη και ,και,και...
Και ακολουθεί το μεγάλο και πικρό ερώτημα:οι αγώνες υπέροχων ανθρώπων όπως ο Σουκατζίδης , αγώνες που βεβαιωμένα δόθηκαν όχι για την επίπλαστη ευημερία του ενός και της δουλίτσας του και του εαυτούλη του αλλά για ένα συλλογικά καλύτερο και ελεύθερο αύριο που στο καλό πήγαν;

  • Έγιναν από την χειραγώγηση και την λήθη μάταιοι;
  • Πόση αλήθεια κρύβουν ή φανερώνουν οι λέξεις που αράδιασε ο συγχωρεμένος ο Χρόνης Μίσσιος σ΄αυτό το "Καλά εσύ σκοτώθηκες νωρίς"σαν τίτλο του βιβλίου του;
  • Είναι δυνατόν ειδικά τώρα να βγάλει ο Σπύρος Τζόκας τα εισαγωγικά στην λέξη του τίτλου του δικού του βιβλίου;
  • Είναι από χέρι ματαιωμένες στην σημερινή εποχή οι πράξεις και οι ζωές που ζούμε;
  • Αν επικράτησε να πιστεύουμε κάτι τέτοιο ποιος φταίει;
  • Σε ποια σημεία να εντοπίσουμε ποια και ποιων λάθη;
  • Πώς να ομολογήσουμε και να διαχειριστούμε την ολοσχερή ήττα; 
  • Είναι ήττα;Είναι ολοσχερής;Ποιανού ήττα τελικά-γιατί βέβαια ο Σουκατζίδης δεν ηττήθηκε,δεν πρόλαβε να ηττηθεί-όταν ολόκληρος λαός ποδηγετήθηκε την κρίσιμη ώρα και προδόθηκε από ξένα συμφέροντα και υπόδουλες πολιτικές:(E, και δεν μιλάω μόνο για τους Αμερικανο-άγγλους !)
  • Φταίνε τα κόμματα και οι ηγεσίες τους; Τότε σίγουρα, μα και τώρα;Ξαναζούμε την ιστορία μόνο στην δυσάρεστη εκδοχή της;
  • Ήταν σαθρά και είχαν ξύλινα ποδάρια τα κινήματα που αναπτύχθηκαν; Τότε πιθανόν,μα και τώρα;Πάλι;
  • Μήπως έγινε ξανά και ξανά αυτό που περιγράφεται στην φράση "το ψάρι βρωμάει απ΄το κεφάλι";
Μα ό,τι κι αν πούμε για όλα τα παραπάνω είτε συναισθηματικά είτε λογικά κρίνοντάς τα δεν γίνεται να αρνηθούμε ότι έχουν θέση και στην δική μας εποχή τα ιδανικά που ενέπνευσαν τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη και πέθανε γι αυτά.
Σ΄ένα κόμμα της αριστεράς σαν αυτό που οι φίλοι στο Ταύρο και κόσμος ποικίλος σ΄όλη την χώρα, που ήταν ως χτες άλλων αντιλήψεων,εναποθέτουν τώρα τις ελπίδες ή την απελπισία τους,ταιριάζουν οι  ιδέες του Σουκατζίδη,αυτές που αφού διάβασα προσεχτικά το βιβλίο θεώρησα ότι τον έκαναν όχι να δηλώνει αλλά και να είναι αγωνιστής,να μην φοβάται,να μην υποκύπτει,διαλέγοντας συνειδητά να πεθάνει για την ελεύθερη,όπως την ονειρεύτηκε, πατρίδα του .

* αυτής της ίδιας που φαίνεται να συγκινεί και τον Αλέξανδρο Κοτζιά στο έξοχο μυθιστόρημά του "Αντιποίησις Αρχής "

Σχόλια

  1. "τι θα πει αυτό το ιδεολογικά σε τέτοιες συγκυρίες,σε τόσο θολό και ανηλεώς ρημαγμένο τοπίο;" Το ερώτημα που βάζεις στην προηγούμενη ανάρτησή σου παίρνει απάντηση με τα ερωτήματα που η ίδια θέτεις τώρα. Ερωτήματα που τα σκεφτόμαστε συχνά και βέβαια καθένα θέλει από μόνο του μια ολόκληρη ξεχωριστή κουβέντα. Νομίζω, σ' αυτό το όντως "ανηλεώς ρημαγμένο τοπίο", υπάρχει πλούσιος προβληματισμός και θέλω να πιστεύω ότι θα βοηθήσει τα πράγματα να πάνε καλύτερα, με γνώμονα όχι μόνο πολιτικά αλλά και ιδεολογικά δεδομένα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Κατερίνα,μακάρι.Διαπίστωσα ότι πολλοί,περισσότεροι απ΄ότι νόμιζα,θεωρούν απαραίτητα για την ευόδωση της μεγάλης προσπάθειας που επιχειρείται και τα ιδεολογικά.

      Διαγραφή
  2. Ανώνυμος17/12/14 19:07

    Καλές οι παρατηρήσεις σου και σωστά τις βάζεις σαν ερωτήματα.Στέκομαι στα εξής σημεία 1.με εκείνον τον σχεδόν απίστευτο,ρομαντικό πατριωτισμό εκείνης * της βασανισμένης αριστεράς που τέκνο της είναι και θα μείνει ες αεί ο Σουκατζίδης και 2. ( του αστερισκου) αυτής της ίδιας που φαίνεται να συγκινεί και τον Αλέξανδρο Κοτζιά στο έξοχο μυθιστόρημά του "Αντιποίησις Αρχής ".Στέκομαι εκεί επειδή αυτά περιέχουν την απάντηση.Ο νοών νοείτω.
    Τ.Β.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμος23/12/14 00:43

      κι ύστερα ήρθε, ακόμα έρχεται, ο χαϊχάλης και η ρεμπέτικη κομπανία του

      Διαγραφή
    2. Ο χαϊχάλης και η ρεμπέτικη κομπανία;Εννοείται ότι θα το κλέψω!Μπορώ;

      Διαγραφή
  3. Έξω από τη λογοτεχνική πλευρά του βιβλίου, την λυρική περιγραφή των παιδικών χρόνων του Ναπολέοντα Σουκατζίδη και της οικογένειάς του στην πανέμορφη ΄΄χαμένη πατρίδα του΄΄, η εκπληκτική επιτυχία του εγχειρήματος Τζόκα είναι ότι κατάφερε στις 295 σελίδες να απουσιάζει το αρκτικόλεξο ΚΚΕ. Αναρωτιέμαι αν μπορούσε να το διαβάσει ο ίδιος ή οποιοσδήποτε από τους υπόλοιπους εκτελεσμένους της Καισαριανής τι θα έλεγε; Τι θα έλεγαν επίσης για την ίδια παρατήρηση και οι δώδεκα που ΄΄είπαν και έγραψαν επ' αυτού΄΄; Ο Λαφαζάνης το εννοούσε όταν σημείωνε πως ο συγγραφέας ΄΄έγραψε με την πέννα του κομμουνιστή΄΄; Και όσον αφορά τους υπολοίπους, και κύρια τον Πρωθυπουργό, ήταν απαραίτητο να εκφράσουν άποψη αποδεικνύοντας πως ή δεν γνώριζαν τίποτε για την δράση του Σουκατζίδη ή δεν άνοιξαν καν το επώδυνο πόνημα του Τζόκα; Ήταν ή δεν ήταν στέλεχος του ΚΚΕ και κομμουνιστής ο Σουκατζίδης, υπήρξε τα χρόνια εκείνα αυτό το Κόμμα ή όχι; Εάν ναι γιατί δεν εμφανίζεται πουθενά αυτή η λέξη στο βιβλίο αυτό των αγώνων; Προσωπικά δεν θα αναζητήσω απάντηση στο σχόλιο τούτο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Σίγουρα δεν θα αναζητήσετε,αλίμονο,αφορίσατε και περισσεύουν όλων των άλλων οι σκέψεις.Το σχόλιό μου ας μπει στην κρίση των επισκεπτών του μπλογκ που ζουν στην αληθινή ζωή.Λοιπόν δεν ξέρω τι είπε ο Λαφαζάνης,οι δώδεκα,οι δεκατρείς κι οι σαράντα τόσοι και δεν με νοιάζει γενικότερα τι λέει κι αυτός και εκείνοι,ούτε είμαι δικηγόρος κανενός.Η ανάρτηση η δική μου έγινε με τις καλύτερες των προθέσεων,το 2014.Τότε που σε μια κατάμεστη αίθουσα στην Καισαριανή ειπώθηκε άπειρες φορές και το αρκτικόλεξο ΚΚΕ (αρκτικόλεξο,ε;το ΚΚΕ αρκτικόλεξο...) και το ότι ο Σουκατζίδης ήταν κομμουνιστής.Το ότι στο μεταξύ Λαφαζάνης,Τσίπρας και Τζόκας και η μαντάμ μαρία η πενταγιώτισσα και λοιποί έγιναν,είπαν,έκαναν,έραναν διάφορα -είμαστε αισίως στο 2016 και πάμε ντουγρού στα χειρότερα-δεν αλλάζει την διαχρονικότητα και την σπουδαιότητα ενός απλού βιβλίου που απευθυνόμενο στο ευρύ κοινό "συστήνει" τον Σουκατζίδη.Τα υπόλοιπα εγώ τα ακούω βερεσέ.Ποτέ δεν γούσταρα τον Πόντιο Πιλάτο και η Δευτέρα Παρουσία δεν ήταν το όραμά μου.Εδώ και τώρα κι ας φάγαμε τα μούτρα μας. Όρθιοι είμαστε.Πάλι.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου