"Λαγνεία",Ελφρίντε Γέλινεκ




Τα προηγηθέντα της επιλογής (στην Λέσχη Ανάγνωσης Degas) . 

Είχα αναζητήσει πριν χρόνια το μυθιστόρημα "Η Πιανίστρια" της πολυσυζητημένης Αυστριακής Ελφρίντε Γέλινεκ εξαιτίας του φιλμ "Η Δασκάλα του Πιάνου"που ο συμπατριώτης της Μίκαελ Χάινεκε βάσισε σ΄αυτό και διαβάζοντάς το εντυπωσιάστηκα,όσο από ελάχιστα κείμενα, από το οξύτατο και λεπτομερειακά σαν από χειρουργικό εργαλείο ακριβείας σμιλεμένο γράψιμό της.
Έμαθα για την σπουδαία αυτή συγγραφέα  όσα γινόταν,τι πιστεύουν δηλαδή φίλοι κι εχθροί τής γραφής της για την οπτική που βλέπει τα πράγματα και τα μετατρέπει σε μια οπωσδήποτε ιδιαίτερη λογοτεχνία και ενώ δελεάστηκα για τα καλά,δείλιασα να την διαβάσω εκτενέστερα φοβούμενη ότι συναισθηματικά δεν θα τα έβγαζα πέρα τουλάχιστον σ΄εκείνη την φάση στην οποία ήμουν τότε. Αργότερα την ξανασυνάντησα σε νέες αναγνωστικές διαδρομές (διαδικτυακές κυρίως και βρίσκω την ευκαιρία να αναφερθώ στο μπλογκ Logotexnia 21, ευχαριστώντας το για όσα μαθαίνω). Τώρα ήρθε η ώρα να βάλω σε κάποια τάξη τους λογαριασμούς μου μαζί της και "φταίει" ο Κωνσταντίνος Τζαμιώτης για το σάλτο μορτάλε στον κόσμο της ,επειδή καλεσμένος όντας της λέσχης ανάγνωσης τον προηγούμενο μήνα,δυο μόλις μέρες πριν τις εκλογές που έφεραν τον-μεταλλαγμένο σε κάτι που δεν διακρίνω καλά τι είναι αυτό-Σύριζα στα πράγματα και επειδή έγινε μια επίμονη, υπαρξιακή και εντόνως φεμινιστική προσέγγιση κι όχι η πολιτική,που θα περίμενε κάποιος,για το έξοχο πολιτικό μυθιστόρημά του "Η Πόλη και Η Σιωπή",πρότεινε την "Λαγνεία" ως επόμενο βιβλίο,αυτό το για πολλούς αμφιλεγόμενο μυθιστόρημα που κυκλοφόρησε στην Αυστρία το 1989 κι έγινε αφορμή ν΄ αρχίσει μια τεράστια συζήτηση λογοτεχνική και όχι μόνον, την οποία είχα υπόψη μου και η οποία καλά κρατεί ως σήμερα.
Η Γέλινεκ είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες συγγραφείς παγκοσμίως,ισάξια των καθιερωμένων ως μεγάλων ανδρών συγγραφέων της εποχής μας και έτη φωτός καλύτερη από εκατοντάδες άνδρες και γυναίκες γενικότερα.Της αξίζει μια προσεχτική και συνολική προσέγγιση,ένα ένα όλα της τα έργα. Έτσι έχοντας δει οι  πιο πολλοί και την ταινία του Χάινεκε,είπαμε να διαβάσουμε την "Πιανίστρια" αρχικά,να την συζητήσουμε και αργότερα να πάμε και στην "Λαγνεία".Σίγουρα κάποιοι από την Λέσχη μας που την ανακάλυψαν θα διαβάσουν και όλα της τα μεταφρασμένα στα ελληνικά βιβλία.

Ποια είναι,τυπικά,αυτή η φοβερή και τρομερή Ελφρίντε Γέλινεκ.
(από την Βικιπαίδεια)
Η Elfriede Jelinek είναι Αυστριακή φεμινίστρια,συγγραφέας θεατρικών έργων και μυθιστοριογράφος.Το 2004 κέρδισε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, όπως ανέφερε η Σουηδική Ακαδημία «για την μουσική ροή του λόγου και του αντίλογου σε μυθιστορήματα και θεατρικά έργα τα οποία με ασυνήθιστο γλωσσολογικό ζήλο αποκαλύπτουν τον παραλογισμό των στερεοτύπων της κοινωνίας και τη δύναμή τους να υποδουλώνουν».

Η Γέλινεκ γεννήθηκε στο Mürzzuschlag, στη Στυρία της Αυστρίας, στις 20 Οκτωβρίου 1946. Ο πατέρας της, Εβραίος Τσέχικης καταγωγής («Jelinek» σημαίνει «μικρό ελάφι» στα Τσέχικα), ήταν χημικός και δούλευε σε στρατηγικής σημασίας βιομηχανίες κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αποφεύγοντας με αυτό τον τρόπο τη δίωξη. Ωστόσο, αρκετές δεκάδες μελών της οικογένειας υπήρξαν θύματα του Ολοκαυτώματος. Η «κυριαρχική» μητέρα της, με την οποία μοιραζόταν το σπίτι και ως ενήλικη ακόμα (σύγκρινε το Η Δασκάλα του Πιάνου) και με την οποία είχε δύσκολη σχέση, προερχόταν από μία άλλοτε ευκατάστατη Βιεννέζικη οικογένεια.Ως παιδί, η Ελφρίντε υπέφερε αρκετά από αυτό που η ίδια θεωρούσε υπερ-περιοριστική εκπαίδευση μέσα σε ένα Ρωμαιοκαθολι κό μοναστηριακό σχολείο θηλέων.Επιπλέον, η μητέρα της είχε ήδη προσχεδιάσει την καριέρα της ως μουσικό Wunderkind, δηλαδή παιδί θαύμα. Σε νεαρή ηλικία η Ελφρίντε διδάχτηκε πιάνο, εκκλησιαστικό όργανο, κιθάρα, βιολί, βιόλα και φλογέρα. Αργότερα, πήγε για σπουδές στο Ωδείο της Βιέννης, απ'όπου αποφοίτησε με δίπλωμα στο εκκλησιαστικό όργανο. Επίσης, η Γέλινεκ σπούδασε ιστορία της τέχνης και θέατρο στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, ωστόσο αναγκάστηκε να διακόψει επειδή μια κρίση άγχους την εμπόδιζε από το να παρακολουθεί τα μαθήματα. Η βιογραφία της Γέλινεκ αντικατοπτρίζεται έντονα στο έργο της.
Η πολιτική φιλοσοφία της Γέλινεκ, ιδιαίτερα η στάση της απέναντι στον φεμινισμό και οι απόψεις της για τα Αυστριακά πολιτικά κόμματα, είναι ζωτικής σημαντικότητας για την κατανόηση του έργου της. Σ'αυτό οφείλεται επίσης και μεγάλο μέρος της βιτριολικής δημόσιας αμφισβήτησης η οποία την περιβάλλει. Μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Αυστρίας από το 1974 ως το1991, έγινε γνωστή τη δεκαετία του 1990 εξαιτίας της επίθεσής της εναντίον του νεοναζιστικού εθνικιστικού Κόμματος Ελευθερίας του Γεργκ Χάιντερ. Μέτα τις εκλογές του 1999 και τη συμμετοχή του Κόμματος του Χάιντερ στην κυβέρνηση συνασπισμού με τους συντηρητικούς η Γέλινεκ έγινε μία από τις δριμύτερες κατηγόρους της συμμαχίας αυτής.Η κυβέρνηση αυτή καταδικάστηκε από πλείστες Ευρωπαϊκές και μη κυβερνήσεις γεγονός που οδήγησε σε κυρώσεις εναντίον της κυβέρνησης. Η κυβέρνηση στην προσπάθειά της να αποφύγει την κατακραυγή ερμήνευσε τις κυρώσεις εναντίον της ως κυρώσεις εναντίον της Αυστρίας και επιχείρησε να παρακινήσει το έθνος να την υποστηρίξει. Η σειρά αυτή των γεγονότων προκάλεσε μια προσωρινή υπερθέρμανση του πολιτικού κλίματος αποτέλεσμα του οποίου υπήρξαν οι κατηγορίες για προδοσία εναντίον όλων των διαφωνούντων με την κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένης και της Γέλινεκ.

Παρά το γεγονός πως το έργο της (αλλά και ο πολιτικός της ακτιβισμός, η συνέπεια και η επιμονή της να ακολουθεί τις πεποιθήσεις της εντός και εκτός του έργου της) έχει γίνει αντικείμενο θαυμασμού από μερικούς και κατακραυγής από άλλους, και παρόλο που κάποιοι κριτικοί έχουν επιτεθεί στο έργο της μόνο και μόνο επειδή διαφωνούν με τις απόψεις της, η Γέλινεκ έχει κερδίσει διάφορα διακεκριμένα βραβεία, μεταξύ των οποίων το Βραβείο Georg Büchner (1998),το Βραβείο Müllheim Dramatists (δύο φορές:  2002 και 2004),το Βραβείο Φραντς Κάφκα(2004)και το Νόμπελ Βραβείο Λογοτεχνίας (2004). Βασικά θέματα στο μυθιστορηματικό και θεατρικό έργο της Γέλινεκ είναι η γυναικεία σεξουαλικότητα, η κακοποίησή της και ο πόλεμος των φύλων γενικά. Στα τελευταία έργα της, έχει σε κάποιο βαθμό εγκαταλείψει τα γυναικεία θέματα και έχει εστιάσει την ενέργειά της στην κοινωνική κριτική γενικά και στις δυσκολίες της Αυστρίας να λογαριαστεί με το ναζιστικό της παρελθόν ιδιαίτερα, πχ. στο Die Kinder der Toten (Τα Παιδιά των Νεκρών).

Το μυθιστόρημα Die Klavierspielerin της Γέλινεκ γυρίστηκε σε ταινία με τον τίτλο "Η Δασκάλα του Πιάνου",ταινία που κέρδισε αναγνώριση, από τον Αυστριακό σκηνοθέτη Μίχαελ Χάνεκε, με την Ιζαμπέλ Υπέρ στο ρόλο της καταπιεσμένης πιανίστριας. Σχολιάζοντας το Βραβείο Νομπέλ, ανέφερε πως ήταν χαρούμενη αλλά επίσης ένιωθε απόγνωση: «απόγνωση γιατί έγινε γνωστή, πρόσωπο της δημόσιας ζωής». Παραδειγματικό της μετριοφροσύνης της και της λεπτής αυτο-ειρωνείας της, αναρωτήθηκε - αυτή η διάσημη φεμινίστρια συγγραφέας- αν της απενεμήθη το βραβείο κυρίως επειδή «είναι γυναίκα» και πρότεινε πως μεταξύ Γερμανόφωνων συγγραφέων, ο Πέτερ Χάντκε τον οποίο εξυμνεί ως «ζωντανό κλασικό», θα ήταν πιο άξιος νικητής.

Η Γέλινεκ δέχτηκε κριτική από μερικούς γιατί δεν παρέστη αυτοπροσώπως στην τελετή απονομής για να παραλάβει το βραβείο αλλά αντιθέτως παρουσιάστηκε ένα βιντεο-μήνυμα κατά τη διάρκεια της τελετής το οποίο είχε ετοιμάσει η ίδια. Άλλοι ωστόσο εκτίμησαν το γεγονός πως η Γέλινεκ αποκάλυψε δημοσίως πως υποφέρει από αγοραφοβία και κοινωνική φοβία, διαταραχές άγχους οι οποίες μπορούν να αποβούν αρκετά δυσλειτουργικές για την καθημερινή ζωή, αλλά συχνά κρατώνται μυστικές απ' όσους υποφέρουν από αυτές από ντροπή ή αίσθημα ανεπάρκειας. 

Η Γέλινεκ έχει πει πως οι αγχώδεις διαταραχές της καθιστούν αδύνατο ακόμα και για παράδειγμα να πάει σε έναν κινηματογράφο ή να επιβιβαστεί σε ένα αεροπλάνο (σε μία συνέντευξή της ευχήθηκε να μπορούσε να πετάξει μέχρι τη Νέα Υόρκη για να δει τους ουρανοξύστες μια μέρα πριν πεθάνει), και αισθάνεται ανίκανη να παραστεί σε οποιαδήποτε τελετή. Ωστόσο, με τα δικά της λόγια σε ένα άλλο μαγνητοφωνημένο μήνυμα: «Θα μου άρεσε επίσης πολύ να ήμουν στη Στοκχόλμη, αλλά δεν μπορώ να κινηθώ τόσο γρήγορα και τόσο μακρυά όσο η γλώσσα μου».


Και οφείλω να συμπληρώσω και τα παρακάτω,άκρως εντυπωσιακά, που ανέβασαν κι άλλο στην εκτίμησή μου την Ελφρίντε, παρμένα από το λινκ http://ebooks.ekebi.gr/newsdet.asp?newsid=433 :
Ελεύθερο στο διαδίκτυο κυκλοφορεί το νέο μυθιστόρημα της νομπελίστριας Ελφρίντε Γέλινεκ, με τίτλο "Φθόνος" -το πρώτο βιβλίο της που εκδίδεται μετά τη βράβευσή της, το 2004. Η Γέλινεκ δεν θα εκδίδει πλέον βιβλία, παρά μόνο στο διαδίκτυο, εξομολογείται σε μια συνέντευξη που παραχώρησε για την εφημερίδα "Τα Νέα" και δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο. Το θέμα του βιβλίου είναι μια τυπική ιστορία που συμβαίνει σε μια μικρή πόλη της Αυστρίας, που μαραζώνει εξαιτίας της οικονομικής κρίσης. Η συγγραφέας έγραφε και αναρτούσε σταδιακά στο διαδίκτυο το νέο της μυθιστόρημα επί τρία χρόνια, από τον Απρίλιο του 2007, εισάγοντας δικές της ημερολογιακές σημειώσεις ανάμεσα στη μυθιστορηματική πλοκή του έργου. 
Εδώ και 15 χρόνια η Γέλινεκ λειτουργεί τον δικό της διαδικτυακό τόπο στον οποίο γράφει και δημοσιεύει κείμενά της (πολιτικά κείμενα, θεατρικά έργα, χρονογραφήματα, κ.ά.). Η ιστοσελίδα της, http://elfriedejelinek.com, μετράει μέχρι σήμερα 800.000 επισκέπτες. Πρόκειται για ένα είδος ιδιωτικού εκδοτικού οίκου, χωρίς εμπορικό ενδιαφέρον, με τη συγγραφέα να απαγορεύει την ανατύπωση και να επιτρέπει την αναδημοσίευση αποσπασμάτων ή παραθεμάτων μετά από άδεια. Η Γέλινεκ επιλέγει το διαδίκτυο, θέλοντας να αποφύγει, όπως τονίζει η ίδια, "τα γρανάζια των λογοτεχνικών μηχανισμών, τους μηχανισμούς των εκδοτικών κυκλωμάτων". Όσον αφορά στο στυλ γραψίματός της, η Γέλινεκ υποστηρίζει πως το μυθιστόρημά της είναι γραμμένο ειδικά για το διαδίκτυο και πως όφειλε να προσαρμόσει τη λογοτεχνική της μέθοδο στο νέο μέσο.Ο "Φθόνος", είναι μια ακόμα ιστορία, μετά τη "Λαγνεία" και την "Απληστία", αφιερωμένη σε μια βιβλική αμαρτία. Πρωταγωνίστριες, η ίδια η συγγραφέας και η Μπριγκίτε Κ, μια μαραμένη δασκάλα βιολιού, η οποία βλέπει την πόλη στην οποία ζει, το τρισάθλιο, απωθητικά 'ειδυλλιακό' Μπρουκ αν ντερ Μουρ της Αυστρίας, αλλά και την ίδια της τη ζωή, να πεθαίνουν. Ο πρώην ανθηρός κόμβος ενεργειακών εγκαταστάσεων, έργο του Χέρμαν Γκέρινγκ, φθίνει, ενώ ο τουρισμός είναι σε άνοδο με τη δημιουργία χιονοδρομικού κέντρου. Η Μπριγκίτε Κ. ντύνεται πολύ πιο κομψά από ό,τι σηκώνει το περιβάλλον της. Ο άντρας της όμως το σκάει με την κατά πολύ νεώτερη γραμματέα του. Γυναίκα και βουνό εγκαταλείπονται από τους πρώην επικαρπωτές τους. Η απαξίωση και ο ευτελισμός δημιουργούν ένα είδος μελαγχολικού μαγνητισμού. Το σύστημα δεν αφήνει περιθώρια στην Μπριγκίτε Κ. αλλά ούτε στη Γέλινεκ. Το βιβλίο είναι μια επίκαιρη ιστορία-κριτική για όλα τα επίμαχα ζητήματα που ταλανίζουν, τόσο την πατρίδα της Γέλινεκ, αλλά και ολόκληρη την Ευρώπη, όσο και τη γυναίκα του σήμερα και την ίδια τη συγγραφέα.


Τι είδους λογοτεχνικό λόγο λοιπόν εκφέρει στην "Λαγνεία" η  πολιτική ακτιβίστρια και φεμινίστρια Ελφρίντε Γέλινεκ;

Απαντώ εκ των πραγμάτων γενικόλογα και ως πολλαπλά σοκαρισμένη αναγνώστρια:πρόκειται για μια ακραία αντιπορνογραφική-ακριβώς με αυτήν την έντονη και εμμονική χρήση πορνογραφικών θεωρούμενων λέξεων-φεμινιστική κραυγή αγωνίας και την ίδια στιγμή μια ανθρωποκεντρική αν και σκληρότατη ως προς το περίβλημά της πολιτική καταγγελία της ολοένα αυξανόμενης ανηθικότητας του δυτικού τρόπου ζωής και αυτού καθαυτού του παραπαίοντος αλλά πάντα ισχυρού καπιταλιστικού συστήματος,φορμαρισμένες σαν σελίδες ενός τρομαχτικού και διόλου τυπικού μυθιστορήματος.
Διότι πώς να θεωρηθούν και κατά πόσο τυπικό μυθιστόρημα αυτά που γράφει στην μονοκόμματα και πεισματικά περιστρεφόμενη στην άσκηση σεξουαλικής βίας "Λαγνεία" όταν δεν υπάρχει καμία άλλη "δράση",δεν έχουν τα τεκταινόμενα διαλόγους ούτε για δείγμα,δεν διαθέτουν πολλά πρόσωπα,δεν περιγράφονται ελκυστικά τα καλά ή τα κακά γεγονότα έτσι ώστε να διαδέχονται το ένα το άλλο και να αδημονεί ο αναγνώστης "τι θα γίνει παρακάτω",δεν συμβαίνουν ανατροπές,δεν περιγράφονται όμορφα ή άσχημα τοπία,δεν γίνονται ούτε πιασιάρικες βιβλιοφιλικές ή άλλες αναφορές-αλατοπίπερα της μυθοπλασίας - δεν επαινούνται ή δεν υποτιμούνται ιδιαιτέρως τα συναισθήματα,οι λογικές και οι παράλογες πράξεις των ηρώων,δεν δίνονται συμβουλές,δεν διακρίνονται και πολύ διδαχές και λοιπά στα οποία μας έχει συνηθίσει το συμβατικό και όχι απαραιτήτως κακό(δεν λέω δηλαδή κάτι τέτοιο) μυθιστόρημα;
Στην "Λαγνεία" η Γέλινεκ μετατρέπει την καλά δοκιμασμένη ήδη από την "Πιανίστρια" του 1983, ευφυή πένα της σε ένα βρωμόστομο νοερό σφυρί και την κάθε λέξη της σε ανελέητο χτύπημα για να κοπανήσει αλύπητα το σύγχρονο μπετονένιο δυτικό κεφάλι με αλήθειες.
Καλά του κάνει.Και το κάνει χωρίς να την έχει νοιάξει η ενδεχόμενη αρνητική κριτική η οποία θα στεκόταν στις λέξεις. Προφανώς.Σκασίλα της ή ακόμα ακόμα κύρια πρόθεσή της το να διαλύσει την μόστρα της λογοτεχνίας εκείνης των εφετζίδικων προσχημάτων που συχνά καλύπτει με διγλωσσική ζαχαρίτσα την κενότητά της.Όρμησε σαν τρελή,η τρελή,και τα έκανε γυαλιά καρφιά.Καλά έκανε. Kανένας επιμελής ή όχι γλωσσικός εξωραϊσμός δεν υπήρχε περίπτωση να την αποτρέψει,αυτό είναι φανερό από τις πρώτες σελίδες και ειδικά εκείνοι οι χιλιομπαλωμένοι κανόνες της αφόρητης πια γερμανόφωνης κοσμιότητας με τους ναζιστικούς λεκέδες στην αυστριακή κοινωνία,και όχι μόνο εκεί,πιο ορατούς από ποτέ μετά από τόσα χρόνια ψεύτικης μετάνοιας να απλώνονται μέχρι και τις θολές μας μέρες εν έτει 2015 αποθρασυμμένοι σ΄ολόκληρη την Ευρώπη,όχι, δεν θα μπορούσαν να ξεγελάσουν την μεγαλοφυία της και να την αποσπάσουν από τον ένα και μοναδικό της σκοπό:την απόλυτη αποδόμηση ενός φασιστικού εν τέλει οικοδομήματος.
Οι εντυπώσεις από την ανάγνωση πολλές και έντονες,νομίζω δεν θα ξεθωριάσουν ποτέ.Φρίκαρα και δεν μπορώ να συνέλθω κι ας έχουν κυλήσει βδομάδες.Περνούσα από την αμηχανία για τον "άσεμνο" γλωσσικό τρόπο με τον οποίο περιγράφει ξανά και ξανά το ίδιο,το ένα και το αυτό πράγμα,στον θαυμασμό για την αιχμηρότητά της και από την φοβερή παγωμάρα των λέξεων στην συγκίνηση για την τόλμη να αποκαλύψει και να μιλήσει για όσα κανείς δεν τόλμησε,τουλάχιστον έτσι ωμά,ατόφια. Από το σάστισμα για την επίμονη επανάληψη βίαιων σκηνών κομματιάσματος-γιατί ούτε χωρίς υποτίθεται συναισθήματα σεξ ούτε πολύ περισσότερο  έρωτα το λες αυτό το συνεχές ξέσκισμα σάρκας και ψυχής-ανάμεσα στο πρωταγωνιστικό ζευγάρι και μετά ανάμεσα στην ηρωίδα και τον εξίσου γελοίο και αλλοτριωμένο εραστή της (και φίλους του σε μια φάση,νεαρά κορίτσια και αγόρια), ως την συνειδητοποίηση και την αποδοχή της πράξης τέλους που είναι συγκλονιστική και παραπέμπει σε αρχαία ελληνική τραγωδία.
Και καταλαβαίνω,έτσι νομίζω δηλαδή,δεν ορκίζομαι,για ποιο λόγο ο σημερινός εύθραυστος,φανερά αλλοτριωμένος,χορτάτος και εγγράμματος δυτικός αναγνώστης ακόμα κι αν συχνά καμαρώνει ότι δεν διαβάζει αηδίες αλλά πραγματική λογοτεχνία δεν θα (θελήσει να) διαβάσει (και) πολιτικά την επιθετική και εύκολο να χαρακτηριστεί παλαβή, και διάφορα άλλα βολικά για την διατήρηση της βιτρίνας, Ελφρίντε Γέλινεκ που τα κείμενά της αποτελούν ένα πολλαπλό,αχαρτογράφητο και τραχύ Γολγοθά σπαρμένο με σκληρές πολιτικές αλήθειες.
Γιατί εδώ που τα λέμε ο αναγνώστης αυτός θα έχει χάσει μεν την εμπειρία της γραφής της αλλά θα έχει παραμείνει ανέπαφος στο ματριξάκι του με τα ποιοτικά μεν,ανώδυνα δε διαβασματάκια του ασχολούμενος με το φαίνεσθαι και όχι το βάθος τους -σε μια ευρύτατα διαδεδομένη λογική,του να"περνάμε καλά"-και δεν θα το κατηγορήσω αυτό όσο κι αν δεν το κάνω-και τι κατάλαβα κιόλας-διότι και σε ποιον δεν είναι ανθρώπινο να συμβεί.
Ασήκωτο έγινε ατομικά όλο αυτό το παγκόσμιο χάλι,έχουμε φτάσει στον πάτο του ξιπασμένου μας και ανθρωποφάγου πολιτισμού και μαζί με την πολυθρύλητη τεχνολογία μας τσαλαβουτάμε στα σκατά του συντρίβοντας κάθε ηθική και δεν μου φαίνεται σωστό παρά μόνο το να κατανοώ κι όχι να μέμφομαι (αυτό που εκλαμβάνω ως) την δειλία του καθενός μας. 
Μα επιτέλους,θα αναρωτιέστε,τόσο πικρό και αφυπνιστικό συναίσθημα είναι αυτό  που πετυχαίνει να βγάλει από μέσα μας η Γέλινεκ με το αηδιαστικό,όπως ειπώθηκε και ακραία γοητευτικό και την ίδια στιγμή αφόρητο και βλάσφημο* αριστούργημά της,ναι,όλα αυτά μαζί,με τον εύγλωττο και πολύσημο τίτλο "Λαγνεία"; 
Ναι,είναι πικρό αυτό που νιώθεις όταν κλείσεις το βιβλίο,νομίζω καταφέρνει να μας υπενθυμίσει την παθητικότητα και την δουλοπρέπειά μας προκειμένου να επιβιώνουμε ,και όχι να ζούμε πραγματικά, σε ένα κακό σύστημα εμπορευματοποίησης των πάντων και να μας κράξει κατάμουτρα εκθέτοντας και τον εαυτό της,από κάθε άποψη,για την ψευτιά και την βλακεία, την υποκρισία και τον φασισμό, την εκμετάλλευση που συνεπάγονται οι σταθερές των κοινωνιών που φτιάξαμε,που κατά πολύ αφελή τρόπο εμείς οι ψηφοφόροι ονομάζουμε Δημοκρατίες και δεν είναι παρά τα κερδοφόρα μορφώματα για τα οποία καμαρώνουν οι αρχιμάστορες των πλουσίων κι εμείς ως η χειραγωγημένη μάζα που επιθυμεί (γιατί το δικαιούται στο κάτω κάτω)ένα ψίχουλο υλικής καλοπέρασης συναινούμε αγκαλιά με τις τηλεοράσεις μας κι όλα αυτά γίνονται ακόμα πιο θλιβερά όταν ακόμα στην γη υπάρχει πείνα, και γι αυτό και μόνον δεν είναι δυνατόν να μας περισσεύει κομπασμός για τα υλικά μας αγαθά. Πεθαίνει ο κόσμος σε δεκάδες σημεία του πλανήτη και η διαστρωματωμένη φτωχοποίηση και η πείνα αυτοπροσώπως έχουν προ πολλού χτυπήσει και την δική μας πόρτα κι αυτοί,οι πολιτικοί της Δύσης κυρίως,κάνουν λες και πέτυχαν να τετραγωνίσουν τον κύκλο και εμείς,οι πολίτες,ενώ κατά βάθος ξέρουμε ,υποκρινόμαστε ακόμα τους πλανημένους.

Η "Λαγνεία"

Σαν βάση η ιστορία που αφηγείται εδώ η Γέλινεκ είναι φαινομενικά απλή :σε μια επαρχιακή πόλη των Αυστριακών Άλπεων, κοντά σ΄ένα πολύκοσμο παραθεριστικό και αθλητικό κέντρο χειμερινών σπορ,η Γκέρτι που δεν βρίσκεται πια στην πρώτη της νεότητα,ο άντρας της Χέρμαν ο οποίος είναι ο τοπικός βιομήχανος χαρτιού υγείας που παρασκευάζεται από την αποψίλωση των αυστριακών δασών -η Γέλινεκ κάνει εκτός των άλλων δριμεία επίθεση για την σπατάλη ξύλου και συνολικά για τον καταναλωτισμό της δυτικής κοινωνίας -και το μοναχοπαίδι τους ζουν ως πλούσιοι και καλοζωισμένοι αστοί της επαρχίας και πιο εύγλωττα ως βασιλιάδες κι αφέντες σε σύγκριση με τους κατοίκους της πόλης που είναι θέλοντας και μη εργάτες στο εργοστάσιο του Χέρμαν οι περισσότεροι,αλλιώς άνεργοι,επομένως στο έλεός του και οπωσδήποτε φτωχοί.
Ο Χέρμαν,ένας τύπος σωματικά τεράστιος,χοντροκομμένος άρπαγας και αυταρχικός χαρακτήρας έχει μανία με την μουσική(;) και οι εργάτες του,τους αρέσει δεν τους αρέσει,καλά θα κάνουν να πράττουν το ίδιο, συμμετέχοντας ως μέλη στην χορωδία του αν δεν θέλουν να απολυθούν.Το παιδί του-ένα κακομαθημένο και γενόμενο λίγο λίγο και μοχθηρό πλάσμα κατ΄εικόνα και ομοίωσή του-θέλει  ή δεν θέλει κι αυτό πρέπει να μάθει βιολί για να δικαιολογήσει το παρεχόμενο παντεσπάνι-γιατί είπαμε αυτοί οι τρεις δεν αρκούνται στο ψωμί- από τον πατέρα-αφέντη,που το θεωρεί όπως και τη Γκέρτι κι ο,τιδήποτε άψυχο ή έμψυχο-ένα και το αυτό-αγοράζει,πληρώνει,συντηρεί κτλ ιδιοκτησία του κι αφού ειδικά αυτήν συντηρεί και την έχει έτσι ώστε αυτή και καμία άλλη να είναι η πιο καλοντυμένη αυτής της πόλης, εννοεί να την χρησιμοποιεί όποια ώρα και στιγμή του έρθει όπως τις πουτάνες στα μπουρδέλα όταν αποφασίζει ότι έχει τελειώσει μ΄αυτές κι η γυναίκα του σαν ένα από τα εξαρτήματα και τις συσκευές του σπιτιού του(ς) μπορεί και οφείλει να του τις αντικαταστήσει αφού την ταΐζει.Η Γκέρτι βεβαίως είναι θύμα,κυρίως αποδεχόμενη με δόλο τον ρόλο της Εύας έναντι όμως πινακίου φακής,για ρούχα και αυτοκίνητα και τέτοια.
Αν οι πόρνες,οι εργάτες και τα μικρά ή μεγάλα αφεντικά-όλοι κάτω από την ολιγάριθμη πραγματική ελίτ- έχουν το άλλοθι και επομένως την όποια απολαβή του επαγγέλματός τους-την από την ανάποδη ιδωμένη ελευθερία-ή τον τσαμπουκά οι δεύτεροι- να είναι εν γνώσει τους υποκείμενα κι αντικείμενα αγοράς και πώλησης μέσα σ΄ένα σκαιό οικονομικό σύστημα που τους ορίζει την ζωή-εκείνη δεν έχει ούτε αυτό,δεν υπάρχει καν πλαίσιο,είναι πολύ περισσότερο ένα κομμάτι κρέας στην διάθεση του δικού της αφεντικού απ΄ό,τι πχ όλοι οι εργάτες ή οι πόρνες εντός του συστήματος που κάθε φασίστας Χέρμαν το προσωποποιεί με τον χειρότερο τρόπο,ένα κρέας προορισμένο στην περίπτωσή της για "ειδική" χρήση και το οποίο δεν προστατεύεται ούτε καν τύποις με συμβάσεις και ωράρια ή νόμους για το ύψος του μισθού ή τις συμφωνίες για την όποια αμοιβή της παρεχόμενης υπηρεσίας ή έστω παζαρέματα. Η κάθε τέτοια -και υπάρχουν,παράγονται σωρηδόν και επί τούτου-Γκέρτι δεν (επιχειρεί να )έχει καν αυτό.Θλιβερό.Ανείπωτα.
Η Γκέρτι της Γέλινεκ βεβαίως κάνει και κάτι άλλο που δεν την βοηθά να αφυπνιστεί:πίνει ασταμάτητα για να αντέξει ,να τα βγάλει πέρα ,να "εργαστεί" για τις ακόρεστες και κυρίως βίαιες σεξουαλικές ορέξεις του Χέρμαν μα και την δική της ακαταστασία ψυχής.Το μόνο πλάσμα που αγαπάει είναι το παιδί.Θέλει να ξεφύγει,υποψιάζεται αμυδρά από ποιον ή από τι αλλά έχει πειστεί πρωτίστως η ίδια για τον ρόλο της και τον παίζει πολύ καλά στα mall και με τα λούσα και με το επιβεβλημένο σαν φάρμακο για όλες τις ασθένειες shopping therapy του δυτικού μοντέλου. 
Όταν εμφανίζεται ο νεαρός εραστής όχι σαν σύμμαχός της ούτε γιατί ξαφνικά την αγαπάει αλλά σαν ένα είδος αντιπάλου του Χέρμαν-ο πολλά υποσχόμενος φοιτητής της νομικής,ο εκκολαπτόμενος χειριστής ή και συν-χειριστής στο κάτεργο ψυχών γιατί κι ο ίδιος δεν θα είχε καμία αντίρρηση να γίνει κι αυτός ένας πλούσιος και κινών νήματα Χέρμαν-εκείνη δεν μπορεί να το αντιληφθεί,να το επεξεργαστεί,να το νικήσει γιατί είναι ήδη σάπιο κλαδί ενός ως τις ρίζες σάπιου δέντρου,οπότε τότε αφήνεται,πλανάται,εξαπατάται,πάει γυρεύοντας,εξευτελίζεται,μπαίνει άκριτα σε ένα φαύλο κύκλο και τελικά βάζει τους προσωπικούς της τίτλους τέλους με μια απολύτως απρόσμενη πράξη που δεν επιφέρει καμία λύτρωση και έξοδο για τα θύματα-θύτες αυτού του άδικου και άνισου κόσμου μας.
Να λυπηθούμε άραγε την Γκέρτι ή όχι;Να μισήσουμε τον γελοίο βιομήχανο κολόχαρτου;Να φτύσουμε εκ του ασφαλούς-και ποιο είναι στις μέρες μας το ασφαλές;-τους δειλούς δούλους που δεν σηκώνουν κεφάλι και να ξεμπερδεύουμε κι ύστερα να πάμε ν΄ ανοίξουμε την τιβί μας να δούμε καμιά καλή ταινία πίνοντας ένα καλό ποτήρι κόκκινο κρασί και σχολιάζοντας τον σκηνοθέτη ή αν ήταν καλή η μετάφραση της Γέλινεκ στα ελληνικά;Ποια η θέση του κάθε γελινικού ήρωα στην αλληγορία;Εμείς τι είμαστε ,ποιοι απ΄ αυτούς είναι ο καθρέφτης μας;Ποιος και τι τρέφει αυτή όλη την σαπίλα,όλη την ηθελημένη και την εκχωρούμενη εκμετάλλευση που εφαρμόζεται πιο εύκολα στις γυναίκες και στα παιδιά;

Η "Λαγνεία"-και θα επιμείνω σ΄αυτό-είναι ένα έντονα πολιτικό κατά βάθος κείμενο και ας λάβουμε υπόψη τις συγκυρίες της εποχής που κυκλοφόρησε:1989, όταν η Δύση παρίστανε και δήλωνε ότι είχε καταδικάσει τον παραλογισμό των πολέμων στο έδαφός της ως παθούσα μα την ίδια περίοδο ετοιμαζόταν να διαλύσει με πόλεμο την σπαρασσόμενη Γιουγκοσλαβία του Τίτο.
Η Γέλινεκ έχει σαφή,πεντακάθαρη πολιτική άποψη και την εκφράζει συγγράφοντας μια αλληγορία λίγων προσώπων της οποίας η πλοκή,πατάει ως ένα βαθμό,πάνω στην αρχαία ελληνική τραγωδία.Το βιβλίο-κατηγορώ της Γέλινεκ καταλήγει αναγνωσμένο στις μέρες μας,να θεωρηθεί προφητικό γιατί είναι η ανατριχιαστική περιγραφή μετά από 26 ολόκληρα χρόνια της ολοσχερούς καταστροφής της φραγκοποιημένης δια του ευρώ Ελλάδας και της κατάντιας της Ευρώπης σύμπασας ξανά σαν λείας του ασίγαστου γερμανικού επεκτατισμού,μιας μεθοδικά εκφασισμένης πολιτικής κυριάρχησης από μια κάστα που έχει χάσει τα ουμανιστικά της προσχήματα,αν είχε κάποτε κι από αυτά δηλαδή,με τον πιο κυνικό τρόπο.Οι διαχρονικές ομοιότητες,βλέπετε, που βγαίνουν στην επιφάνεια όταν και αν κατορθώσει ο αναγνώστης να ξεφύγει από την εξωτερική ασχήμια των λέξεων και την απέχθειά του για την επανάληψη και το είδος της βίας που ασκεί ο ισχυρός σύζυγος-αφέντης στην γυναίκα και στο παιδί αλλά και στους εργάτες του, είναι κάτι παραπάνω από ευδιάκριτες.

Ειπωμένα είναι όλα και μας εκπαίδευσαν να μην τα καταλαβαίνουμε.Αυτός που αγοράζει (δανείζει, πληρώνει κτλ)επειδή το κατάφερε κατέχοντας μονοπωλιακά τα μέσα,ζητάει όλο και περισσότερα. Αυτός που δίνει (τα χέρια,το κορμί ή το πνεύμα του)δεν ξεχρεώνει ποτέ γιατί δεν διαχειρίζεται ο ίδιος την αξία του(ς) και δεν παράγει πρωτογενώς.Αν αυτός ο δεύτερος κάτι τελικά καταφέρει να παραγάγει με τον λανθασμένο τρόπο της αγγαρείας και της βίας που του ασκείται κι αυτός με την σειρά του διαιωνίζει στα πλαίσια του κέρδους,επειδή αυτό δεν τον απαλλάσσει από το να είναι ες αεί έρμαιο του αφεντικού του,τότε μπροστά στο αδιέξοδο που σίγουρα θα βρεθεί θα καταστρέψει με μανία αυτό που παρήγαγε για να λυτρωθεί ατομικά ή να εκδικηθεί και πάλι ατομικά,οπότε θα ξαναβρεθεί στο ίδιο μηδενικό σημείο.Αυτό ακριβώς το οριακό σημείο που η Γέλινεκ,μη θέλοντας όμως να συγγράψει ένα προβλέψιμο πολιτικό μυθιστόρημα- μανιφέστο που θα χανόταν ανάμεσα στα πολλά του είδους,το καταγγέλλει σε όλους τους τόνους και βεβαίως το απογυμνώνει και σαν δράμα, αδιαφορώντας για την κυρίαρχη αισθητική τού μέσου που μετέρχεται:του μυθιστορήματος.

*Δεν τον επινόησα εγώ,αυτός είναι σε πολλά βιβλιοκριτικά ιστολόγια (τουλάχιστον στα αγγλόφωνα που συνήθως προτιμώ να διαβάζω) ,ο χαρακτηρισμός για το μυθιστόρημα της Γέλινεκ και με βρίσκει απολύτως σύμφωνη.


Σχόλια

  1. Ανώνυμος2/3/15 23:57

    Συγχαρητήρια για τον τρόπο σου να διαβάζεις τέτοια βιβλία αλλιώς.Ας μη φοβόμαστε να βάζουμε πολιτικά κριτήρια για τα πολιτικά βιβλία. Σπουδαία συγγραφέας η Γέλινεκ και δεν κάνει για απολιτίκ φλώρους.Αυτοί ας διαβάσουν Καζαμία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμε/η,από πολιτικά κριτήρια άλλο τίποτα σ΄αυτό το ταπεινό μπλογκάκι.Όσο για τους απολιτίκ φλώρους να σου πω κάτι;Τελευταίως τους προτιμώ από κάτι νεόκοπους πολιτίκ και ζε σουί συριζά καραφλώρους.

      Διαγραφή
  2. Εύγε Βιβή! Και εγώ έχω την Πιανίστρια και θα την διαβάσω σύντομα. Αν αποδειχθεί η Γέλινεκ τόσο εκρηκτική όσο ο Μπέρνχαρντ - μια σύγκριση που πολλοί επιχειρούν - τότε σίγουρα θα την απολαύσω! Και φυσικά θα αναζητήσω και τα άλλα βιβλία της.

    Χάρηκα την χειμαρρώδη ανάρτησή σου. Μια παρατήρηση μόνο για να μπορώ την επόμενη φορά να την χαρώ περισσότερο. Όταν περικλείεις τον λόγο σε παύλες, θα ήθελα να αφήνεις ένα κενό για να δηλώνεται ότι η παύλα είναι παρενθετικής και όχι συνδετικής φύσεως. Ίσα ίσα για να μην παρακωλύεται ο όμορφος ρυθμός των λέξεών σου! Με κάθε σεβασμό. Επίσης, ένα κενό μετά το κόμμα θα ήταν εξίσου καλοδεχούμενο, αν και αυτή η τελευταία παρατήρηση είναι περισσότερο επισήμανση του θιγμένου εκδότη και όχι τόσο δικιά μου παραξενιά. Εμένα με ενδιαφέρει μόνο ο ρυθμός των λέξεων.

    Τέλος, διατηρείς πάντα το εξαγνιστικό δικαίωμα να αγνοήσεις όλων των ειδών τις παρατηρήσεις! :) Καλή συνέχεια!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Μαραμπού, χίλια ευχαριστώ,δεκτά όλα!Θα προσπαθήσω να συμμορφωθώ με τις υποδείξεις σου διότι είναι σωστότατες . Η φόρμα αυτή που διάλεξα από τις εναλλακτικές του blogger είναι από τις πιο στριφνές και έχει λειτουργικά ζητήματα,δεν υπακούει ώρες και φορές και κάνει του κεφαλιού της αλλά επειδή βάζω όλες αυτές τις εικόνες πινάκων ,χαρακτικών κτλ δυστυχώς αυτή μόνο βολεύει.

      Δεν έχω διαβάσει (ντροπή μου,ναι) Μπέρνχαρντ,όλο τον γυροφέρνω αλλά στο τέλος πάω σε άλλα. Λες να τον ξεκινήσω;Τι δικό του να πιάσω για αρχή;

      Διαγραφή
    2. Αν είναι τερτίπια του μπλόγκερ τότε σε καταλαβαίνω απόλυτα. Κόντεψε να με τρελάνει με τα ηλίθια πρότυπά του!

      Σχετικά με τον Μπέρνχαρντ έχω να δηλώσω ότι είναι η λογοτεχνική έκπληξη των τελευταίων χρόνων. Δεν πίστευα ότι θα μπορούσα να συναντήσω πλέον συγγραφέα που θα με ταρακουνήσει και θα με εκπλήξει τόσο πολύ. Είναι σαν να σε χτυπά σφυρί στο κεφάλι! Εκπληκτική γραφή και αδυσώπητη κοινωνική κριτική. Έχω διαβάσει τον "Αφανισμό", "Διόρθωση", "Παλιοί δάσκαλοι" και "Φτηνοφαγάδες". Θα σου πρότεινα να ξεκινήσεις από αυτό που ξεκίνησα και εγώ, τους Παλιούς δασκάλους, το οποίο εκτυλίσσεται στο μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Βιέννης και διαθέτει αναφορές που θα εκτιμήσεις δεόντως. Γενικά πιστεύω ότι στα βιβλία που ο Μπέρνχαρντ στηλιτεύει την πολιτιστική ζωή της Αυστρίας είναι εξόχως διασκεδαστικός. Αλλά και τα πιο προσωπικά του δεν μένουν πίσω. Πάρε μια βαθιά ανάσα (γιατί δεν υπάρχουν παράγραφοι και τελείες στα βιβλία του για να διευκολυνθείς), δώσε αβάντα 20-30 σελίδες μέχρι να συγχρονιστείς με τη φωνή του και καλή διασκέδαση!

      Να σου πω την αλήθεια, κρίνοντας από τον τρόπο γραφής των αναρτήσεών σου, με τη χειμαρρώδη γραφή και τις κοινωνικές/ πολιτικές αιχμές, πίστευα ότι σίγουρα έχεις διαβάσει Μπέρνχαρντ! Κάν' το και θα ανακαλύψεις αναπάντεχες συγγένειες!!

      Διαγραφή
    3. Μαραμπού, κατόπιν ωρίμου σκέψεως και αφού έκανα την απαραίτητη ενημερωτική γύρα με βάση τις υποδείξεις σου έβαλα Μπέρνχαρντ στο πρόγραμμα.Θα ξεκινήσω με τους "Παλιούς Δασκάλους".Ως το Πάσχα επομένως ,εκεί περίπου ,καλά να είμαστε,θα ξέρω γιατί είστε όλοι ξετρελαμένοι μαζί του.

      Διαγραφή
  3. Βιβή,έχω διαβάσει όλη τη Γέλινεκ Τη θεωρώ μεγάλη συγγραφέα εφάμιλλη και ικανότερη πολλών ανδρών.Η "αισχρολογία" της είναι αφόρητη και φαντάζομαι ότι θα εξόργισε πολλούς πουριτανούς που θα παράτησαν τα βιβλία τους στη μέση. Ουσιαστικά η Γέλινεκ γράφει έτσι για να κάνει τον αναγνώστη να καταλάβει αμέσως τι θέλει να του καταγγείλει.Αν δείξει κανείς υπομονή θα διαπιστώσει σύντομα πως η προκλητικότητά της είναι εκλαϊκευμένη ανάλυση του κοινωνικού στάτους η οποία δεν μπορεί παρά να φέρει προβληματισμό στον αναγνώστη για το οριακό σημείο στο οποίο βρίσκεται ο δυτικός άνθρωπος.Επομένως η πολιτικότητα της γραφής είναι απαραίτητη για να αποκαλύψει οριζόντια τα κακώς κείμενα.Η Γέλινεκ χώνει το μαχαίρι βαθιά στο κόκαλο και εκεί σταματά.Η λύση είναι δουλειά άλλων.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Εύα,συμφωνώ με την άποψή σου για την Γέλινεκ.Τα ίδια πάνω κάτω είπαμε και προχτές στην λέσχη,μας ταρακούνησε για τα καλά.

      Διαγραφή
  4. Νίκος Ναυπλιώτης3/3/15 14:32

    Άξια η λέσχη σας,μπράβο για τις επιλογές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αμέ,τι νομίσατε.Ότι διαβάζουμε άρλεκιν;(Γιατί καλέ,τι έχουν τα άρλεκιν;δεν)

      Διαγραφή
  5. Είδα την ταινία "Η πιανίστρια" και είπα "φτάνει, δεν με αφορά το θέμα". Γι' αυτό και το ομώνυμο βιβλίο που μας χάρισαν, καμαρώνει στα αδιάβαστα.
    Κι έρχεστε εσείς τώρα -και ποια είστε εσείς, τελοσπάντων (χα χα χα)- και μου γυρίζετε τα μυαλά, στα καλά καθούμενα, να θέλω να διαβάσω τη Λαγνεία και τη Γέλινεκ γενικώς, εκεί που έχω πέσει με τα μούτρα στους Υπνοβάτες του Μπροχ.
    Διαλύσατε και τους τελευταίους μου ενδιασμούς με τη δύναμη της σκέψης σας. Προς τούτο, καθοριστική υπήρξε η κατακλείδα σας.

    ΥΓ. Μήπως έχει δίκιο ο άντρας μου που λέει ότι οι κακές παρέες με παρασύρουν διαρκώς στο πυρ το εξώτερο;
    Η απάντηση είναι κλασική: "Τα καλά κορίτσια πηγαίνουν στον Παράδεισο, τα κακά παντού".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Αγαπητή Rosa Mund ως κακό κορίτσι να κρατήσω μια πισινή (διότι περί ορέξεως κολοκυθόπιτα) μη και δεν σας πείσει η τρομερή Γέλινεκ για τις προθέσεις της και την κλάση της.Από την άλλη,για να πω την αλήθεια δεν σας φοβάμαι εσάς,θα έχουμε επιπλέον πράγματα να πούμε ακόμα κι αν κρίνετε ότι δεν έχει έρεισμα ο νεόκοπος θαυμασμός μου για την πένα της.

    Οι "Υπνοβάτες" του Μπροχ.Έξοχοι.Ειδικά ο τρίτος τόμος.Έχω αξεχρέωτους λογαριασμούς από την πρώτη ανάρτηση,θα επανέλθω με αποσπάσματα ή δεν ξέρω με τι.
    Να μου γράψετε τις εντυπώσεις σας οπωσδήποτε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ανώνυμος5/3/15 18:57

      Αγαπητή κυρία Βιβή αναρωτιέμαι όταν εκτός των κλασικών έχουν εκτεθεί στο παγκόσμιο κοινό και καταξιωθεί συγγραφείς όπως ο Μπροχ,ο Μούζιλ,ο Κάφκα,ο Σαραμάγκου,η Γέλινεκ και πολλοί ακόμα που τους παρουσιάζετε κι εσείς και σας συγχαίρω ειλικρινά,πώς τολμούν οι παλιάτσοι της εποχής μας να δηλώνουν κι αυτοί το ίδιο.Ν.Α.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου