"Ο Ναύτης",Θόδωρος Γρηγοριάδης




Οι χάρτινοι συνοδοιπόροι .

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης είναι ένας από τους πιο αγαπημένους μου συγγραφείς εδώ και χρόνια και τον παρακολουθώ με σταθερά αυξανόμενο ενδιαφέρον από το "Παρτάλι",που ήταν το πρώτο του που διάβασα.Με ορισμένα από τα βιβλία του Γρηγοριάδη μου έχει συμβεί κάτι που μου συμβαίνει πολύ σπάνια:ταυτίζομαι με κάποιον ήρωα σε βαθμό που διαβάζω την ιστορία του και με απορροφά τόσο που αναπτύσσω,χωρίς να το πάρω είδηση αμέσως,ένα είδος απαίτησης,θα ήθελα δηλαδή να συμβεί κάτι επιπλέον ή λίγο διαφορετικό ή και κάτι άλλο απ΄αυτό που εξιστορείται ως ένα δευτερεύον γεγονός,επικουρικό στην κύρια αφήγηση,να στρέψει ας πούμε την εξέλιξη και την δράση στο α ή β σημείο ή το υπάρχον να το επεκτείνει έτσι που να δίνει οριστικό και δραστικό διέξοδο σε δικούς μου προβληματισμούς πάνω στο θέμα για το οποίο τον έχει πλάσει και να κάνει ή να μην κάνει το τάδε πράγμα,να διεκδικήσει πράγματα(ναι,τέτοια ταύτιση προκύπτει ενίοτε με τους ήρωές του ώστε να τους οικειοποιούμαι και να βρίσκω ότι ένας από τους πιο περιεκτικούς και σαφείς ως προς τον λόγο του συγγραφείς μας σε κάποια σημεία της αφήγησης,της δικής του αφήγησης(!) θα έπρεπε να΄ χε κάνει πιο... ομιλητικό ή διεκδικητικό τον μυθιστορηματικό χαρακτήρα που εκείνος έχει επινοήσει, έλεος,τι άλλο κουλό θ΄ακούσει ειδικά ο καλός κι ευγενικός Θεόδωρος Γρηγοριάδης) και να νικήσει τους δαίμονές του στο τέλος προς μεγάλη μου ικανοποίηση για την ηθική δικαίωση(εγωιστικότατα την ...δική μου).

Συμφωνείτε όμως,θέλω να πιστεύω,ότι τουλάχιστον για τους χάρτινους συνοδοιπόρους μας,φίλους κι εχθρούς, πρότυπα ή και παραδείγματα προς αποφυγήν που μας συντροφεύουν και μας απασχολούν τόσο πολύ και επί χρόνια δεν γίνεται παρά να εκφράζουμε και την δική μας αναγνωστική επιθυμία εν προκειμένω,όταν μαθαίνουμε και ξεμπερδεύουμε τεράστια καμιά φορά κουβάρια συναισθηματικά κι εμείς και φωτιζόμαστε για τόσα πράγματα μέσα απ΄αυτούς και τα δικά τους πάθη,τα λάθη,τα καλά και κακά μονοπάτια που ατομικά και συλλογικά τους βάζει ο δημιουργός τους να διαβαίνουν.Ο ίδιος ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης λέει για τα βιβλία του,εδώ,μερικά πολύ ενδιαφέροντα πράγματα και την ταύτιση των αναγνωστών με τον μυθιστορηματικό κόσμο που εκείνος αρέσκεται να συνθέτει.

Στον "Ναύτη" ένα κλασικά δομημένο,όμορφο,δυνατό και μαζί πολύ τρυφερό μυθιστόρημα του 1993 (Κέδρος τότε,επανέκδοση από Πατάκη το 2013),μυθιστόρημα ύμνος στην ενηλικίωση ενός αγοριού που ξετυλίγεται αργά αργά σαν ανέμελη,γιατί δεν παύει να είναι παιδική,αλλά και μαζί δύσκολη ανακάλυψη της ζωής,όμως με την ομορφιά της στα παιδικάτα και μετά στην εφηβεία ανάκατα με μοναχικότητα και σιγά σιγά με ό,τι φέρνει η αληθινή εκείνη καθημερινότητα με το σκληρό της, συχνά πρόσωπο.Το αγόρι και η οικογένειά του ζουν στον κάμπο των Φιλίππων,το χωριό του είναι πιο κοντά στην Δράμα παρά στην Καβάλα,την θαλασσινή πρωτεύουσα του νομού στο οποίο ανήκει. Φαντάζεται ως θάλασσα αυτόν τον κάμπο και εκεί κάνει τα πρώτα του όνειρα,τα πρώτα του σχέδια, παίρνει τις πρώτες πίκρες και τις πρώτες χαρές.Ζει με τον παππού,την γιαγιά ,τους γονείς του και τα τρία αδέλφια του πατέρα του .Τον Παναγιώτη,την Έλλη και την Άννα.Καρδιακός φίλος ο Αλέκος, σημαντικό πρόσωπο ο καθηγητής του ο Αντώνιος,που είναι ο κρίκος που θα τον συνδέσει με τα βιβλία και τον δικό τους μαγικό κόσμο.Βέβαια δεν θα τους ενώσουν μονάχα τα βιβλία,υπάρχουν μυστικά.Θα ξεδιαλυθούν με πόνο και βαριά τιμήματα θανάτου αργότερα.

Και τέλος υπάρχει κι εκείνη η αλλιώτικη γυναίκα ,η Ξένη,η γοργόνα των ονείρων,η εργάτρια του κάμπου,μια Μαγδαληνή του Παγγαίου που έρχεται από μακριά να δουλέψει με άλλες γυναίκες στα καπνά και ο θείος του ο Παναγιώτης την επιβάλει στην οικογένεια ,ίσως και στον εαυτό του,κι όλα από τότε αλλάζουν και ο χρόνος δεν θα γυρίσει ποτέ πια στην πρότερη φάση.Η θεία Έλλη θα παντρευτεί τον Γρηγόρη που κι αυτός παίζει έναν καθοριστικό ρόλο στο μεγάλωμα του αγοριού.Αργότερα και η άλλη θεία,η σοβαρή Άννα θα "τακτοποιηθεί" αναλόγως νοικοκυρεμένα κι αυτή. Και οι δυο νεαρές γυναίκες θα φύγουν για την Δράμα.Η μάνα του είναι το κοντινότερο πρόσωπο, εκείνο που καταλαβαίνει τα φανερά και τα κρυφά και ξέρει να σιωπά,ερμηνεύει τα όνειρα,μπαίνει στα όνειρα... 

Ο νεαρός όταν τελειώσει το σχολείο θα ανατρέψει τα προγνωστικά που τον ήθελαν να μπει στο πανεπιστήμιο και να φύγει από το χωριό.Θα φύγει από το προστατευτικό κουκούλι της οικογένειας μα για να βρεθεί στην πραγματική θάλασσα και να υπηρετήσει την θητεία του στο πολεμικό ναυτικό.

"Ελληνικά πολεμικά στο Μούδρο",Βασίλειος Χατζής,1912-1913

"Ο Στόλος του Αιγαίου σε Βραδυνή Περιπολία",Βασίλειος Χατζής,1915 

"Θωρηκτό Αβέρωφ,η Ναυμαχία της Έλλης",Βασίλειος Χατζής,
λάδι σε καμβά,Ναυτικό Μουσείο Ελλάδας 

Η δύσκολη και τριετής θητεία γίνεται το πανεπιστήμιό του,η μεγάλη παρακαταθήκη γνώσης και σοφίας για την ζωή του,τότε επανατοποθετεί ανθρώπους και καταστάσεις, ξεδιαλύνει σκοτεινά σημεία του παρελθόντος,γνωρίζει άλλους και μπαίνει προσκαλεσμένος ή απρόσκλητος στις ζωές τους.Η Ξένη εμφανίζεται ξανά.Δεν είναι όπως ήταν,ο χρόνος δεν της έχει χαριστεί, μα ταυτόχρονα είναι εκείνη...
Και ανοίγει το βαλιτσάκι που κουβαλάει στην αόρατη καμπούρα της και βγάζει από μέσα την εκδίκηση και συνάμα την περισυλλογή και τις ενοχές για όσους έχουν λόγο να νιώθουν ένοχοι. Και κυρίως τότε,αυτήν ακριβώς την εποχή, ο ήρωάς μας -γιατί έχει γίνει στο μεταξύ δικός μας ήρωας-γνωρίζει το κορίτσι που θα φέρει τα πάνω κάτω.Τίποτα δεν θα είναι ίδιο πια.Θα γυρίσει στην γενέτειρα.Θα ξαναφύγει.
Ο βάλτος στον κάμπο θα μπει πάλι στο μάτι της αναπτυξολαγνείας των πολιτικών, όλη η περιοχή θα αλλάξει δραματικά,η φύση θα πληρώσει τα σπασμένα και οι άνθρωποι που διωγμένοι από τις πατρίδες τους έστησαν ένα σπιτικό στο Παγγαίο θα περάσουν μιαν αθέλητη δεύτερη και τρίτη προσφυγιά,(ο πατέρας  του γέρος πια θα καταλήξει σ΄ένα δώμα στην πόλη).
Εκείνος,ευτυχώς,θα μπορέσει να διασωθεί από την εγκατάλειψη και να αφηγηθεί για την θάλασσα και την "θάλασσά" του.Την αληθινή,του βάλτου που αποξηράνθηκε στην λεκάνη των Φιλίππων, εκείνη που  γνώρισε κατά την θητεία του και κυρίως την εντός του.

Ο Γρηγοριάδης συγγράφει ένα πανέμορφο μυθιστόρημα κάνοντας χαμηλών τόνων πρωτοπρόσωπη αφήγηση που δεν πλατιάζει πουθενά (ενώ έχει τόσα να εξιστορήσει και να τα δέσει μυθοπλαστικά μεταξύ τους)και το καταφέρνει εξαιρετικά εμπλουτίζοντάς την μάλιστα με εξίσου καλά δομημένες, εγκιβωτισμένες ιστορίες που ενισχύουν διακριτικά το κυρίως θέμα.Η θεματική του αυτή παλέτα είναι πλουσιότατη  και σε 410 πυκνές και πειθαρχημένες σελίδες καταφέρνει να αποδώσει χωρίς περιττά στολίδια και γλωσσικούς ακκισμούς τα γεγονότα,τα συναισθήματα,τις εν ζωή καταστάσεις και το τέλος πολλών προσώπων που αποτελούν το μεγάλο γαϊτανάκι του βιβλίου του και μαζί να εκφράσει με σύνεση την αγωνία του για τον τόπο,καταγγέλλοντας με θάρρος,την απληστία των μιζαδόρων της "ανάπτυξης" και την οικολογική καταστροφή που συνεπάγεται,χωρίς διόλου να ξεφεύγει από τον βασικό του άξονα,την εξιστόρηση της οικογενειακής περιπέτειας και την προσωπικής πορείας του ήρωά του μέσα στον χρόνο.

Λάτρεις (και λιγότερο λάτρεις) του Γρηγοριάδη είναι κρίμα να μην έχετε διαβάσει αυτό του το μυθιστόρημα.Σπεύσατε λοιπόν.

*Αυτό έγινε κυρίως στο μυθιστόρημα του Θ.Γ."Ο Παλαιστής και Ο Δερβίσης",που είχα παθιαστεί με τον έξοχο ήρωά του,τον Διονύση.

Σχόλια