"Έθιμα Ταφής",Χάννα Κεντ (Hannah Kent)

Σκοτεινιά.Υγρασία.Λάσπη.Κι ένα φοβερό κρύο που τρυπάει τα σώματα και φωλιάζει  στις ψυχές...

σύνθεση εικόνας V.G.

Η ανάγνωση του μυθιστορήματος"Το Φως του Κόσμου"του Ισλανδού Χάλντορ Λάξνες πριν βδομάδες,αποδείχτηκε καλή προετοιμασία,χωρίς να την έχω σχεδιάσει,για να μπω στην ατμόσφαιρα και να καταλάβω καλύτερα τον κρύο,συντηρητικό,αυστηρό,σκληρό και πολύσημα σκοτεινό κόσμο της μακρινής και τότε πάμπτωχης πάντως όχι αναλφάβητης Ισλανδίας του πρώτου μισού του 19ου αιώνα στην οποία τοποθέτησε την δική της ιστορία η νεαρή Αυστραλέζα Χάννα Κεντ, αυτήν που διηγείται,έξοχα πράγματι,στο πρώτο της βιβλίο με τίτλο"Έθιμα Ταφής" και που είναι παρμένη,όντας αληθινή,από την εποχή που το παγωμένο νησί που βρίσκεται στον απόλυτο Βορρά της Ευρώπης ανήκε ακόμα στο βασίλειο της Δανίας και δεν υπήρχαν,φυσικά,αεροπλάνα και ίντερνετ για να μειώσουν κάπως την κάθε είδους απόσταση (πολιτική,πολιτιστική,γλωσσική,βιοτική κτλ) ανάμεσα σ΄αυτό και στην υπόλοιπη ήπειρο,όχι βέβαια ότι και σ΄εκείνην οι λαοί έτρωγαν όπως οι αφέντες τους με τίποτα χρυσά κουτάλια ή δεν κρύωναν,δεν αρρώσταιναν από τρομερές επιδημίες, δεν έμεναν σε θλιβερά καλύβια σε λασπότοπους και δεν δούλευαν σαν τους σκλάβους στα τσιφλίκια των πλούσιων, μα τέλος πάντων στην Ευρώπη συνέβαιναν πράγματα κι έβραζε το κοινωνικό καζάνι και υπήρχε εκ των γεωγραφικών της πραγμάτων μια κάποια δυνατότητα διαφυγής.
Οι φτωχοί Ισλανδοί του 1829 πώς να φύγουν και με τι μέσον,να πάνε ως τι,πού;Δείτε που είναι η Ευρώπη και φανταστείτε μόνον ευκατάστατους,αποφασισμένους και με συγκεκριμένα κίνητρα Ισλανδούς αστούς,σκληρόπετσους ναυτικούς κι εμπόρους να πλέουν σ΄αυτά τα παγωμένα νερά για να φτάσουν ως την Βρετανία και κυρίως ως την Σκανδιναβία μετά από πολυήμερα,δύσκολα και πολύ επικίνδυνα ταξίδια.
Η ηρωίδα της Κεντ ούτε σκληρόπετση,ούτε ναυτικός κι έμπορος ήταν και ναι μεν κάρφωσε το μαχαίρι στο στήθος ενός άντρα που την εξαπάτησε και την ταπείνωσε αλλά, πριν φτάσει σ΄αυτήν την πράξη απελπισίας που έφερε την καταδίκη της την δικαστική και πάνω απ΄ όλα μιαν αβάσταχτη κοινωνική κατακραυγή και απομόνωση στο απομονωμένο και προσκολλημένο στην προτεσταντική και δη λουθηρανική του ηθική νησί,είχε περιπλανηθεί σαν παραδουλεύτρα σε λογής υποστατικά,ζώντας την τραχιά ζωή του ακτήμονα φτωχού,άλλες φορές πιο υποφερτά κι άλλες,τις περισσότερες,μέσα στην απόλυτη κακουχία,που διαστρωματωμένη την υπέφεραν οι πάντες στην ισλανδική επαρχία,κι αυτοί που είχαν κουτσά στραβά ένα κτήμα με ζώα και καλλιέργειες ή οι ψαράδες που  είχαν ένα καΐκι και μια στέγη στην ακτή μα και οι εργάτες κι οι υποτακτικοί τους εξίσου εκτεθειμένοι όλοι τους στον ανήλιαγο και βαρύ και σχεδόν ολόχρονο ισλανδικό χειμώνα.
Η Agnes Magnúsdóttir δεν ήταν λοιπόν σκληρόπετση ή κολοπετσωμένη μα ούτε και λεπτεπίλεπτη απατημένη ηρωίδα ρομάντζου σε πύργο ιπποτών κι ας σκεφτούμε το πώς και γιατί έφτασε εκεί που έφτασε με βάση το ιστορικό περίγραμμα της χώρας της,τότε που αυτή με δυο ακόμα φτωχαδάκια , υπηρέτες κι αυτούς χωρίς (κι ας φαίνεται μελοδραματικό σε μας που μένουμε σε σπίτια με τζάμια και καλοριφέρ,λέμε τώρα, και βρίσκουμε σχεδόν τα πάντα έτοιμα κι εύκολα,ξαναλέμε τώρα,διότι έχουμε και την κρίση (τους) να τρώμε ακόμα στην μάπα)στον ήλιο μοίρα ,ποιον ήλιο εκεί πέρα στο τέρμα Θεού δηλαδή και ποια μοίρα, κατέληξαν να κάνουν ένα ολέθριο γι αυτούς,διπλό φονικό.

Νέος και παλιός (δεξιά) χάρτης της Ισλανδίας και η θέση της στον πλανήτη
Από τις περιλήψεις και τα πάμπολλα ενημερωτικά για το συζητημένο βιβλίο της Κεντ,που έχει μια πετυχημένη πορεία σε πάνω από είκοσι χώρες και λίαν συντόμως θα γίνει και κινηματογραφική, βοήθειά του, ταινία -σιγά μη καθόταν η φάμπρικα του Χόλυγουντ με σταυρωμένα χέρια μπροστά σε τέτοιο κελεπούρι-μαθαίνουμε σε γενικές γραμμές ότι η Χάννα Κεντ αφηγείται την ιστορία της Agnes Magnúsdóttir της τελευταίας γυναίκας που εκτελέστηκε στην Ισλανδία,το 1830, για τη δολοφονία του πρόσκαιρου εραστή και εργοδότη της Nathan Ketilsson και του εργάτη του και επίσης ότι η Κεντ πήγε πρώτη φορά στην Ισλανδία με ένα διεθνές πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών πριν από χρόνια κι όταν άκουσε για την ιστορία ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα,ξαναπήγε,έμεινε εκεί,βρήκε τα παλιά αρχεία, ανθρώπους και στοιχεία και κρατώντας σημειώσεις που παράλληλα δημοσίευε αμοντάριστες στο προσωπικό της βιβλιοφιλικό μπλογκ,αυτό εδώ, σιγά σιγά έφτασε στο "Burial Rites" του 2013, ένα δυνατό,ισορροπημένο,γοητευτικό και ατμοσφαιρικό μπεστσέλερ με το σαφώς σκληρό του θέμα ιδωμένο από την ίδια με μεγάλη ανθρωπιά,ελκυστικά γραμμένο,διανθισμένο με μέτρο πάντα με φιλοσοφημένες εκπληκτικές φράσεις,διεισδυτικότητα και ωραία απόδοση και σκιαγραφημένη σε βάθος των προσωπικοτήτων των κεντρικών ηρώων:της Άγκνες ,του Νάταν,των δυο ανώριμων εφήβων συνεργών της,του καλοζωισμένου κυβερνητικού Μπλόνταλ,των αφεντικών των κτημάτων που πέρασε η Άγκνες και δούλεψε,της μάνας και του πατέρα της αλλά και του νεαρού ιερέα Τότι που εκείνη -κάνοντας χρήση ενός δικαιώματος που δεν διέφερε από αγγαρεία- ζητά να την συναντά και να μιλούν (η εκκλησία και οι αρχές θέλουν ο ιερέας να την βάλει στον δρόμο της μετανοίας δια των προσευχών,το τελευταίο για το οποίο σκοτίζονται είναι να την συμπονέσουν κάποιοι) και κυρίως της τετραμελούς αγροτικής οικογένειας του Γιον και της Μαγκρέτ που χωρίς να ερωτηθεί θα υποχρεωθεί να "φιλοξενεί" στις σκληρές συνθήκες που περιέγραψα και δουλεύοντας ασταμάτητα στο μικρό τους κτήμα την σιωπηλή,κακοποιημένη και πεινασμένη μελλοθάνατη ώσπου να φτιάξει ο καιρός και να ολοκληρωθεί με σφραγίδες κτλ από την Δανία η γραφειοκρατική διαδικασία για να θανατωθούν οι φονιάδες μπροστά σε κόσμο που θα παραταχθεί έτσι ώστε να δει (καλά το θέαμα)...
Η Μαγκρέτ -που στην αρχή τρέμει απλά και μόνο στην σκέψη ότι κάτω από την μουλιασμένη από το κρύο και την υγρασία στέγη του σπιτιού της που έχει μπόλιες ζώων για παράθυρα (!)-ούτε λόγος για τζάμια και κουφώματα- υποχρεώνεται να κρατά μια φόνισσα που παρουσιάζεται σαν μάγισσα και τέρας,και φοβάται συνεχώς για τα δυο της κορίτσια,την πανέξυπνη Λάουγκα και την χαζούλα Στέινα που μένουν μαζί τους και δουλεύουν το ίδιο σκληρά κι αυτά-είναι μια εξαιρετικά δουλεμένη από την Κεντ φιγούρα .Η λιγομίλητη αυστηρή Μαγκρέτ βγάζει σταγόνα σταγόνα και χωρίς υπερβολές και κλισέ μιαν ανθρωπιά που όλοι θα΄πρεπε να έχουν και χωρίς να ζητά τίποτα για αντάλλαγμα,μια θέση στον λουθηρανικό παράδεισο για παράδειγμα, δείχνει αυτήν την ανθρωπιά ακριβώς την κατάλληλη στιγμή και στην ψυχή που την χρειάζεται απεγνωσμένα,την Άγκνες,που αν και υπηρέτρια σ΄εκείνες τις εποχές και τις συνθήκες ήταν, για μεγάλη της ατυχία, μια έξυπνη γυναίκα με ανεξάρτητο και περήφανο πνεύμα, επιπλέον ήξερε να διαβάζει και να γράφει και τολμούσε να πηγαίνει κόντρα και να ονειρεύεται και να ποθεί μια καλύτερη ζωή και μια δικαιότερη κοινωνία.
Σε κάθε χαρακτήρα η Κεντ, έχω την βεβαιότητα, φρόντισε έξυπνα πράττοντας να δημιουργήσει έναν άλλο ως αντίβαρο και εμείς προτείνω να σταθούμε στους γυναικείους κυρίως,στις δυο φτωχές αν και με διαφορά στον ορισμό της φτώχειας τους γυναίκες που ανέφερα ήδη,στα κορίτσια,στις γειτόνισσες, στις καταπιεσμένες αν και φαινομενικά γλωσσούδες συζύγους των μπεκρήδων αγροτών χωρίς όνειρα πια για τίποτα,στις  υπηρέτριες και αφεντικίνες που δεν διαφέρουν και πολύ από τις εργάτριές τους και γεννοβολάνε παιδιά το ίδιο αβέρτα κι αυτά πεθαίνουν από χίλια δυο χωρίς να μπορεί κανείς να κάνει ή να προλάβει να κάνει και πολλά και σε μια τρίτη,μια πολύφερνη ποιήτρια με το όνομα Ρόζα, ευκατάστατη αστή,γνωστή ποιήτρια και με αναγνωρισμένο (σ΄αυτήν) δικαίωμα εκπορευόμενο από την τάξη της να είναι ό,τι ,όταν κι αν θέλει: σύζυγος του πλούσιου,μοιχαλίδα,ερωμένη του μοχθηρού και μυστηριώδους Νάταν(του δολοφονημένου), χειραφετημένη και βολεμένη στην χορτασιά της τάξης της διανοούμενη και άλλα,χωρίς κανείς με ρόλο κοινωνικού στυλοβάτη τύπου ο Λουθηρανός παπάς τάδε και ο νομαρχιακός επίτροπος δείνα να την ψέγουν και να την ενοχλούν για τίποτα.
Ω,ναι,είναι αυτό που φαντάζεστε:αυθεντικά έγγραφα από τα πολλά που βρήκε και αξιοποίησε η ευφυής και ταλαντούχα Κεντ.http://skjalasafn.is/heimild/agnes_og_fridrik

Τέλος,καλή και ρέουσα η μετάφραση της έμπειρης Μαρίας Αγγελίδου,φροντισμένη και καλαίσθητη όπως πάντα η έκδοση από τον Ίκαρο.

Σχόλια

  1. Ανώνυμος8/5/15 19:20

    με έπεισες αν και δεν θέλω να αγοράζω νέα βιβλία νιώθω σαν καταναλωτής
    κ.π

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ανώνυμος14/5/15 22:12

    Σκληρότητα και καλοσύνη,οι δυο όψεις που συνυπάρχουν στην ψυχή του ανθρώπου.Τις βλέπουμε να εναλλάσσονται και στις δυο γυναίκες,Μαγκρέτ και Άγκνες.Πολύ καλό βιβλίο.Στέλλα

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Δημοσίευση σχολίου