"Η Χρονιά της Πλημμύρας",Μάργκαρετ Άτγουντ

βιβλία και συγγραφείς που δεν (πρέπει να) ξεχνάμε



Το 500σέλιδο μυθιστόρημα "Η Χρονιά της Πλημμύρας" το οποίο η Μάργκαρετ Άτγουντ έγραψε το 2009 καταπιάνεται με ένα τεράστιο θέμα που ενδιαφέρει,πρέπει να ενδιαφέρει τον καθένα μας.Η συγκροτημένη αφήγηση της σπουδαίας Καναδέζας συγγραφέως είναι καθαρή,μη γραμμική αλλά ευκολοδιάβαστη και η δυστοπική χροιά λόγω του αμιγώς οικολογικού της θέματος έντονη μα όχι απαισιόδοξη και κατά αντιφατικό(στα μάτια μας) τρόπο έως και χιουμοριστική.
Η έμπειρη και ευφυής Άτγουντ επιλέγει να καταγγείλει με τον τρόπο που κατέχει καλύτερα,την συγγραφή,την μη αντιμετώπιση της διόλου απίθανο να συμβεί οποιαδήποτε στιγμή οικολογικής καταστροφής (παγκοσμιοποίηση και καπιταλισμός λέγεται ο κίνδυνος σε απλά ελληνικά) και την αδιαφορία των ολιγαρχιών να αντιστρέψουν την κατάσταση βγάζοντας λιγότερα κέρδη από την υπερεκμετάλλευση ανθρώπων και φύσης.Την καταγγελία της η Άτγουντ την μετατρέπει σε έξοχη λογοτεχνία για το ευρύ κοινό και το κάνει ευρηματικά,χωρίς να καταλήγει σε κήρυγμα που ουδείς θα άκουγε. Πετυχαίνει μια χαρά τον σκοπό της αν δεχτούμε ότι αυτός είναι το να μας αφυπνίσει,να μας τα ψάλλει άλλο ένα χεράκι.
Από την σελίδα των εκδόσεων Ψυχογιός http://webdata.psichogios.gr/sample/9789604538553. pdf  παίρνουμε μια ενδεικτική γεύση της γραφής της Μάργκαρετ Άτγουντ αλλά και του πόσο η Μπελίκα Κουμπαρέλη,που το μετέφρασε,έχει επιτελέσει καλά το δύσκολο έργο της κι εξηγούμαι:η μετάφραση ρέει,είναι πολύ ομαλά στρωμένη και δεν ξέρω πώς θα μπορούσαν να είχαν μεταφραστεί καλύτερα οι λέξεις και τα άχαρα εκείνα ονόματα επινοημένα όλα από την Άτγουντ και ταιριαστά στην γλώσσα που έγραψε εκείνη,ώστε να μην αποδίδονται στα ελληνικά χωρίς να ξενίζουν πριν τα συνηθίσουμε.
    
Θα τολμήσω να πω ότι εδώ η Άτγουντ μου φάνηκε λιγότερο εντυπωσιακή απ΄όσο την είχα βρει στην έξοχη "Ιστορία της Πορφυρής Δούλης" και στο "Όρυξ και Κρέηκ" (που θεωρείται ότι μαζί με την "Χρονιά της Πλημμύρας" και το καινούργιο του 2014 "Το τέλος του κόσμου" αποτελούν μια σειρά ή αν θέλετε μια τριλογία) αλλά και στο διαφορετικό"Κλέφτρα Κίσσα". Αναζητούσα κι εδώ το αιχμηρό και πυκνότατο ύφος των άλλων της βιβλίων, ακόμα και στο πολύ πιο συμβατικό "Κλέφτρα Κίσσα", δεν το βρήκα αλλά δεν πειράζει,Άτγουντ είναι αυτή και αγαπώ και τα λιγότερο πυκνά της κείμενα (δηλαδή σε μένα φάνηκε έτσι, άλλοι μπορεί να το βρουν τέλειο).Οι συγγραφείς κρίνονται δικαιότερα από το σύνολο του έργου τους κι όχι μεμονωμένα.
Στην "Χρονιά της Πλημμύρας" η Μάργκαρετ Άτγουντ δημιουργεί δυο πολύ ενδιαφέρουσες ηρωίδες παρμένες, και σοφά πιστεύω,από την μάζα των ανθρώπων,την στεγνή και φιλοσοφημένη μέσα στην απλότητά της Τόμπι που έχει υπάρξει χλιαρό και από συγκυρία μέλος των "Κηπουρών του Θεού", μιας χορτοφαγικής ομάδας που είχε δημιουργήσει ελπιδοφόρους θύλακες πράσινου πεισματικά αναπτυσσόμενους σε τσιμεντένια αστικά περιβάλλοντα και εναλλακτικούς αν και πολυδαίδαλους τρόπους,κανόνες και μεθόδους επιβίωσης με φυσικούς πόρους των οποίων φρόντιζε με αφοσίωση κι επιμονή την εύρεση,διατήρηση,ανάπτυξη κτλ και βέβαια έχει πέσει μέσα στις προβλέψεις της για την οικολογική καταστροφή που επήλθε και την όμορφη Ρεν,νεότερη ηλικιακά γυναίκα και εξ ανάγκης ρεαλίστρια που βρίσκει καταφύγιο στο σεξ κλαμπ που δούλευε σαν χορεύτρια γιατί έχει μπει σε καραντίνα (!) περιμένοντας να βγουν οι εξετάσεις της αν είχε μολυνθεί (εδώ γελάνε πικρά) από κάτι μεταδοτικό και είναι εφοδιασμένη με νερό και πολλά τρόφιμα και λοιπά για να περάσει κάποιο χρονικό διάστημα.
Η Τόμπι ξεμένει,και ευτυχώς,στο πολυτελές σπα που δούλευε και κάνει κι αυτή το κουμάντο της βάζοντας σε εφαρμογή πολλά απ΄αυτά που έμαθε κοντά στους πολυμήχανους Κηπουρούς,που η Άτγουντ περιγράφει αναλυτικά το σύστημά τους δείχνοντας γνώση των εναλλακτικών τρόπων που στην αληθινή μας ζωή προτείνουν πολλές ακτιβιστικές ομάδες και οργανώσεις.
Οι δυο γυναίκες-γιατί δεν φαίνεται να έχει σωθεί άλλος,τουλάχιστον έτσι μοιάζει στην αρχή και για καιρό-μετά την καταστροφή από την άνυδρη πλημμύρα,του μεγαλύτερου μέρους του κόσμου όπως τον ήξεραν ,καλούνται να τα βγάλουν πέρα όπως μπορούν κι όπως έμαθαν τα τελευταία χρόνια πριν έρθει η καταστροφή.Βρίσκονται σ΄έναν άλλο πλέον κόσμο στον οποίο και πριν καταντήσει έτσι, δεν φαινόταν να πηγαίνει τίποτα καλά.Η κατάσταση είχε ήδη ξεφύγει και η κεντρική εξουσία μόνιμα στα χέρια στυγερών ισχυρών και σταθερά επικουρούμενων από αιμοσταγείς μηχανισμούς καταστολής εκτός των άλλων έκανε ποικίλα πειράματα στα εργαστήρια μεγάλων εταιριών που είχαν οδηγήσει (και)στην δημιουργία καινούργιων ζώων,των λεονταμνών (!) για παράδειγμα. 
Καταλαβαίνουμε λοιπόν πολύ καλά τι περιγράφει και μάλλον και γιατί το κάνει αυτό η Άτγουντ με φόντο ένα κόσμο κατεστραμμένο πια,με παρατημένα και επικίνδυνα κτίρια,βιασμένη ύπαιθρο στον οποίο δεν φαίνονται άλλοι άνθρωποι πουθενά και επικίνδυνα είδη,αποτελέσματα εργαστηριακών πειραμάτων, όπως οι αμολημένοι λεονταμνοί και όχι μόνον, να κυκλοφορούν παντού.
Η Τόμπι και η Ρεν γυρίζουν συνεχώς στο παρελθόν,αναλογίζονται και κρίνουν,καταλαβαίνουν πολλά όπως ποτέ πριν και παρά την συγκεκριμένη ζοφερή τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα δεν παύουν να δείχνουν γενναιότητα,να ελπίζουν και να παλεύουν για την ζωή.
Η Άτγουντ μέσω των ηρωίδων της δεν κάνει εύκολο διδακτισμό, θα την αδικήσουμε αν πιστέψουμε κάτι τέτοιο.Σε καμία περίπτωση. Στήριξε πάνω τους ένα μυθιστόρημα με μηνύματα ξέχειλα από τρυφερότητα και χιούμορ για αφύπνιση και αλλαγή πλεύσης όσο είναι,αν είναι ακόμα, καιρός,διότι είναι κρίσιμη η φάση στην οποία βρίσκεται ο πλανήτης μας.
Οι άνθρωποι δεν χρησιμοποιούμε με μέτρο την τεχνολογία για την οποία μεγάλα μυαλά κόπιασαν και πολλές θυσίες έγιναν.Δεν την μοιραζόμαστε δίκαια μεταξύ μας και δεν είμαστε έντιμοι προς την Φύση.Υπάρχει εξήγηση.Ξέρουμε ποιοι τα κάνουν αυτά και γιατί.Αλλά σιωπούμε.
Πόσο μακρινή δυστοπία, πόσο επιστημονική φαντασία (αν και η ίδια η συγγραφέας δεν δέχεται τον όρο επιστημονική φαντασία για τα βιβλία της) μοιάζει όλο αυτό;Διόλου μακρινή, φοβάμαι, ούτε απίθανη σε σχέση με πολλά απ΄όσα η Άτγουντ θίγει.Ας σκεφτούμε όσο ακόμα είναι δυνατή μια ηθελημένη αλλαγή που δεν θα προέλθει από βίαιη κατάσταση και με απώλεια των καλών του πολιτισμού μας.

σύνθεση εικόνας V.G.

Σχόλια