"Οι Αιρετικοί", Λεονάρδο Παδούρα




Ογκώδες μυθιστόρημα,ένα ακόμα από τον χαρισματικό Κουβανό συγγραφέα Λεονάρδο Παδούρα που τα έργα του εκδίδει στην Ελλάδα ο Καστανιώτης.Εκτός από το δικαίως πολυσυζητημένο,το αριστουργηματικό,μεγαλόπνοο κι επίσης πολυσέλιδο "Ο Άνθρωπος που Αγαπούσε τα Σκυλιά" εδώ κυκλοφορούν μεταφρασμένα και τα παρακάτω:το "Αντιός, Χέμινγουεϊ"(2007),το "Παρελθόν Χαμένο στην Ομίχλη" (2009) και οι "Μάσκες"(2010).Αξίζει εδική μνεία στον μεταφραστή όλων, Κώστα Αθανασίου , γιατί έχει κάνει θαυμάσια δουλειά.
Ο Παδούρα είναι αγαπητός και γνωστός στο ελληνικό κοινό και πριν λίγο καιρό ήρθε πάλι στην Αθήνα.Είμαι μια εκ των τυχερών που τον είδαν και τον άκουσαν.Έδειξε να είναι άνθρωπος έξυπνος, συνετός,ετοιμόλογος,ήρεμος,σεμνός και προς τιμήν του,λέω,ήταν φειδωλός και στις απαντήσεις του περί Κάστρο σ΄όλες αυτές τις  πανηλίθιες ερωτήσεις που του έκαναν διάφοροι επώνυμοι βλάκες που αντί για μυαλό έχουν μια σούπα εντός του κρανίου τους κι αν δεν πεταχτούν (για να επιδειχτούν οι ίδιοι) θα σκάσουν.  

Ο Παδούρα επαναφέρει ευρηματικά σε πρωταγωνιστικό ρόλο τον επιθεωρητή Μάριο Κόντε, πρώην αστυνομικό και μέσα από τον τρόπο που αυτός κινείται, συνθέτει ένα χορταστικό, αστυνομικότροπο, μη γραμμικό αφήγημα με πολλά πρόσωπα παρμένα από το παγκόσμιο παρελθόν,εστιάζοντας στην περιπετειώδη ιστορία ενός ιδιαίτερου Εβραίου,του Ντανιέλ Καμίνσκι, ανθρώπου σημαδεμένου με βαριά μοίρα ο οποίος προηγείται της πατρικής του οικογένειας(που τελικά δεν έρχεται ποτέ) στην εγκατάσταση στην Κούβα κι εκεί μεγαλώνοντας υπό την προστασία του θείου του Γιόζεφ Καμίνσκι, ανθρώπου ευλαβούς ,εργατικού και προσηλωμένου αλλά όχι εμμονικού στις θρησκευτικές του πεποιθήσεις,εκείνος αφομοιώνεται χωρίς να χάσει εντελώς και τις ρίζες του, εκχριστιανίζεται και μπολιάζεται πολιτιστικά με καλό υλικό ψυχής από τους γενναιόδωρους σε εμπειρία κουβανικούς αποταμιευτήρες της νεανικής ηλικίας και αντλεί απ΄αυτούς όσο μεγαλώνει.Ο Ντανιέλ ανδρώνεται και διαμορφώνει τον χαρακτήρα του κάτω από μεγάλες οικονομικές και προσαρμοστικές δυσκολίες και σε κλίμα φόβου στην πριν τον Κάστρο Κούβα,εκείνην του διεφθαρμένου Μπατίστα και τελικά φτάνει κυνηγημένος από τον δικτάτορα στις ΗΠΑ -μαζί με την δική του πια οικογένεια που έχει καταφέρει με κόπο να στήσει- και μετά την μερική και μάλλον αθέλητη εμπλοκή του σε γεγονότα που προετοιμάζουν τις κοσμοϊστορικές αλλαγές του νησιού που είναι σφηνωμένο κυριολεκτικά στην μύτη των Αμερικανών,κουβαλώντας σπουδαίες μνήμες και βαθιά συναισθήματα αλλά και μεγάλα μυστικά που χρόνια αργότερα ο γιος του,ο ζωγράφος Ελίας Καμίνσκι,Αμερικανός πολίτης με τιμές και βούλες, προσπαθεί με την βοήθεια του Κόντε, στην Κούβα του Κάστρο πια και της επανάστασής του, να φωτίσουν.Αφορμή για την κατάδυση στην συλλογική μνήμη είναι η αναζήτηση ενός πίνακα του Ρέμπραντ που αν και δεν είναι σίγουρο τελικά αν είναι όντως δικός του ,πάντως με αυτόν στα χέρια οι γονείς του Ντανιέλ προσπάθησαν εις μάτην να κερδίσουν τις ζωές τους.Μαζί με τα πρόσωπα που καταλαβαίνουμε γιατί εμπλέκονται στην ιστορία ο Παδούρα επινοεί παρατηρώντας προσεκτικά την Κούβα του 2000 κι άλλο ένα,την νεαρή Κουβανή Τζούντι που είναι ίμο και η αιρετικότητά της στην σύγχρονη καστρική Κούβα βάζει τον τρίτο πυλώνα για το δέσιμο της ιστορίας.

Παραθέτω τα παρακάτω -δανεισμένα σταθερά από την Βιβλιονέτ- χωρίζοντάς τα στις τρεις χρονικές περιόδους που ο Παδούρα με τρεις αντιστοίχως αφηγήσεις/βιβλία (το βιβλίο του Ντανιέλ,το βιβλίο του Ελίας και το βιβλίο της Ιουδήθ) να στηρίζουν σαν πυλώνες την κεντρική,επιλέγει να τοποθετήσει την ενιαία τελικά μυθοπλασία της οποίας το δια ταύτα αφήνει στην κρίση του αναγνώστη του:
  • Το 1939, το πλοίο Σεντ Λούις, με πάνω από εννιακόσιους εβραίους που προσπαθούν να διαφύγουν από τη ναζιστική Γερμανία, ψάχνει ματαίως ένα λιμάνι της αμερικανικής ηπείρου να το δεχθεί. Τελικά, μετά την άρνηση όλων των χωρών στις οποίες απευθύνθηκε, το πλοίο επιστρέφει στην Ευρώπη, οδηγώντας τους περισσότερους από τους διωκόμενους στον θάνατο.
  • Στα μέσα του 17ου αιώνα,ένας νεαρός Εβραίος που ζει στο Άμστερνταμ παίρνει την απόφαση να μαθητεύσει δίπλα στον Ρέμπραντ, αψηφώντας όλους τους κανόνες και τους νόμους της θρησκείας και της κοινότητάς του και ρισκάροντας τη ζωή του για το μεγάλο του πάθος: τη ζωγραφική.
  • Το 2007, στη σύγχρονη Αβάνα, ο πρώην αστυνομικός Μάριο Κόντε αρχίζει μια αναζήτηση που θα τον φέρει σε επαφή με τις αστικές φυλές των νέων της σημερινής Κούβας, έναν κόσμο εντελώς άγνωστο σε αυτόν, τον οποίο προσπαθεί να καταλάβει. Τι συνδέει όλες αυτές τις ιστορίες, όλες αυτές τις εποχές, όλους αυτούς τους τόπους; Και τι σχέση έχουν όλα αυτά με έναν πίνακα (αυθεντικό Ρέμπραντ, μήπως;) που βγαίνει σε δημοπρασία στο σημερινό Λονδίνο;

Θα πω ευθέως ότι από ένα σημείο και μετά σαν να με κούρασε.Δεν συμπαθώ την τεχνική της σάγκα και εδώ ο Παδούρα μου φαίνεται ότι επέλεξε τους διαφοροποιούμενους από τα ειωθότα Εβραίους αλλά και την νεαρή Τζούντι της τρίτης ιστορίας (αυτοί είναι οι αιρετικοί του) ως όχημα για να μιλήσει αλληγορικά για αυτό που μονίμως τον καίει,για την Κούβα και την πορεία της που είναι γνωστό πόσο τον απασχολεί. Ο Παδούρα δεν απομακρύνει μεν την εξέλιξη της πλοκής από την ευρηματική κεντρική ιδέα,ούτε έχει μεγάλη σημασία -διότι ειπώθηκαν διάφορα για την ιστορική ή όχι ακρίβεια ορισμένων από τα όσα υφαίνει ως σκηνικό της αφήγησής του- αν η έρευνα των ιστορικών πηγών για το α ή β στα οποία αναφέρεται είναι λανθασμένη ή έχει επέμβει λογοτεχνική αδεία κι έχει εκείνος προσθαφαιρέσει ή επινοήσει πληροφορίες,υπάρχει έντονο ενδιαφέρον και διπλές πολιτικές και μη αναγνώσεις,τέλος πάντων έχει μπόλικο ζουμί η συγγραφική του χύτρα και αυτήν την φορά και όμορφα ουμανιστικά και υπεράνω ιδεολογιών πράγματα να πει , είναι πυκνή και συνεχής η ροή αλλά την συγκλονιστική ομορφιά του αμιγώς ιστορικού μυθιστορήματός του"Ο Άνθρωπος που Αγαπούσε τα Σκυλιά"  δεν την διαθέτει καθώς εδώ πατάει σε δυο είδη,το αστυνομικό και το ιστορικό κάνοντας τελικά πολιτική λογοτεχνία με την οποία "δηλώνει" κάτι που καλείται ο αναγνώστης να βρει.
Βεβαίως έτσι ο κοσμοπολίτης πλέον Παδούρα δείχνει ότι έχει κατακτήσει την δυναμική εκείνης της μυθοπλασίας που με άνεση διευρύνεται θεματικά,βγαίνει από τα καθημερινά της σημερινής Κούβας και καθώς συνομιλεί ως θέμα με τις μεγάλες παγκόσμιες τραγωδίες -και η εξόντωση των Εβραίων είναι μια από τις μελανότερες στην ανθρώπινη ιστορία- γίνεται ευφυές δημιουργικό υλικό για να επιστρέψει μέσω του Κόντε,φοβερή φιγούρα, και πάλι στην χώρα του.

Με όποιο πάντως μυθιστόρημα από τα μεταφρασμένα του στα ελληνικά θελήσετε να μυηθείτε στον κόσμο του δεν θα το μετανιώσετε,είναι συγγραφέας με μεγάλη δυναμική και αξίζει να του διαθέσει ο Έλληνας αναγνώστης τον χρόνο του(τα χρήματα δεν ξέρω πού θα τα βρει,έχει προ πολλού έρθει ο καιρός για πραγματικές δημόσιες και δημοτικές δανειστικές βιβλιοθήκες και οι τοπικοί άρχοντες καλά θα κάνουν ν΄ αφήσουν τις προκλητικές ταξικές συστρατεύσεις με τα λαμόγια και να φερθούν σαν άρχοντες όλων των δημοτών τους και να ενδιαφερθούν, επιτέλους, για τον πολιτισμό κι όχι τα τσίρκουλα των καναλαρχαίων. 

Σχόλια

  1. Θα συμφωνήσω μαζί σου , Βιβή μου! Το δεύτερο μέρος του στην Ολλανδία του Ρέμπραντ με κούρασε αν κι έτρεφα ελπίδες πως λόγω του θέματος θα το λάτρευα. Νομίζω πως αναλώνεται σε κουραστικές ιστορικές λεπτομέρειες που λειτουργούν σε βάρος της μυθοπλασίας. Δεν το έχω τελειώσει ακόμα , ωστόσο για να εκφράσω μια καλύτερη γνώμη! :-)
    Χρυσάνθη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Χρυσάνθη,ξέρεις πόσο σ΄αγαπάω εσένα,μα πού μυαλό να απαντήσω αμέσως τέτοιες μέρες γκαστρωμένες , που ζούμε,όπως λέει τόσο εύστοχα η Κατερίνα μας.
    Νομίζω ότι ο Λεονάρδο θα ξανακερδίσει το ενδιαφέρον σου στην ίδια πάντα ανάγνωση -είναι καλός μάστορας- όμως σύντομα θα ξανακάνει και κοιλιά εξαιτίας ακριβώς του θέματός του που το φορτώνει πάρα πολύ.Για τον μαθητή του Ρέμπραντ μιλάει,όχι τον Τρότσκι,λέω σκεπτόμενη ότι ίσως παρασύρθηκε που ο "Ανθρωπος που Αγαπούσε τα Σκυλιά" άντεξε καλά σε τόσες σελίδες και θέλησε να επαναλάβει τον άθλο.
    Όμως σαν να μην του ταιριάζει η τόση έκταση,τι λες;Περιμένω να μου πεις ολοκληρωμένες εντυπώσεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Έχω διαβάσει μόνο τον "Άνθρωπο που Αγαπούσε τα Σκυλιά" και μου άρεσε πολύ.
    Τώρα διαβάζω το 'Έκσταση και πάθος" της Σουγίν Χαν. (Πρωτότυπος τίτλος: Love Is a Many-Splendored Thing). Ο τίτλος, απολύτως αδιάφορος, έως ανασταλτικός (παράγων) για να διαβάσω κάτι τέτοιο, αν δεν ήξερα ήδη το βιβλίο από τα εφηβικά μου χρόνια.
    Αφήνομαι λοιπόν στη σκέψη της Κινέζας συγγραφέως και στη μαγεία της γραφής της. Για πρώτη φορά διάβασα το ίδιο δερματόδετο αντίτυπο με τα χρυσά γράμματα από τη ίδια πηγή (βιβλιοθήκη της πόλης), σε μετάφραση Κοσμά Πολίτη (δε νομίζω ότι υπάρχει άλλη).

    Όμως όλα αυτά είναι το πρόσχημα.
    Θα σκάσω, αν δεν σας μιλήσω με στίχους.



    Μεγάλη αναμονή της επιούσης

    Καμωμένος από πηλούς, από φθαρτές ουσίες
    ο άνθρωπος, δεν έχει σταθερή ενατένιση, ούτε ομοιάζει
    άνθρωπος προς άνθρωπο· σπουδαίες διαφορές τον κόσμο χωρίζουν.
    Γι’ αυτό βλέπεις άλλον ν’ αρκείται στον κόσμο
    που μοναχός του δημιουργεί, ενώ άλλος παρέκει
    τα περιμένει έξωθεν όλα, είτε από τον πλησίον, είτε από τον ουρανό.

    Πικρά λυπούμαι το αδύνατο τούτο μέρος των ανθρώπων.
    Καμωμένοι δεν είναι όλοι να θαμπώνονται από κάθε στιγμή
    της ημέρας ή της νύχτας, από κάθε δίπλα της δημιουργίας,
    από κάθε αποσκίαση του βουνού, από κάθε τροπή του καιρού.
    Γράφω για όσους δεν έχουν το κράτος να ξεδιαλύνουν
    τα μεγαλεία των μικρών πραγμάτων και τα πολλά των ολίγων.
    Γι’ αυτούς απομένει το μέγα θέλγητρο της αναμονής.
    Γι’ αυτούς απομένει ο λαμπρός Ήλιος της Επιούσης.

    Κάθε νύχτα περιμένουν. Περιμένουν το μέλλον της Ημέρας,
    τρέφουν την ελπίδα που θα τους κομίσει το μέγα Απρόοπτο,
    την αψηλή φαντασία, τη νέα σπουδή, το βαθύ πάθος,
    ό,τι κάνει να σπαράζουνε επί καλού τους ή κακού τους οι ψυχές.
    Φθάνει να τους κομίσει κάτι ογκώδες νέο, ας είναι τραγικό,
    ας είναι αγαθό, μόνο η φριχτή ηρεμία να μην είναι πια,
    η πραϋντική, η ηρεμία της βλακείας και της ανοστιάς.

    Τάκης Παπατσώνης (απόσπασμα)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Θα τους πάρω τους στίχους σας να τους κάνω καραβάκι .Πάλι.

      Διαγραφή

Δημοσίευση σχολίου