"Η Μεταμόρφωση",Φραντς Κάφκα


σύνθεση εικόνας V.G.

Μεγαλειώδες διήγημα που γράφτηκε το 1915 από τον Φραντς Κάφκα κι από τότε είναι ένα από τα πιο διαβασμένα,συζητημένα και αποδοσμένα στο παγκόσμιο κοινό κείμενα μέσα από πολλές μορφές τέχνης.Διαχρονικά ενδιαφέρον,οπωσδήποτε αλληγορικό,ελκυστικό,σκοτεινό,σπαραχτικό, απόκοσμο. Πλέον περιβάλλεται από τέτοιο μύθο,απλωμένο σε άπειρα και ολωσδιόλου διαφορετικά μεταξύ τους πεδία προβληματισμού που δεν μπορείς να το δεις αποκομμένο κι ελεύθερο από την αδιαπέραστη άλω που το ακολουθεί.Και στην άλω αυτή την διακειμενική,ειδικά στην εποχή μας,τι καινούργιο ή πιο διαφωτιστικό μπορείς να προσθέσεις;Νομίζω τίποτα και μάλλον δεν χρειάζεται παρά μόνο να κάνεις κι εσύ την αναφορά σου,να το θυμίσεις και να το προτείνεις στους άλλους,αφήνοντάς το στην απόλυτη κρίση όποιου το διαβάσει επιλέγοντας συστηματικά ή τυχαία μια από τις τόσες εκδόσεις στις οποίες κυκλοφορεί.



Η έκδοση του Βήματος στην οποία το διάβασα πρόσφατα αν και φυσικά δεν απορρίπτω την ιδέα αυτή καθαυτή της κυκλοφορίας οικονομικών βιβλίων από εφημερίδες,δεν είναι από τις καλύτερες˙  έχει, κατά την γνώμη μου βέβαια,ελλιπή θεωρητικά σχόλια στο εισαγωγικό της σημείωμα και στο αντί προλόγου κείμενο και κείνο το εξ ανάγκης,το καταλαβαίνω αυτό πάντως,φτηνό χαρτί ξενερώνει και τον πιο καλόβολο.Εν τούτοις στην προκειμένη περίπτωση αγορασμένη για ένα μόλις ευρώ (!)από ένα παζάρι (απ΄αυτά της συγκυριακής μας φιλανθρωπίας-γιορτές,να θυμηθούμε τους άστεγους και λοιπούς συνανθρώπους-κι όλη την σχετική υποκρισία ημών των χορτασμένων) έχει ένα άλλο καλό, πέρα από το αμιγώς οικονομικόν του πράγματος:σ΄αυτήν εδώ προσφέρεται μόνο του το διήγημα, παρμένο από την έκδοση του 1989 του Εξάντα που συμπεριλαμβάνει μεταφρασμένα από τον Βασίλη Τομανά την "Αμερική" και τον "Πύργο".
Η έκδοση του Εξάντα κερδίζει πόντους θαρρώ από την εισαγωγή του Μωρίς Μπλανσό μα θα ήθελα να πω ότι και η Ίνδικτος διαθέτει μια που εκτιμώ γιατί σοφά και τεκμηριωμένα έχει ταιριάξει την "Μεταμόρφωση"με τα διηγήματα "Η Κρίση" και "Ο Θερμαστής" στην δική της καφκική συλλογή με τίτλο "Οι Γιοι"σε μετάφραση Αλέξανδρου Κυπριώτη.


Υπάρχουν πολλές εκδόσεις(μια με εικονογράφηση)κι επίσης πληθώρα κειμένων από φιλολόγους,από κριτικούς, μπλογκερς κτλ και πάνω στον Κάφκα γενικότερα και στην "Μεταμόρφωση"αποκλειστικά, οπότε μια περιήγηση αρχικά στην Βιβλιονέτ επιβάλλεται.Καλό υλικό βρήκα επίσης εδώ και εδώ





Έτσι αρχίζει ο Κάφκα το πολυθρύλητο,και δικαίως,διήγημά του:

Όταν ο Γκρέγκορ Σάμσα ξύπνησε ένα πρωινό από κακό όνειρο,βρέθηκε στο κρεβάτι του μεταμορφωμένος σε γιγάντια κατσαρίδα.Ήτανε ξαπλωμένος ανάσκελα, πάνω στη σκληρή ράχη του που 'μοιζε με πανοπλία κι όταν σήκωνε λιγάκι το κεφάλι του μπορούσε να δει την τουρλωτή καφετιά κοιλιά του που 'τανε χωρισμένη σε σκληρές καμπυλωτές δίπλες και που μόλις συγκρατούσε τα σκεπάσματά του για να ξεγλιστρήσουν τελείως από πάνω του. Τα πολυάριθμα ποδάρια του, που ήταν αξιοθρήνητα λεπτά σε σύγκριση με το υπόλοιπο κορμί του, ταλαντεύονταν ανήμπορα μπροστά στα μάτια του.Τι μου συνέβη; Συλλογίστηκε. Όνειρο, δεν ήταν.Η κάμαρή του,μια συνηθισμένη ανθρώπινη κρεβατοκάμαρη,μόνο κομμάτι πιο μικρή απ' το κανονικό, κειτόταν ήσυχη ανάμεσα στους τέσσερις γνώριμους τοίχους της. Πάνω απ' το τραπέζι, όπου ήταν σκορπισμένα ανάκατα κάτι δείγματα από υφάσματα – ο Σάμσα ήταν περιοδεύων πωλητής –,κρεμόταν η εικόνα που 'χε κόψει τελευταία από 'να εικονογραφημένο περιοδικό που την είχε βάλει σε μιαν όμορφη επίχρυση κορνίζα. Η εικόνα παρίστανε μια κυρία με γούνινο καπέλο και γούνινη εσάρπα, που καθόταν στητή κι άπλωνε προς το μέρος του θεατή ένα πελώριο γούνινο μανσόν που μέσα του χανόταν ολόκληρο το χέρι της απ’ τον αγκώνα και κάτω.Τα μάτια του Γκρέγκορ γύρισαν έπειτα στο παράθυρο και ο συννεφιασμένος ουρανός – θαρρείς πως άκουγες τις στάλες της βροχής να χτυπάνε στο περβάζι του παραθύρου – τον έριξε σε βαριά μελαγχολία. Γιατί να μην κοιμηθώ λιγάκι περισσότερο και να λησμονήσω όλες ετούτες τις ανοησίες, συλλογίστηκε αυτό όμως δεν μπορούσε να το κάνει, γιατί είχε συνηθίσει να κοιμάται γυρισμένος προς τα δεξιά και τώρα, στην κατάσταση που βρισκόταν, ήταν αδύνατο να στρίψει. Όσο κι αν πάσχισε να στρίψει προς το δεξί του πλευρό, δεν τα κατάφερε· ξανακυλούσε πάλι στ' ανάσκελα. Δοκίμασε τουλάχιστον εκατό φορές, έκλεινε τα μάτια για να μη βλέπει τις αγωνιώδεις κινήσεις των ποδιών του και τα παράτησε μόνον όταν άρχισε να νιώθει στο πλευρό έναν απροσδιόριστο πόνο, που ίσαμε τότε του ήταν άγνωστος.Θεέ μου, συλλογίστηκε, τι εξοντωτική δουλειά πήγα και διάλεξα!

Ο σημερινός αναγνώστης γνωρίζει και το θέμα και την κατάληξη-ή την λύτρωση του ήρωα και των γύρω του-από τις μετατροπές του διηγήματος σε άλλες μορφές τέχνης,πιστεύω κυρίως από κάποια θεατρική παράσταση που όλο και θα παρακολούθησε,αλλά η λογοτεχνική μορφή του,η αρχική,η αυθεντική,αυτή του διηγήματος θα παραμείνει αξεπέραστη και ιδανική επειδή αυτή επιτρέπει τις περισσότερες και τις απατρονάριστες,έτσι νομίζω,τις πιο στοχαστικές προσεγγίσεις.


Ας στραφούμε στους κλασσικούς και στους παγκοσμίως ομολογημένους ως  μεγάλους συγγραφείς κι ας τους ξαναπιάσουμε από την αρχή, έναν έναν.Καιρός είναι,  πολλή σαβούρα μας απειλεί και δεν ξέρω ασφαλέστερο τρόπο να την αποφύγουμε.

Σχόλια

  1. Παρότι η (λίγο παραπάνω φημισμένη) Δίκη με είχε εντυπωσιάσει περισσότερο από όσο η Μεταμόρφωση κατά την ανάγνωση, εντούτοις τώρα, κάπως αποστασιοποιημένα πια, η Μεταμόρφωση είναι που μου έχει μείνει στο μυαλό και μου έχει δημιουργήσει μεγαλύτερη επιθυμία να την ξαναδιαβάσω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Νικολέτα9/1/15 18:51

      Μου προκαλεί το ίδιο δέος,τον ίδιο υπαρξιακό τρόμο η σκέψη και μόνο της συγκεκριμένης αλληγορίας όσες φορές και να τη διαβάσω.

      Διαγραφή
    2. Η μεταμόρφωση με στοιχειωνει χρόνια ως η πιο φρικιαστική απεικόνιση του σύγχρονου ατόμου. Η ύπαρξη που εκμηδενίζεται μέσα σε ένα ρόλο του ασήμαντου προσώπου που μονολογεί στον απειροελάχιστο χωροχρόνο που του παραχωρείται.

      Διαγραφή
    3. Η κεντρική ιδέα εκτόπισε το κείμενο.Δεν ενδιαφέρει πια η γλώσσα και η γραφή,η τεχνική-που είναι απαράμιλλη -η δομή.Η αλληγορία είναι πανίσχυρη και θα συμφωνήσω με όλους σας ότι προκαλεί επιθυμία να την ξαναδιαβάσεις,ότι σε στοιχειώνει,ότι φέρνει τρόμο.

      Διαγραφή
  2. Ιωάννα Ψαρουδάκη9/1/15 23:17

    Θα το εκφράσω με μια κοινοτυπία αυτό που νιώθω γενικά για τον Κάφκα λέγοντας ότι όταν έχεις διαβάσει Κάφκα έχεις διαβάσει λογοτεχνία με το λ κεφαλαίο,είναι σα να γεφυρώθηκε ξαφνικά η χαώδης απόσταση της σύγχρονης παγκόσμιας λογοτεχνίας από τους Έλληνες τραγικούς.Εξαιρώντας τους Ρώσους ίσως είναι ο μεγαλύτερος συγγραφέας όλων των εποχών.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ναι,ο Κάφκα είναι μια τέτοια γέφυρα.Οι Ρώσοι μια άλλη.Ο Μπόρχες μια τρίτη.Συγκλονιστική λογοτεχνία που σε σφυροκοπά.Δεν είσαι η μόνη που το νιώθεις αυτό,ούτε πρόκειται για κοινοτυπία.

      Διαγραφή
  3. Δεν είναι κοινοτυπία αυτό αλλά η μέγιστη αλήθεια.Όποιου επιπέδου αναγνώστης κι αν είσαι διαβάζεις έστω μια φορά στη ζωή σου τους μεγάλους και ξέρεις άπαξ την διαφορά αφού αυτή είναι πολύ περισσότερο από προφανής.Ξέρεις πια τι είναι λογοτεχνία με το λάμδα κεφαλαίο που είπατε απλώς παρασύρεσαι και αφήνεις χώρο να τρυπώσει η σαβούρα που τις περισσότερες φορές είναι καλά μασκαρεμένη.Το γιατί παρασύρεσαι ή συνεχίζεις να διαβάζεις σαβούρα όταν το καταλαβαίνεις είναι άλλη συζήτηση,πολιτική και γενικότερη. Προσωπικά δεν έχω κουράγιο να την κάνω ακόμα μια φορά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Επίσης καλή χρονιά και με μια ευχή,να χρησιμέψουν για πολλαπλή αφύπνιση τα βιβλία που διαβάζουμε γιατί δεν πιστεύω πια ότι αφήνουν ίχνη προβληματισμού.Μου έχει κάνει τρελή εντύπωση η άπατη βλακεία ανθρώπων που δηλώνουν αναγνώστες και που όντως διαβάζουν .Και που διαβάζουν τι έγινε, αναρωτιέμαι;Βράζει ο τόπος από φασισταριά κάθε λογής.

      Διαγραφή
    2. Η ταυτοποίηση της σαβούρας απαιτεί δουλειά.Σαβούρα δεν είναι η υποτιθέμενη ροζ κτλ αλλά και δεκάδες σκουπίδια που πλασάρονται ως καλή λογοτεχνία και είναι τα ίδια και τα ίδια σε καινούργια συσκευασία.
      Όσο για την αφύπνιση...Μη την περιμένεις στα χρόνια μας(δεν ξερω και πόσων χρόνων είσαι δηλαδή,να μη σε απελπίζω).Ή μάλλον μην την αναζητάς στην ετικέτα "διανοούμενοι" κι ό,τι περιλαμβάνει στην εποχή μας αυτό-αναγνώστες,φιλοσόφους,λογοτέχνες,καλλιτέχνες κτλ-είναι διαβρωμένοι και ποτισμένοι με χρήμα ως το μεδούλι.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου